Sygn. akt: KIO 905/24
WYROK
Warszawa, dnia 4 kwietnia 2024 r.
Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie:
Przewodniczący:Anna Wojciechowska
Protokolant:
Adam Skowroński
po rozpoznaniu na rozprawie w Warszawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej w dniu 18 marca 2024 r. przez wykonawcę ERBUD INTERNATIONAL sp. z o.o. z siedzibą w Jasionce
w postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego Uniwersytet Medyczny w Łodzi z siedzibą w Łodzi
przy udziale uczestnika po stronie zamawiającego – wykonawcy SKANSKA Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie
orzeka:
1.Oddala odwołanie.
2.Kosztami postępowania obciąża wykonawcę ERBUD INTERNATIONAL sp. z o.o. z siedzibą w Jasionce i
2.1.zalicza w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 20 000 zł 00 gr (słownie: dwadzieścia tysięcy
złotych zero groszy) uiszczoną przez wykonawcę ERBUD INTERNATIONAL sp. z o.o. z siedzibą w Jasionce
tytułem wpisu od odwołania oraz kwotę 3 600 zł 00 gr (słownie: trzy tysiące sześćset złotych zero groszy)
tytułem wynagrodzenia pełnomocnika zamawiającego.
2.2.zasądza od wykonawcy ERBUD INTERNATIONAL sp. z o.o. z siedzibą w Jasionce na rzecz zamawiającego
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z siedzibą w Łodzikwotę 3 600 zł 00 gr (słownie: trzy tysiące sześćset
złotych zero groszy) stanowiącą uzasadnione koszty strony poniesione tytułem wynagrodzenia pełnomocnika
zamawiającego.
Na orzeczenie - w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Zamówień Publicznych.
Przewodniczący: …………………………..
Sygn. akt KIO 905/24
Uzasadnienie
Zamawiający – Uniwersytet Medyczny w Łodzi z siedzibą w Łodzi - prowadzi postępowanie o udzielenie
zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo
zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. 2023 r., poz. 1605 z późn. zm. – dalej „ustawa pzp”), pn. „Budowa Budynku
Radioterapii w ramach Drugiego etapu Centrum Kliniczno-Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wraz z
Akademickim Ośrodkiem Onkologicznym – roboty wykończeniowe”, nr postępowania: ZP/90/2023.Ogłoszenie
o zamówieniu opublikowane zostało w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu16 sierpnia 2023 r., za numerem
2023/S 156-498397.
W dniu 18 marca 2024 r. odwołanie wniósł wykonawca ERBUD INTERNATIONAL sp. z o.o. z siedzibą w
Jasionce – dalej Odwołujący. Odwołujący wniósł odwołanie wobec:
1) zaniechania przez Zamawiającego odrzucenia oferty SKANSKA S.A. z siedzibą w Warszawie, dalej SKANSKA lub
Przystępujący,
2) dokonania wyboru oferty SKANSKA jako najkorzystniejszej oferty złożonej w postępowaniu.
Odwołujący zarzucił Zamawiającemu naruszenie:
1. art. 226 ust.1 pkt 8 ustawy pzp w zw. z art. 16 ustawy pzp w zw. z § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14
września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki
godzinowej w 2024 r., dalej Rozporządzenie, poprzez zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy SKANSKA jako oferty,
która zawiera cenę lub jej istotne elementy składowe rażąco niskie, wykazujące wprost niezgodność z przepisami art.
224 ust. 3 pkt 4 ustawy pzp oraz art. 224 ust. 3 pkt 6 ustawy pzp, bowiem istotne części składowe ceny zawarte w
kosztorysach nakładczych SKANSKA (dołączonych do oferty) są rażąco niskie, co stanowi również naruszenie zasad
uczciwej konkurencji oraz równego traktowania wykonawców w postępowaniu, w sytuacji w której SKANSKA została
wezwana na podstawie art. 224 ust. 1, 3 i 4 ustawy pzp przez Zamawiającego do wyjaśnienia tych pozycji, w których
SKANSKA wykazała, iż ustaliła cenę 1 roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o
minimalnym wynagrodzeniu za pracę, natomiast SKANSKA w swoich wyjaśnieniach nie przedstawiła informacji oraz
dowodów dotyczących wszystkich stawek roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o
minimalnym wynagrodzeniu za pracę, tj. nie obaliła domniemania rażąco niskich istotnych elementów ceny oraz kosztów
opisanego w art. 224 ust. 5 ustawy pzp;
2. art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy pzp poprzez zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy SKANSKA jako oferty, której treść
jest niezgodna z warunkami zamówienia, wskazanymi postanowieniami SW Z, tj. Rozdziałem XIV „Sposób obliczenia
ceny” pkt 14.1., 14.2., 14.3. oraz 14.7.;
3. art. 226 ust.1 pkt 7 ustawy pzp poprzez zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy SKANSKA jako oferty, która została
złożona w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji;
4. art. 239 ust. 1 i 2 ustawy pzp poprzez dokonanie przez Zamawiającego wyboru, jako oferty najkorzystniejszej, oferty
SKANSKA, która podlega odrzuceniu.
Odwołujący w oparciu o wyżej wskazane zarzuty wniósł o uwzględnienie odwołania, jak również nakazanie
Zamawiającemu:
1) unieważnienia czynności wyboru jako najkorzystniejszej oferty Wykonawcy SKANSKA;
2) odrzucenia oferty SKANSKA, na podstawie: art. 224 ust. 6 ustawy pzp w zw. z art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy pzp; oraz
art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy pzp; oraz art. 226 ust.1 pkt 7 ustawy pzp;
3) dokonania powtórnej oceny i wyboru oferty najkorzystniejszej spośród ofert nieodrzuconych i złożonych przez
wykonawców niewykluczonych z niniejszego postępowania.
Odwołujący uzasadniając odwołania wskazał, że przygotowując i składając ofertę w toku postępowania (w tym
uzupełniając kosztorysy nakładcze) wykonawcy powinni byli uwzględnić wszystkie koszty w swojej kalkulacji, w tym
„koszty pracy”, jakie wykonawca – będący pracodawcą – powinien ponosić w związku z zatrudnieniem pracowników
zaangażowanych w realizacje prac, w szczególności w odniesieniu do prac, o których mowa w § 21 wzoru umowy, gdyż
Zamawiający wprost wymaga, aby te prace były realizowane przez osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę
przez wykonawcę lub podwykonawcę. W konsekwencji koszty pracy w zakresie wskazanym w § 21 wzoru umowy
stanowiące podstawę kalkulacji ceny oferty nie mogą być niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz winny
być zgodne z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym
realizowane jest zamówienie. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2023 r. w sprawie
wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2024 r., minimalne
wynagrodzenie za pracę obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. wynosi 4.242,00 zł (brutto), zaś stawka godzinowa w
wysokości 27,70 zł (brutto). Jednocześnie przy kalkulacji ceny oferty wykonawca winien uwzględnić przepisy z zakresu
prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązujące w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie (art. 224
ust. 3 pkt 6 ustawy pzp). Odwołujący podniósł, że wypełniając kosztorysy nakładcze i określając cenę oferty SKANSKA w
odniesieniu do szeregu prac realizowanych przez osoby wykonujące roboty budowlane przyjęła ceny jednostkowe za 1
roboczogodzinę poniżej stawki godzinowej za pracę obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., tj. poniżej 27,70 zł (brutto), co
potwierdza załączone zestawienie cen jednostkowych zawartych w kosztorysie nakładczym złożonym wraz z ofertą
przez SKANSKA. W skrajnych przypadkach ceny jednostkowe zaoferowane przez SKANSKA wynoszą:
- Kosztorys 2.1.–poz. 48 Robotnicy (ATH 31) (ATH 36) (ATH 28) (ATH 28) – 1,12 zł (!);
- Kosztorys 2.1. poz. 55 Robotnicy (ATH 31) (ATH 36) (ATH 39) (ATH 27) (ATH 29) – 1,12 zł (!);
- Kosztorys 2.1. poz. 62 Robotnicy (ATH 31) (ATH 36) (ATH 28) (ATH 28) – 13,38 zł (!);
- Kosztorys 2.1. poz. 115 Posadzkarze gr. III (ATH 24) (ATH 30) (ATH 24) (ATH 24) - 11,15 zł (!);
- Kosztorys 2.1. poz. 124 Robotnicy (ATH 23) (ATH 22) (ATH 19) (ATH 22) – 16,73 zł (!);
- Kosztorys 2.4. poz. 32 Monter-instalator–grupa V - 6,69 zł (!);
- Kosztorys 2.4. poz. 64 Robotnicy – 1,12 zł (!);
- Kosztorys 2.4. poz. 70 Robotnicy – 11,60 zł (!);
- Kosztorys 2.9. poz. 26 Robotnicy gr. I – 11,15 zł (!).
Takie zachowanie SKANSKA stanowi naruszający podstawowe prawa pracownicze nieuczciwy dumping cenowy, gdyż
zakłada zaangażowanie do realizacji zamówienia osób, które za wykonanie prac w skrajnym przypadku otrzymają
jedynie 1/14 (!) minimalnej stawki godzinowej wynagrodzenia za pracę.
Dowód: Zestawienie cen jednostkowych zawartych w kosztorysach nakładczych SKANSKA.
Pomimo zaistnienia powyższego stanu rzeczy Zamawiający pismem z dnia 23 stycznia 2024 r. dokonał wyboru oferty
SKANSKA jako najkorzystniejszej oferty złożonej w postępowaniu. Ww. czynność Zamawiającego została zaskarżona
przez Odwołującego poprzez wniesienie odwołania do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej. Wyrokiem z 20 lutego 2024
r., KIO 362/24, Krajowa Izba Odwoławcza uwzględniła „(…) odwołanie w części dotyczącej zarzutu z punktu III. 1)
petitum odwołania i nakazuje Zamawiającemu: unieważnienie czynności wyboru oferty najkorzystniejszej, powtórzenie
czynności badania i oceny ofert, w tym wezwanie wykonawcy Skanska S–A. z siedzibą w Warszawie - na podstawie art.
224 ust. 1 w zw. z art. 224 ust. 3 i 4 ustawy Prawo zamówień publicznych - do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia
dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych części składowych, w szczególności w zakresie
przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy oraz stawek roboczogodziny wynikających z kosztorysów
nakładczych dołączonych do oferty”. Na 18 stronie uzasadnienia ww. wyroku Krajowa Izba Odwoławcza doprecyzowała,
że: „Przedmiotem badania i postępowania wyjaśniającego winy być w szczególności te pozycje, w których wykonawca
wykazał, że ustalił cenę 1 roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o minimalnym
wynagrodzeniu za pracę [tj. poniżej 27,70 zł – dopisek autora]”. W uzasadnieniu ww. wyroku Izba stwierdziła, że „Izba
oddaliła pozostałe zarzuty odwołania, które Odwołujący podnosił w związku z obliczeniem ceny oferty przez wykonawcę
Skanska S.A., tj. zarzuty zaniechania odrzucenia oferty tego wykonawcy na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 5, 7 i 8 ustawy
Pzp, jako przedwczesne na tym etapie postępowania. Dopiero ocena wyjaśnień złożonych przez wykonawcę Skanska
S.A. w trybie art. 224 ust. 1 ustawy Pzp, pozwoli na ustalenie czy w istocie ziściły się przesłanki do odrzucenia oferty w/w
wykonawcy w oparciu o powołane powyżej przepisy prawa”. Pismem z 27 lutego 2024 r. Zmawiający „Zgodnie z
wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. akt KIO 362/24 oraz na podstawie art. 224 ust. 1
ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, Zamawiający wzywał Wykonawcę [SKANSKA –
przypis autora] do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych
części składowych, w szczególności przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy oraz stawek roboczogodziny
wynikających z kosztorysów dołączonych do oferty. Odwołujący podkreślił, że zarówno treść ww. wyroku Krajowej Izby
Odwoławczej jak i pisma Zamawiającego dotyczyła wszystkich pozycji, w których SKANSKA wykazała, że ustaliła cenę 1
roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, tj.
poniżej 27,70 zł. Co istotne, ani ww. wyrok Krajowej Izby Odwoławczej ani czynność Zamawiającego wezwania
SKANSKA do wyjaśnień nie zostały zaskarżone, a co za tym idzie należy domniemywać, że nie budziły one żadnych
wątpliwości po stronie SKANSKA. Pismem z 4 marca 2024 r. SKANSKA w odpowiedzi na ww. wezwanie
Zamawiającego, przedstawiła rzekome wyjaśnienia oraz dowody dotyczące kalkulacji ceny, co następnie doprowadziło
do wadliwej, zaskarżonej niniejszym odwołaniem czynności wyboru w dniu 8 marca 2024 r. przez Zamawiającego oferty
SKANSKA jako najkorzystniejszej oferty złożonej w postępowaniu. Odwołujący podniósł, że do wyjaśnień SKANSKA
złożyła jedynie dokumenty złożone już w toku postępowania przed Krajową Izbą Odwoławczą pod sygn. akt KIO 362/24,
które nie odnosiły się do wszystkich pozycji kosztorysowych, które w ocenie Krajowej Izby Odwoławczej SKANSKA
powinna wyjaśnić (tj. nie odnosiły się do wszystkich pozycji, w których SKANSKA wykazała, że ustaliła cenę 1
roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, tj.
poniżej 27,70 zł). Odwołujący zaznaczył, iż Zamawiający w przedmiotowej sprawie pomimo skorzystania z procedury, o
której mowa w art. 224 ust. 1 w zw. z art. 224 ust. 3 ustawy pzp, nie dokonał prawidłowej oceny odpowiedzi wykonawcy
SKANSKA na wezwanie zamawiającego do przedstawienia sposobu kalkulacji ceny oferty, w szczególności w zakresie
określonym art. 224 ust. 4 ustawy pzp, poprzez wyjaśnienie, dlaczego ceny jednostkowe za prace przyjęte w
kosztorysach SKANSKA złożonych wraz z ofertą są niższe od stawki godzinowej za pracę obowiązującej od 1 stycznia
2024 r., w szczególności w odniesieniu do § 21 wzoru umowy, na podstawie którego Zamawiający wymaga zatrudnienia
osób na podstawie umowy o pracę przez Wykonawcę lub podwykonawcę wykonujących czynności w zakresie realizacji
zamówienia, opisane w dokumentacji projektowej i kosztorysach ofertowych, tj. czynności związane z wykonywaniem
robót budowlanych w branżach: a) Architektura i Konstrukcja; b) Instalacje elektryczne: wewnętrzne, zewnętrzne, BMS o ile będą realizowane w ramach przedmiotu umowy; c) Instalacje teletechniczne: System Sygnalizacji Pożaru (SSP),
System Audio-Wizualny (AV), System Kontroli Dostępu (SKD), System Nadzoru Telewizyjnego (CCTV), System
Sygnalizacji Włamania i Napadu (SSWiN), System Rezerwacji Sal, System Zliczający, System kolejkowy, sieć
okablowania strukturalnego, urządzenia aktywne LAN – o ile będą realizowane w ramach przedmiotu umowy; d)
Instalacje sanitarne: instalacja wod. – kan. wewnętrzna i zewnętrzna, wentylacja i klimatyzacja, instalacja c.o. i c.t., węzeł
cieplny, gazy medyczne, poczta pneumatyczna – o ile będą realizowane w ramach przedmiotu umowy. Dokonując
prawidłowej oceny treści pisma SKANSKA z 4 marca 2024 r. Zamawiający zdaniem Odwołującego powinien dojść do
przekonania, że:
a) SKANSKA nie przedstawiła Zamawiającemu wyjaśnienia, które zawierałoby odniesienie się przez SKANSKA do
wszystkich tych pozycji, w których SKANSKA wykazała, że ustaliła cenę 1 roboczogodziny kosztorysowej poniżej
wartości wynikających z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę [tj. poniżej 27,70 zł – dopisek autora]; oraz
b) nie ustosunkowała się do wszystkich wymagających wyjaśnienia kwestii wskazanych w piśmie Zamawiającego z 27
lutego 2024 r.;
a zatem oferta SKANSKA powinna zostać odrzucona na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy pzp. Dołączone do
odwołania zestawienie cen jednostkowych zawartych w kosztorysach nakładczych SKANSKA wskazuje, że SKANSKA
odniosła się tylko do niewielkiej części ze stawek roboczogodzin zakwestionowanych przez Krajową Izbę Odwoławczą w
sprawie pod sygn. KIO 362/24.
UZASADNIENIE ZARZUTU NARUSZENIA ART. 226 UST.1 PKT 8 PZP W ZW. Z ART. 16 PZP W ZW. Z § 2
ROZPORZĄDZENIA
Odwołujący zaznaczył, że w okolicznościach niniejszej sprawy w wyroku z 20 lutego 2024r., KIO 362/24
przesądzona została okoliczność, że: „W ocenie Izby w niniejszej sprawie potwierdził się zarzut naruszenia art. 224 ust.
1 ustawy Pzp poprzez zaniechanie przez Zamawiającego zażądania od wykonawcy Skanska S.A. wyjaśnień, w tym
złożenia dowodów w zakresie wyliczenia zawartych w ofercie tego wykonawcy ceny lub kosztu, lub ich istotnych części
składowych, w sytuacji, w której istotne części składowe ceny zawarte w kosztorysach nakładczych (dołączonych do
oferty) wydają się być rażąco niskie (…). Jak Odwołujący wykazał - w szczególności w załączonym do odwołania
dokumencie „Zestawienie cen jednostkowych zawartych w kosztorysach nakładczych SKANSKA” - wykonawca Skanska
S.A. do wyliczenia kosztów robocizny (stanowiących podstawę obliczenia cen jednostkowych poszczególnych pozycji
kosztorysowych) przyjął cenę jednostkową 1 roboczogodziny poniżej 27,70 zł, tj. poniżej stawki godzinowej za pracę
obowiązującej od 1 stycznia 2024 roku. Powyższe oczywiście znajduje odzwierciedlenie w kosztorysach nakładczych,
załączonych przez wykonawcę Skanska S.A. do oferty. Podkreślić należy, że takie oszacowanie dotyczyło wielu pozycji
z zestawienia robocizny w kolejnych kosztorysach, w szczególności w kosztorysach: 2.1., 2.4., 2.8. i 2.9, zaś w
kosztorysach 2.3. i 2.10. - 1 pozycja z zestawienia robocizny (…). W sytuacji, gdy wartość wielu pozycji kosztorysowych
została ustalona przez wykonawcę w oparciu o stawkę 1 roboczogodziny, która jest mniejsza niż minimalna stawka
godzinowa, ustalona na podstawie właściwych przepisów, to przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez
Zamawiającego w tym zakresie należy uznać za konieczne i niezbędne. Nie jest bowiem tak jak argumentował
Zamawiający, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki dające Zamawiającemu podstawy do powzięcia
wątpliwości, że zaoferowana przez wykonawcę Skanska S.A. cena jest rażąco niska i w rezultacie nie wystąpiły
przesłanki wezwania do złożenia wyjaśnień przez tego wykonawcę w trybie art. 224 ust. 1 ustawy Pzp. (…) Jednakże - w
ocenie Izby - powinno być to przedmiotem wyjaśnień przeprowadzonych przez Zamawiającego w trybie art. 224 ust. 1
ustawy Pzp. Podkreślić należy, że ustawodawca zwraca szczególną uwagę na konieczność zgodności wyliczenia ceny
oferty lub kosztu pod kątem zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy. (…) Otóż, za istotną część składową
ceny oferty w przedmiotowym postępowaniu niewątpliwie należy uznać koszty robocizny, które są kwestionowane przez
Odwołującego. Odwołujący zwrócił uwagę na wątpliwości dotyczące wielu z pozycji z zestawień kosztów robocizny w
odniesieniu do praktycznie wszystkich kosztorysów nakładczych, w których takie koszty były ujmowane. Wątpliwości te
są uzasadnione z uwagi na przyjęcie stawki roboczogodziny poniżej 27,70 zł, czyli poniżej minimalnej stawki godzinowej,
ustalonej ma podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Zaistniałe wątpliwości są tego rodzaju, że
powodują one, iż po stronie Zamawiającego zaistniał obowiązek wyjaśnienia tej kwestii. Innymi słowy, przesądzają one o
ziszczeniu się przesłanek, o których mowa w art. 224 ust. 1 ustawy Pzp. Zamawiający dokonując oceny kosztorysów
nakładczych, złożonych wraz z ofertą przez wykonawcę Skanska S.A., mógł i powinien był powziąć uzasadnione
wątpliwości, co do tego czy cena oferty, została ustalona zgodnie z wymaganiami wynikającymi z odrębnych przepisów,
w tym z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Podkreślić też należy, że koszty robocizny przy robotach
budowlanych - co do zasady należy uznać za istotną część składową ceny oferty. W omawianej sprawie, w
szczególności z uwagi na zakres (wielość) kwestionowanych pozycji z poszczególnych zestawień kosztów robocizny,
należało bez wątpienia uznać, że stanowią one istotną część składową ceny oferty. Izba nie podziela także argumentacji,
że skoro Odwołujący nie wykazał, w jaki sposób w jego ocenie - ceny robocizny miałyby kształtować ceny jednostkowe
dla poszczególnych pozycji kosztorysowych, to odwołanie nie jest zasadne, ponieważ dla Zamawiającego istotne są
ceny jednostkowe dla poszczególnych pozycji kosztorysowych. Oczywiste jest bowiem, że koszty robocizny mają
istotne znaczenie dla ustalenia cen jednostkowych poszczególnych pozycji kosztorysowych. Nadto, sam Zamawiający,
zgodnie z punktem 12.1. podpunkt 3) SW Z wymagał od wykonawców złożenia wraz z ofertą szczegółowych
kosztorysów ofertowych, z zestawieniami robocizny, materiałów i sprzętu, sporządzonymi w oparciu o załączniki nr 2.012.11 do SW Z. Tym samym, Zamawiający powinien poddać badaniu i ocenie kosztorysy ofertowe, które obejmowały,
zgodnie z jego wymaganiami, również zestawienia robocizny, materiałów i sprzętu. A w konsekwencji, skoro z zestawień
kosztów robocizny wynika, że wykonawca wielokrotnie przyjmował do ustalenia cen jednostkowych poszczególnych
kosztorysów cenę 1 roboczogodziny poniżej minimalnej stawki godzinowej pracowników, ustalonej na podstawie
przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, to jak to już wskazano powyżej, powinno to wzbudzić uzasadnione
wątpliwości Zamawiającego odnośnie możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami
wynikającymi z odrębnych przepisów, w szczególności przepisów dotyczących kosztów pracy. Zatem, Zamawiający był
zobowiązany do żądania od wykonawcy Skanska S.A. wyjaśnień w odniesieniu do ceny oferty (jej istotnych części
składowych), skoro pojawiły się uzasadnione wątpliwości odnośnie zgodności oferty z przepisami dotyczącymi kosztów
pracy, a zwłaszcza z przepisami dotyczącymi minimalnego wynagrodzenia za pracę”.
Konsekwencją powyższego wyroku było wezwanie wysłane przez Zmawiającego do SKANSKA pismem z 27
lutego 2024r., w którym Zamawiający zażądał od SKANSKA na podstawie art. 224 ust. 1 w zw. z art. 224 ust. 3 i 4
ustawy pzp do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych
części składowych, w szczególności w zakresie przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy oraz stawek
roboczogodziny wynikających z kosztorysów nakładczych dołączonych do oferty, w szczególności dotyczących
wszystkich tych pozycji, w których SKANSKA wykazała, że ustaliła cenę 1 roboczogodziny kosztorysowej poniżej
wartości wynikających z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę [tj. poniżej 27,70 zł – dopisek autora].
Zachowanie SKANSKA polegające na wysłaniu pisma z 4 marca 2024 r. należy zdaniem Odwołującego uznać za
pozorne i niespełniające warunków wskazanych w art. 224 ust. 3-6 ustawy pzp. Wyjaśnienia SKANSKA dotyczą jedynie
niewielkiej części wszystkich kwestionowanych stawek roboczogodzin (wyjaśniono tylko 22 pozycje kwestionowanych
stawek roboczogodziny a nie wyjaśniono 105 pozycji), są gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami. Nadto,
Odwołujący wskazał, że SKANSKA nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że w odniesieniu do stawek roboczogodzin
(stanowiących przedmiot wyjaśnień SKANSKA) uwzględnione zostały koszty pracy równe co najmniej minimalnemu
poziomowi, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a także wiążące pracodawcę przepisy
poniższych aktów prawnych: 1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; 2) ustawy z dnia 13 października 1998
r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3) ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz wydanego w delegacji do tej ustawy – rozporządzenia Ministra Rodziny
i Polityki Społecznej z dnia 16 marca 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej
składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń
zawodowych i ich skutków (Dz.U. z dnia 17 marca 2021 r. poz. 489), 4) ustawy z dnia 10 października 2002 r. o
minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2207), 5) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14
września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki
godzinowej w 2024 r. a także przepisów dotyczących zabezpieczenia społecznego oraz rozliczania podatku
dochodowego od osób fizycznych. Z wyjaśnień SKANSKA nie wynika w szczególności prawidłowość wyliczenia stawek
roboczogodzin w zakresie prac dotyczących:
- montażu ponad 237 sztuk drzwi różnego typu;
- wykonania izolacji pionowej z folii w płynie;
- gruntowania dwukrotnego podłoża;
- montażu wykładzin podłogowych i okładzin ściennych;
- montażu sufitów podwieszanych.
Wykonanie ww. prac wedle stawek roboczogodziny zaoferowanych przez SKANSKA nie jest możliwe w czasie
przyjętym przez Zamawiającego przy założeniu zapłaty osobom wykonującym te prace wynagrodzenia w wysokości
zgodnej z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu. Wyjaśnienia SKANSKA nie zawierają w ogóle odniesienia się do
poniższych zagadnień wymaganych na podstawie art. 224 ust. 3 i 4 ustawy pzp przez Zamawiającego:
1) zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy;
2) wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków związanych z realizacją robót budowlanych;
3) oryginalności robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę;
4) zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa
od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy
z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177) lub przepisów
odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;
5) zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej;
6) zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym
realizowane jest zamówienie;
7) zgodności z przepisami z zakresu ochrony środowiska;
8) wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcy.
Co istotne, przedsiębiorca zatrudniający nielegalnie pracowników – tzn. z ominięciem przepisów o zatrudnianiu osób na
podstawie umowy o pracę – dopuszcza się czynów bezprawnych. Zgodnie z art. 281 Kodeksu pracy, może to być
grzywna od 1 do 30 tys. zł. Z kolei za niezgłoszenie pracownika do ZUS może zostać nałożona kara do 5 tys. zł (art. 98
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zatrudnianie „na czarno”, tj. z naruszeniem obowiązujących przepisów
dotyczących zatrudnienia, może też skutkować sankcjami z kodeksu karnego skarbowego. Przedsiębiorca, który
zatrudnia pracownika, pełni bowiem obowiązki płatnika. Czyli odpowiada za obliczenie zaliczki na podatek dochodowy od
osób fizycznych i odprowadzenie jej do urzędu. Jeśli nie dopełni tych obowiązków, grozi mu grzywna. W zależności od
skali procederu może to być kilkanaście albo nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Rekapitulując powyższe rozważania,
oferta SKANSKA nie tylko powinna zostać odrzucona na podstawie art. 224 ust. 6 ustawy pzp w zw. z art. 226 ust. 1 pkt
8 ustawy pzp, ale również na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 3 ustawy pzp, gdyż w zakresie określenia ceny jest niezgodna
z przepisami prawa pracy, określającymi zasady ubezpieczenia społecznego oraz podatku dochodowego od osób
fizycznych i w konsekwencji osób prawnych. Poza własnym oświadczeniem, SKANSKA nie przedstawiła oświadczeń
podwykonawców (a także innych podmiotów, z których potencjału zamierza korzystać przy wykonaniu zamówienia
objętego postępowaniem), których oferty dołączyła do wyjaśnień, potwierdzających, iż zaoferowane przez tych
podwykonawców stawki roboczogodzin obejmują koszty pracy równe co najmniej minimalnemu poziomowi, zgodnie z
obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Z oświadczenia SKANSKA dołączonego do pisma SKANSKA z 4
marca 2024 r. wynika jedynie, na co zwrócono uwagę w uzasadnieniu wyroku z 20 lutego 2024 r., KIO 362/24 „(…) że
[samo stwierdzenie, iż – dopisek autora] wszyscy pracownicy tej firmy [SKANSKA S.A. NIP: 7780001070 - dopisek
autora] są zatrudnieni z co najmniej minimalnym wynagrodzeniem za pracę nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia tej
sprawy, albowiem w żaden sposób nie potwierdza on prawidłowości kalkulacji ceny oferty. Okoliczność, że dany
wykonawca zatrudnia pracowników z minimalnym wynagrodzeniem za pracę nie przesądza bowiem o tym, że w ramach
kalkulacji ceny oferty, minimalne wynagrodzenie za pracę zostało uwzględnione”; z ww. oświadczenia nie wynika
natomiast, że pracownicy SKANSKA, którzy zostaną zaangażowani w realizację zamówienia objętego postępowaniem,
będą zatrudnieni z minimalnym wynagrodzeniem zgodnym z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Z
załączonego do niniejszego odwołania zestawienia wynika, że do szeregu stawek roboczogodzin, co do których
SKANSKA ustaliła cenę 1 roboczogodziny kosztorysowej poniżej wartości wynikających z przepisów o minimalnym
wynagrodzeniu za pracę, nie przedstawiono żadnych dowodów ani wyjaśnień uzasadniających ustalenie przez
SKANSKA ceny 1 roboczogodziny kosztorysowej o wysokości niższej, niż wynikająca z przepisów o minimalnym
wynagrodzeniu za pracę. Niewykonanie obowiązku nałożonego przez Zamawiającego wezwaniem z 27 lutego 2024 r.
przez SKANSKA ma charakter rażący, tj. jest widoczne na pierwszy rzut oka i nie wymaga przeprowadzenia jakiejkolwiek
szerszej analizy. Treść wyjaśnień przedstawionych przez SKANSKA pozwala na stwierdzenie, iż:
- SKANSKA nie przedstawiła Zamawiającemu wyjaśnienia wszystkich kwestionowanych pozycji kosztorysowych (co do
których ustalona została przez SKANSKA stawka 1 roboczogodziny mniejsza niż minimalna stawka godzinowa), w tym
umożliwiających analizę kosztorysów ofertowych obejmujących, zgodnie z wymaganiami Zamawiającego, również
zestawienia robocizny, materiałów i sprzętu;
- pomimo ziszczenia się przesłanki do żądania wyjaśnień od wykonawcy w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu (lub ich
istotnych części składowych), SKANSKA nie przedstawiła żadnych wyjaśnień oraz dowodów w zakresie zgodności z
przepisami dotyczącymi kosztów pracy i zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego,
obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie;
- SKANSKA nie udowodniła, że stawki roboczogodziny zawarte w kosztorysach Skanska złożonych wraz z ofertą
uwzględniają zostały koszty pracy równe co najmniej minimalnemu poziomowi, zgodnie z obowiązującymi w tym
zakresie przepisami prawa, a także wiążące pracodawcę przepisy poniższych aktów prawnych: 1) ustawy z dnia 26
czerwca 1974 r. Kodeks pracy; 2) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3)
ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
oraz wydanego w delegacji do tej ustawy – rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 marca 2021 r.
zmieniające rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. z dnia 17
marca 2021 r. poz. 489), 4) ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t. j. Dz.U. z
2020 r. poz. 2207), 5) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2024 r., a także przepisów dotyczących
zabezpieczenia społecznego oraz rozliczania podatku dochodowego od osób fizycznych. Powołał się na wyrok z dnia 9
listopada 2023 r., KIO 3191/23, wyrok z dnia 10 marca 2023 r., KIO 500/23; wyrok z dnia 10 sierpnia 2023 r., KIO
2145/23; wyrok z dnia 28 kwietnia 2023 r., KIO 983/23; wyrok z dnia 24 stycznia 2023 r., KIO 68/23; wyrok z dnia 21
marca 2023 r., KIO 604/23). Rekapitulując powyższe rozważania Odwołujący stwierdził, że SKANSKA nie obaliła
domniemania rażąco niskich części składowych ceny oraz kosztów powstałego na skutek wysłania przez
Zamawiającego do SKANSKA, w ślad za wyrokiem z 20 lutego 2024 r., KIO 362/24, wezwania z dnia 27 lutego 2024 r.
Odpowiedź SKANSKA na wezwanie Zamawiającego jest niekompletna, ogólnikowa i nie zawiera dowodów
potwierdzających fakt, że stawki roboczogodziny zawarte w kosztorysach złożonych przez SKANSKA wraz z ofertą są
zgodne z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od
minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, a także musi być zgodna z przepisami z
zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, co bezpośrednio wynika z art. 224 ust. 3 pkt 4 i 6 ustawy pzp. W
tym stanie rzeczy Zamawiający powinien był odrzucić ofertę SKANSKA, a zaniechanie tej czynności uzasadnia
postawienie zarzutu naruszenia przez Zamawiającego art. 226 ust.1 pkt 8 ustawy pzp w zw. z art. 16 PZP w zw. z § 2
Rozporządzenia, który osiągając korzyć w postaci wyboru tańszej oferty potencjalnie też może ponosić solidarna
odpowiedzialność ze SKANSKA z tytułu nieprzestrzegania przepisów dotyczących minimalnego wynagrodzenia,
zatrudnienia na podstawie umowy o pracę oraz odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne.
UZASADNIENIE ZARZUTU NARUSZENIA ART. 226 UST. 1 PKT 5 PZP
Odwołujący wskazał, że czynność oceny i wyboru oferty SKANSKA dokonana przez Zamawiającego obarczona
jest wadą, bowiem Zamawiający w oparciu o lakoniczne wyjaśnienia SKANSKA nie mógł ustalić, zgodnie z Rozdziałem
XIV SW Z „Sposób obliczenia ceny” pkt 14.7. SW Z, czy w cenie ofertowej SKANSKA ujęła wszystkie przewidywane
koszty związane z realizacją zamówienia, w tym koszty zatrudnienia pracowników na podstawie umowy o pracę z
minimalnym wynagrodzeniem, podatek VAT naliczony zgodnie z obowiązującymi przepisami, koszty transportu i obsługi,
oraz wszystkie inne koszty wynikające z zapisów SW Z i wzoru umowy, bez których realizacja zamówienia nie byłaby
możliwa. W tym stanie rzeczy Zamawiający dopuścił się naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy pzp poprzez
zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy SKANSKA jako oferty, której treść jest niezgodna z warunkami zamówienia,
wskazanymi postanowieniami SWZ, tj. Rozdziałem XIV „Sposób obliczenia ceny” pkt 14.1., 14.2., 14.3., 14.7.
UZASADNIENIE ZARZUTU NARUSZENIA ART. 226 UST.1 PKT 7 PZP
Odwołujący podniósł, że zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku, w szczególności
przez sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów
zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców. Z uwagi na nieobalanie przez SKANSKA domniemania rażąco niskich
części składowych ceny oraz kosztów powstałego na skutek wysłania przez Zamawiającego do SKANSKA, w ślad za
wyrokiem z 20 lutego 2024 r., KIO 362/24, wezwania z dnia 27 lutego 2024 r., Zamawiający powinien dokonać również
oferty SKANSKA przez pryzmat treści art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji. Istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy zaoferowane przez SKANSKA ceny jednostkowe są
cenami ustalonymi poniżej rzeczywistych kosztów prac, w szczególności poniżej stawki godzinowej minimalnego
wynagrodzenia za pracę obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. Natomiast SKANSKA nie przedstawiła żadnych dowodów,
które wyjaśniłyby zgodność z prawem przyjętych przez SKANSKA stawek 1 roboczogodzin poniżej wysokości
minimalnego wynagrodzenia za pracę. Co istotne, Zamawiający zawarł opisane w pkt 3 uzasadnienia niniejszego
odwołania klauzule społeczne, które wymagają od wykonawców ubiegających się o realizację zamówienia zatrudnienie
do realizacji robót budowlanych pracowników na podstawie umowy o pracę. Główne korzyści społeczne, które można
osiągnąć dzięki stosowaniu tych klauzul społecznych, to: promowanie godnej pracy, poszanowanie praw człowieka i
prawa pracy, zwiększanie bezpieczeństwa socjalnego pracowników, zwiększanie zatrudnienia osób zagrożonych
społecznym wykluczeniem oraz wsparcie integracji społecznej i zawodowej tych osób, wspieranie rozwoju ekonomii
społecznej, promocja równych szans oraz zasady „dostępny i przeznaczony dla wszystkich”, włączenie
zrównoważonych kryteriów wraz z uwzględnieniem kwestii uczciwego i etycznego handlu, ułatwianie dostępu do
przestrzeni, budynków czy usług publicznych wszystkim obywatelom, w tym osobom z niepełnosprawnościami. Za czyn
nieuczciwej konkurencji może zostać uznane manipulowanie ceną lub jej częściami składowymi w celu uzyskania
lepszej punktacji w przetargu. Jednocześnie, za przejaw manipulacji cenowej uznawane jest nie tylko przyjmowanie
rażących dysproporcji w stosunku do kosztu poszczególnych cen składowych oferty – w niegodziwym celu –
wyeliminowania w ten sposób konkurencji, ale wszelkie znaczące i wyraźnie wskazujące na taki zamiar – odstępstwa od
prawidłowego kalkulowania cen – bez powiązania z ich realnymi kosztami uzyskania (por. wyrok KIO z 28 marca 2017 r.,
sygn. akt KIO 473/17). Zaoferowanie towaru poniżej kosztów jego zakupu, czy to w odniesieniu do ceny łącznej czy też
do poszczególnych części składowych ceny, jako że ma zawsze wpływ na wynik postępowania, powinno być
rozpatrywane w kategoriach czynu nieuczciwej konkurencji (dumping cenowy), a w konsekwencji może być przyczyną
odrzucenia oferty danego wykonawcy. Co istotne, w swoim piśmie z 4 marca 2024 r. SKANSKA przyznała, że „Skanska
oświadcza, że zmniejszona stawka roboczogodziny w jej kalkulacjach wynika z dostosowania tej pozycji do realnych
nakładów pracy. Intencją Skanska było przedstawienie rzeczywistego nakładu pracy niezbędnego do realizacji danych
robót przy zachowaniu cen rynkowych materiałów, stąd przyjęto stawki roboczogodziny kosztorysowej w oparciu o
własne kalkulacje sporządzone na potrzeby konkretnej realizacji, tak aby możliwe było przedstawienie rzeczywistej
wartości zamówienia”. Powyższe oświadczenie SKANSKA potwierdza, że SKANSKA dokonała manipulacji cenowych w
zakresie istotnych elementów ceny. W niniejszej sprawie uzasadniony jest zarzut, że SKANSKA nieprawidłowo
skalkulowała istotne elementy ceny, w oderwaniu od określonych przepisami prawa minimalnych kosztów zatrudnienia
pracowników na podstawie umowy o pracę, co uzasadnia zarzut popełnienia przez SKANSKA czynu nieuczciwej
konkurencji, o którym mowa w art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
W taki sposób SKANSKA doprowadziła bowiem do zaniżenia swojej ceny, co miało wpływ na wynik postępowania, gdyż
zaoferowana przez SKANSKA cena jest najniższą w postępowaniu i w związku z tym oferta SKANSKA została wybrana
przez Zamawiającego. W tym stanie rzeczy zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy SKANSKA jako oferty, która
mogła zostać złożona w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, stanowi naruszenie przez Zamawiającego art. 226 ust.1 pkt 7 ustawy pzp w zw. z
art. 16 ustawy pzp.
UZASADNIENIE ZARZUTU NARUSZENIA ART. 239 UST. 1 I 2 PZP
Konsekwencją uwzględnienia zasadności zarzutów powołanych wcześniej jest również uznanie, że czynność
wyboru oferty SKANSKA przez Zamawiającego jako oferty najkorzystniejszej złożonej w postępowaniu jest wadliwa,
naruszająca art. 239 ust. 1 i 2 ustawy pzp, gdyż oferta SKANSKA powinna zostać odrzucona przez Zamawiającego, a
Zamawiający powinien dokonać wyboru oferty najkorzystniejszej spośród ofert złożonych w postępowaniu, które nie
podlegają odrzuceniu i nie zostały odrzucone.
W dniu 3 kwietnia 2024 r. Zamawiający złożył odpowiedź na odwołanie, w której wniósł o oddalenie wniesionego
odwołania w całości. W złożonej odpowiedzi oraz na rozprawie przedstawił uzasadnienie faktyczne i prawne swojego
stanowiska.
W dniu 4 kwietnia 2024 r. Przystępujący złożył pismo procesowe wnosząc o oddalenie odwołania.
Izba ustaliła, co następuje:
Izba ustaliła, że odwołanie czyni zadość wymogom proceduralnym zdefiniowanym w Dziale IX ustawy z dnia 11 września
2019 r. - Prawo zamówień publicznych, tj. odwołanie nie zawiera braków formalnych oraz został uiszczony od niego
wpis. Izba ustaliła, że nie zaistniały przesłanki określone w art. 528 ustawy pzp, które skutkowałyby odrzuceniem
odwołania.
Izba stwierdziła, że Odwołujący wykazał przesłanki dla wniesienia odwołania określone w art. 505 ust. 1 i 2 ustawy pzp, tj.
posiadanie interesu w uzyskaniu danego zamówienia oraz możliwości poniesienia szkody w wyniku naruszenia przez
Zamawiającego przepisów ustawy pzp.
Do postępowania odwoławczego po stronie Zamawiającego, zachowując termin ustawowy oraz wskazując interes w
uzyskaniu rozstrzygnięcia na korzyść Zamawiającego zgłosił skuteczne przystąpienie wykonawca SKANSKA Spółka
Akcyjna z siedzibą w Warszawie.
Izba postanowiła dopuścić dowody z dokumentacji przedmiotowego postępowania, odwołanie wraz z załącznikami,
odpowiedź na odwołanie wraz z załącznikami, zgłoszenie przystąpienia wraz z załącznikami, pismo procesowe
Przystępującego oraz dowody złożone przez Przystępującego na rozprawie.
Na podstawie tych dokumentów, jak również biorąc pod uwagę oświadczenia, stanowiska i dowody złożone
przez strony i uczestnika postępowania w trakcie posiedzenia i rozprawy, Krajowa Izba Odwoławcza ustaliła i
zważyła:
Odwołanie podlegało oddaleniu.
W zakresie podniesionych zarzutów Izba ustaliła następujący stan faktyczny:
Przedmiotem zamówienia są roboty budowlane polegające na wykonaniu: Budowa Budynku Radioterapii w ramach
Drugiego etapu Centrum Kliniczno-Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wraz z Akademickim Ośrodkiem
Onkologicznym – roboty wykończeniowe (Rozdział 3, punkt 3.1. SWZ).
Zgodnie z punktem 3.2. SW Z prace mają być realizowane m.in. w oparciu o kosztorysy nakładcze – załączniki nr 2.01 –
2.11 do SWZ.
W rozdziale 14 SW Z Zamawiający zawarł opis sposobu obliczenia ceny wskazując m.in., że:„14.1. Podstawę wyliczenia
ceny stanowią kosztorysy nakładcze - załączniki nr 2.01 – 2.11 do SIW Z. 14.2. Zamawiający nie wyraża zgody na
modyfikację kosztorysów nakładczych w zakresie podstaw wyceny, przedmiarów robót i nakładów jednostkowych na
robociznę, materiały i sprzęt oraz w zakresie dodawania czy usuwania pozycji kosztorysowych. 14.3. Wykonawca określi
całkowitą cenę realizacji zamówienia poprzez wskazanie łącznej ceny ofertowej brutto za realizację przedmiotu
zamówienia sporządzonej wg wzoru zawartego w formularzu ofertowym. (…) 14.7. W cenie ofertowej Wykonawca
zobowiązany jest ująć wszystkie przewidywane koszty związane z realizacją zamówienia, w tym podatek VAT naliczony
zgodnie z obowiązującymi przepisami, koszty transportu i obsługi, oraz wszystkie inne koszty wynikające z zapisów SW Z
i wzoru umowy, bez których realizacja zamówienia nie byłaby możliwa.”
Paragraf 8 wzoru umowy, stanowiącego załącznik nr 3 do SW Z: „§ 8 Wynagrodzenie 1. Za wykonanie całości
przedmiotu umowy Wykonawcy przysługuje od Zamawiającego wynagrodzenie kosztorysowe, którego wartość zgodnie z
ofertą i kosztorysami ofertowymi stanowiącymi załącznik nr 2 do niniejszej umowy wynosi: …………………………. zł
netto ……………………………. zł brutto w tym ………………………………. podatku VAT 23 %
i ………………………………. podatku VAT 8 % 2. Podatek od towarów i usług (VAT) będzie naliczany do każdej faktury
w wysokości wynikającej z aktualnie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa w dniu wystawienia faktury.
Wynagrodzenie określone w § 8 ust. 1 zostało ustalone w oparciu o kosztorysy ofertowe Wykonawcy, o których mowa w
§ 1 ust. 3 lit. b). W przypadku jednak, gdy Wykonawca w ofercie zaoferował zastosowanie innej stawki podatku VAT niż
23 % zastosowanie będą miały postanowienia § 20 ust. 11 i 12 niniejszej umowy. 3. Ceny jednostkowe w ofercie będą
niezmienne w trakcie realizacji i nie będą podlegać waloryzacji, za wyjątkiem sytuacji wprost przewidzianych w umowie. W
przypadku, gdy Wykonawca w ofercie zadeklarował stawkę VAT inną niż 23 %, w zakresie tych pozycji kosztorysowych,
do rozliczeń między stronami wiążąca jest kwota brutto, w ramach której zawarty będzie podatek VAT w należnej
wysokości. 4. Wynagrodzenie wskazane w § 8 ust. 1 obejmuje wszystkie elementy realizacji umowy, w tym koszt
materiałów, robocizny, koszt udzielenia gwarancji należytego wykonania umowy (i zawarte w niej koszty realizacji
gwarancji), koszt ubezpieczenia, koszty transportu, koszty instalacji i inne, a także wszystkie koszty pośrednie, w tym
koszty wykonania prób i badań potrzebnych do odbioru inwestycji. (…).”
Zgodnie zaś z § 21 ust. 1 wzoru umowy: „Zamawiający wymaga zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez
Wykonawcę lub podwykonawcę osób wykonujących czynności w zakresie realizacji zamówienia, opisane w dokumentacji
projektowej i kosztorysach ofertowych, tj. czynności związane z wykonywaniem robót budowlanych w branżach: c)
Architektura i Konstrukcja; d) Instalacje elektryczne: wewnętrzne, zewnętrzne, BMS - o ile będą realizowane w ramach
przedmiotu umowy; e) Instalacje teletechniczne: System Sygnalizacji Pożaru (SSP), System Audio-Wizualny (AV),
System Kontroli Dostępu (SKD), System Nadzoru Telewizyjnego (CCTV), System Sygnalizacji Włamania i Napadu
(SSWiN), System Rezerwacji Sal, System Zliczający, System kolejkowy, sieć okablowania strukturalnego, urządzenia
aktywne LAN – o ile będą realizowane w ramach przedmiotu umowy; f) Instalacje sanitarne: instalacja wod. – kan.
wewnętrzna i zewnętrzna, wentylacja i klimatyzacja, instalacja c.o. i c.t., węzeł cieplny, gazy medyczne, poczta
pneumatyczna – o ile będą realizowane w ramach przedmiotu umowy.”
Wykonawca Skanska S.A. za wykonanie przedmiotu zamówienia zaoferował cenę 66 353 682,73 zł brutto (tj. 54 068
224,96 zł netto). Kolejna oferta – oferta Odwołującego – opiewała na kwotę 69 777 723,70 zł brutto (tj. 56 846 714,91 zł
netto). Średnia arytmetyczna ofert wynosi 75 730 287,20 zł brutto (tj. 61 736 876,45 zł netto). Cena oferty wykonawcy
Skanska S.A. jest niższa o 12,38 % od średniej arytmetycznej złożonych ofert. Szacowana wartość zamówienia
wynosiła 57 984 923,90 zł netto.
Do oferty wykonawca Skanska S.A. dołączył kosztorysy nakładcze (załączniki od 2.01 do 2.11 do SW Z), z których
wynika, że w odniesieniu do kosztów robocizny wykonawca ten w wielu pozycjach przyjął koszt jednostkowy dla 1
roboczogodziny poniżej 27,70 zł.
Pismem z dnia 23.01.2024 r. Zamawiający poinformował wykonawców o wyborze najkorzystniejszej oferty, tj. oferty
złożonej przez wykonawcę Skanska S.A. z siedzibą w Warszawie.
Krajowa Izba Odwoławcza wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r., w sprawie o sygn. akt: KIO 362/24 z odwołania
Odwołującego z dnia 2 lutego 2024 r. uwzględniała odwołanie w części i nakazała Zamawiającemu: „unieważnienie
czynności wyboru oferty najkorzystniejszej, powtórzenie czynności badania i oceny ofert, w tym wezwanie wykonawcy
Skanska S.A. z siedzibą w Warszawie - na podstawie art. 224 ust. 1 w zw. z art. 224 ust. 3 i 4 ustawy Prawo zamówień
publicznych – do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych
części składowych, w szczególności w zakresie przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy oraz stawek
roboczogodziny wynikających z kosztorysów nakładczych dołączonych do oferty.”
W dniu 27 lutego 2024 r. Zamawiający unieważnił wybór najkorzystniejszej oferty i pismem z tego samego dnia wezwał
Przystępującego do złożenia wyjaśnień w zakresie ceny wskazując: „Zgodnie z wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej z
dnia 20 lutego 2024 r. sygn. akt KIO 362/24 oraz na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo
zamówień publicznych, Zamawiający wzywa Wykonawcę do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie
wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych części składowych, w szczególności przyjętych do wyliczenia ceny oferty
kosztów pracy oraz stawek roboczogodziny wynikających z kosztorysów dołączonych do oferty.
Zgodnie z art. 224 ust. 3 i 4 Zamawiający wnosi o wyjaśnienia w zakresie:
1) zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy;
2) wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków związanych z realizacją robót budowlanych;
3) oryginalności robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę;
4) zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa
od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z
dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177) lub przepisów odrębnych
właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;
5) zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej;
6) zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym
realizowane jest zamówienie;
7) zgodności z przepisami z zakresu ochrony środowiska;
8) wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcy.
Zamawiający powziął wątpliwości co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami
określonymi w dokumentach zamówienia i wynikającymi z odrębnych przepisów, w tym w szczególności z przepisów z
zakresu prawa pracy w kontekście stawek roboczogodziny wskazanych w poszczególnych kosztorysach branżowych.
Wskazać należy, że wypełniając kosztorysy nakładcze i określając cenę oferty SKANSKA w odniesieniu do szeregu prac
realizowanych przez osoby wykonujące roboty budowlane przyjęła stawki za roboczogodzinę, które budzą wątpliwości co
do możliwości uwzględnienia w nich kosztów pracy równych co najmniej minimalnemu poziomowi zgodnie z
obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Jednocześnie podkreślić należy, że uwzględniając wiążące
pracodawcę przepisy poniższych aktów prawnych: 1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; 2) ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3) ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu
społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz wydanego w delegacji do tej ustawy –
rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 marca 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie
różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. z dnia 17 marca 2021 r. poz. 489), 4) ustawy z dnia 10
października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t. j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2207), 5) rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości
minimalnej stawki godzinowej w 2024 r. zaproponowane przez SKANSKA stawki za roboczogodziny budzą wątpliwość
Zamawiającego co do uwzględnienia wszystkich kosztów zatrudnienia pracownika do realizacji prac wskazanych w
kosztorysach. Celem złożonych wyjaśnień jest zweryfikowanie przez Zamawiającego poprawności dokonanej kalkulacji
ceny, a nie złożenie ogólnego zapewnienia, że Wykonawca wykona zamówienie za oszacowaną przez siebie cenę. W
związku z powyższym, wyjaśnienia powinny być wyczerpujące, ujawniające najważniejsze składniki cenotwórcze wraz z
kalkulacją ceny w zakresie stawek roboczogodzin zawartych w ofercie oraz przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów
pracy. Zgodnie z art. 224 ust. 5 Pzp obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa
na Wykonawcy. W postępowaniu wyjaśniającym Wykonawca powinien udowodnić, nie budząc wątpliwości
Zamawiającego, że zaoferowana cena nie jest rażąco niska i umożliwia prawidłowe wykonanie przedmiotu zamówienia.
Dlatego to Wykonawca w wyjaśnieniach musi wykazać, iż zaproponowana cena nie jest rażąco niska i nie będzie miała
negatywnego wpływu na jakość realizowanego zamówienia. W przypadku, gdy Wykonawca przedstawi kalkulację ceny
ofertowej bez załączenia jakichkolwiek dowodów oraz obliczeń, Zamawiający uzna, że wyjaśnienia będą miały jedynie
charakter iluzoryczny i nie będą stanowiły wyjaśnienia elementów oferty, mających wpływ na wysokość ceny.
Zamawiający informuje, że odrzuceniu jako oferta z rażąco niską ceną, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił
wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie
ceny lub kosztu, a podstawę do odrzucenia stanowi art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp.”
Pismem z dnia 4 marca 2024 r. Przystępujący złożył wyjaśnienia: „W pierwszej kolejności wskazujemy, że biorąc pod
uwagę całkowitą wartość złożonych ofert w przedmiotowym postępowaniu, średnia arytmetyczna wynosi 61 736 876,45 zł
netto (75 730 287,20 zł brutto), natomiast oferta firmy Skanska stanowi wartość 54 068 224,96 zł netto (66 353 682,73 zł
brutto), i jest niższa od 12,38 % od w/w średniej. Ponadto wskazujemy na następujące kosztorysy: tj. 2,01, 2.03, 2.04,
2.08, 2.09 i 2.10:
kosztorys
Skanska S.A.
2.01 Architektura i konstrukcja
2.02 Instalacja elektryczna
2.03 Instalacja BMS
2.04 Instalacje niskoprądowe
2.05 System kolejkowy
2.06 System identyfi kacji wizualnej
2.07 Inst. poczty pneumatycznej
2.08 Instalacja gazów medycznych
2.09 Instalacje sanitarne
2.10 Inst. wentylacji mechanicznej
2.11 Wyposażenie – 23%
2.11 Wyposażenie – 8%
Razem zakwestionowane
kosztorysy
20 320 340,25 zł
6 633 492,69 zł
2 441 612,04 zł
5 669 858,05 zł
329 291,38 zł
141 564,05 zł
402 004,95 zł
576 404,19 zł
5 737 021,96 zł
9 839 575,35 zł
1 551 904,33 zł
425 155,72 zł
21 455 178,93 zł
7 422 835,45 zł
2 952 123,10 zł
7 180 735,47 zł
289 193,77 zł
306 545,19 zł
467 606,59 zł
935 435,92 zł
5 716 455,34 zł
12 910 065,98 zł
2 662 331,03 zł
438 369,69 zł
44 584 811,84 zł
50 149 994,73 zł
Razem całość netto:
54 068 224,96 zł
średnia
61 736 876,45 zł
%
94,71
n/d
82,71
78,96
n/d
n/d
n/d
61,62
100,36
82,62
n/d
n/d
88,9
87,5
gdzie, różnica do średniej arytmetycznej pozostałych ofert wynosi jedynie 11,1 %. Natomiast w przypadku dokonania
porównania oferty Skanska do wartości oferty firmy Erbud, która również zmieściła się wartością w budżecie jaki
Zamawiający zamierza przeznaczyć na realizację zadania otrzymujemy następujące dane:
kosztorys
Skanska S.A.
2.01 Architektura i konstrukcja
2.02 Instalacja elektryczna
2.03 Instalacja BMS
2.04 Instalacje niskoprądowe
2.05 System kolejkowy
2.06 System identyfikacji wizualnej
2.07 Inst. poczty pneumatycznej
2.08 Instalacja gazów medycznych
2.09 Instalacje sanitarne
2.10 Inst. wentylacji mechanicznej
2.11 Wyposażenie – 23%
2.11 Wyposażenie – 8%
Razem netto:
20 320 340,25 zł
6 633 492,69 zł
2 441 612,04 zł
5 669 858,05 zł
329 291,38 zł
141 564,05 zł
402 004,95 zł
576 404,19 zł
5 737 021,96 zł
9 839 575,35 zł
1 551 904,33 zł
425 155,72 zł
54 068 224,96 zł
Erbud
19 175 780,15 zł
6 885 156,74 zł
2 659 411,08 zł
6 740 501,74 zł
173 698,71 zł
507 242,83 zł
523 821,76 zł
556 844,08 zł
4 585 506,76 zł
12 033 019,38 zł
2 604 338,21 zł
401 393,47 zł
56 846 714,91 zł
%
94,37%
103,79%
108,92%
118,88%
52,75%
358,31%
130,30%
96,61%
79,93%
122,29%
167,82%
94,41%
105,14%
Z powyższej tabeli jasno wynika, iż różnice względem drugiej najkorzystniejszej oferty są nieznaczne, a w przypadku
kosztorysów, w których występuje stawka roboczogodziny, w wielu przypadkach oferta firmy Skanska jest wyższa niż
firmy Erbud, zatem nie można doszukiwać się w tym wypadku rażąco niskiej ceny w ofercie firmy Skanska S.A. Ponadto,
gdyby porównać jedynie kosztorysy zawierające stawkę roboczogodziny z powyższego zestawienia, różnica między
ofertami wynosi jedynie 2,62%. W związku z tym całkowita cena ofertowa przedstawiona przez Skanska jest wiarygodna w
stosunku do cen rynkowych podobnych zamówień. Cena ta jest realistyczna z punktu widzenia ekonomicznej zasadności
wykonania przedmiotu zamówienia. Ponadto zwracamy także uwagę, że katalogi nakładów rzeczowych w oparciu, o które
sporządzane są kosztorysy odbiegają znacznie od współczesnej technologii i materiałów. Ze względu na znacznie bardziej
nowoczesne specjalistyczne narzędzia i metody pracy normy pracy są znacznie niższe niż założone w KNR. Obecne
kosztorysowanie nie zawsze ma zatem odzwierciedlenie właśnie co do nakładów robocizny. Także i w niniejszym
postępowaniu wykonawca bazując na swoim doświadczeniu zauważył, że nakłady robocizny są znacznie zawyżone w
stosunku do realnych nakładów w zakresie robót realizowanych współcześnie i dokonał dostosowania roboczogodzin w
danych pozycjach do ich realnych nakładów. Powyższą możliwość dostosowania potwierdziła Krajowa Izba Odwoławcza
w wyroku KIO 362/24, w którym Odwołujący ERBUD kwestionował takie działanie Skanska żądając odrzucenia oferty
Skanska jako niezgodnej z swz na podstawie art.226 ust.1 pkt 5) ustawy Pzp. Izba oddaliła odwołanie w tym zakresie,
zgadzając się z Zamawiającym i Przystępującym (Skanska), iż takie dostosowanie ilości roboczogodzin do realnych
nakładów pracy jest możliwe. Jeśli zatem zmniejszymy ilość roboczogodzin dostosowując ją do tego, ile realnie zajmie ta
praca otrzymujemy zmniejszoną stawkę roboczogodziny. Jej zmniejszenie nie wynika z tego, że Skanska kalkuluje
stawkę roboczogodziny poniżej określonego poziomu, ale wynika z dopasowania do ilości realnej pracy za tą pozycję. Nie
można zatem utożsamiać zmniejszenia stawek ilości roboczogodzin w wyniku przyjęcia realnych nakładów pracy
z zaoferowaniem rzekomej stawki niższej niż minimalne wynagrodzenie. Skanska zatem wskazuje, iż w jej opinii stawka
roboczogodziny a stawka minimalnego wynagrodzenia za godzinę pracy nie są jednostkami tożsamymi. Roboczogodzina
jest jednostką miary robocizny, która wyraża normę ilościową wykonania przez jednego robotnika w czasie jednej godziny
określonego zakresu robót. Nie oznacza to jednak, że ten robotnik wykona to w godzinę, może wykonać znacznie krócej.
Wartość roboczogodziny kosztorysowej nie odpowiada wynagrodzeniu wypłacanemu pracownikowi. Ma to potwierdzenie w
zajętych stanowiskach przez Krajową Izbę Odwoławczą w wyrokach m.in. syg. 952/20 z dnia 9 lipca 2020 r. i sygn.
1402/19 z dn. 6 sierpnia 2019 r. Natomiast, nawet jeśliby przyjąć zdanie odmienne to Skanska oświadcza, że
zmniejszona stawka roboczogodziny w jej kalkulacjach wynika z dostosowania tej pozycji do realnych nakładów pracy.
Intencją Skanska było przedstawienie rzeczywistego nakładu pracy niezbędnego do realizacji danych robót przy
zachowaniu cen rynkowych materiałów, stąd przyjęto stawki roboczogodziny kosztorysowej w oparciu o własne kalkulacje
sporządzone na potrzeby konkretnej realizacji, tak aby możliwe było przedstawienie rzeczywistej wartości zamówienia.
Odnosząc się do wątpliwości Zamawiającego w zakresie rażąco niskich cen zawartych w pozycjach kosztorysowych
stanowiących przedmiot wyjaśnień, poniżej przedstawiamy metodologię uzupełnienia kosztorysów załączonych przez
Zamawiającego w postępowaniu przetargowym wraz z dowodami w postaci ofert rynkowych obrazujących poziom cenowy
poszczególnych prac.
A. Przykłady zastosowania ceny minimalnej 27,70 zł za robociznę uniemożliwiające przedstawienie ceny rynkowej za
danych zakres prac, przy utrzymaniu ceny rynkowej za materiał. Dotyczy pozycji w kosztorysach: 2.01, 2.03, 2.04, 2.08,
2.09.
Przykład 1:
W odniesieniu do pierwszej pozycji Przystępujący wskazuje, że otrzymał w tym zakresie ofertę od Podwykonawcy, która
to oferta za zakres dotyczący rurociągów miedzianych zawierała cenę jednostkową – 16,93 zł, ale w cenie tej była już
robocizna. Skanska S.A. przyjęła zatem do oferty cenę rynkową dostosowując odpowiednio pozycję kosztorysową.
Gdyby przyjąć stawkę roboczogodziny na poziomie 27,70 złotych zupełnie niepotrzebnie zawyżałoby to ofertę i uzyskano
by wówczas kwotę aż 66,25 zł/mb rurociągu zamiast oferowanych 16,93 zł. Skanska załącza jako dowód oferty i
korespondencje od firm podwykonawczych na dowód tego w jaki sposób dostosowywał oferty podwykonawcze w celu
uzyskania cen rynkowych, a nie zawyżonych. Na przykładzie pozycji dot. montażu uchwytów pod rury winidurowe przy
stawce 27,70 zł Zamawiający musiałby dopłacić dodatkowo ponad wartość rynkową, aż 458 604,80 zł! Poniżej
przedstawiamy obliczenia ceny udowadniające, że zastosowanie wartości za roboczogodzinę w wysokości 27,70 zł
powoduje znaczne zawyżenie ceny.
Lp.
d.1
d.2
d.3
d.4
d.5
d.6
d.7
d.8
Podstawa
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
KNR 5-08
0101-06
Opisy
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
Montaż uchwytów pod rury
winidurowe śr. 18 mm
A. Cena
jedn.
Oferta
SKANSKA
Wartość
SKANSKA
B. Cena
jedn. przy
min. stawce
27,70 zł
Wartość przy
min. stawce
27,70 zł
3,73 zł
16 785,00 zł
25,61 zł
115 245,00 zł
3,73 zł
14 920,00 zł
25,61 zł
102 440,00 zł
3,73 zł
14 920,00 zł
25,61 zł
102 440,00 zł
3,73 zł
596,80 zł
25,61 zł
4 097,60 zł
3,73 zł
14 920,00 zł
25,61 zł
102 440,00 zł
3,73 zł
9 325,00 zł
25,61 zł
64 025,00 zł
3,73 zł
3 730,00 zł
25,61 zł
25 610,00 zł
3,73 zł
2 984,00 zł
78 180,80 zł
25,61 zł
20 488,00 zł
536 785,60 zł
Poniżej przedstawiamy składowe ceny jednostkowej w zakresie robocizny.
A. nakłady robocizny: 0,4323*1,0 = 0,4323 r-g/m * 1,12 = 0,48 zł/m
B. nakłady robocizny: 0,4323*1,0 = 0,4323 r-g/m * 27,70 = 11,97 zł/m
Zastosowanie minimalnej stawki powoduje zwiększenie ceny aż 24 krotnie!
Należy zaznaczyć, iż pozycje te łączą się bezpośrednio z pozycją „rury winidurowe”, które w sobie zawierają też montaż.
Reasumując nie można zamontować rury winidurowej bez uchwytów, a więc pozycje należy rozpatrywać łącznie. Taka
sama sytuacja występuje w przypadku m.in. gruntowania-malowania, gruntowania-tynkowania czy też zgrzewania
wykładzin.
Powyższe wyjaśniamy również na przykładzie nr 2 poniżej.
Załącznik nr 1 - korespondencja mailowa i oferta firmy Seadmed (instalacje gazów medycznych)
Załącznik nr 2 - korespondencja mailowa i oferta firmy BMS Serwis (instalacje BMS)
Załącznik nr 3 - korespondencja mailowa i oferta firmy Ab bud (robocizna na suche zabudowy)
Załącznik nr 4 - korespondencja mailowa i oferta firmy Gold Trade (materiał na suche zabudowy)
Przykład 2:
Załącznik nr 5 - korespondencja mailowa i oferta firmy Presto
B. Nieadekwatne nakłady rzeczowe uniemożliwiające, bez ingerencji w wartość roboczogodziny, przedstawienie wartości
rynkowej w oparciu o logiczne założenia techniczne i nakłady potrzebne na rzeczywiste wykonanie danej pracy. Dotyczy
pozycji w kosztorysach: 2.01, 2.03, 2.04, 2.08, 2.09, 2.10.
Przykład nr 1.
Zgodnie z pozycją, w której nie występuje podstawa KNR sporządzający kosztorys przewidział 83,04 r-g/kpl, co daje czas
przewidziany na uruchomienie jednej centrali ponad 10 dni. Realny czas uruchomienia jednej centrali wentylacyjnej
wynosi ok 8h. W przypadku zastosowania stawki minimalnej pozycja zostałaby przeszacowana 10-krotnie, stąd podjęto
decyzję o dostosowaniu do realnych nakładów pracy.
Przykładowo 27,70 zł/r-h * 83,04 r-h/szt. = 2300,21 zł/centralę. Realna cena jednostkowa w kalkulacji Skanska przy
założeniu rynkowego czasu wykonania tych prac, czyli 8h dla dwóch osób wynosi 2036,97 zł/centralę, czyli odzwierciedla
warunki rynkowe.
Załącznik nr 6 – informacja mailowa z serwisu.
Przykład 2.
Zgodnie z nakładem pracownik będzie montować na ścianie 1 szafkę w czasie 4,3 dnia. Realny czas wykonania takiego
zadania to 6 godzin. W przypadku zastosowania stawki minimalnej pozycja zostałaby przeszacowana o ok. 6 razy, stąd
podjęto decyzję o dostosowaniu do realnych nakładów pracy.
Załącznik nr 7 – informacja mailowa od firmy specjalizującej się w pracach niskoprądowych o szacunkowych nakładach
roboczogodzin niezbędnych do wykonania prac.
Przykład nr 3.
Nakłady obejmują montaż zasilacza, czyli podłączenie go do zasilania w odpowiedniej lokalizacji. Według nakładu praca
ta zajmie montażyście ponad 5h/szt. W przypadku zastosowania stawki minimalnej pozycja zostałaby przeszacowana 30krotnie, stąd podjęto decyzję o dostosowaniu do realnych nakładów pracy.
Załącznik 7– informacja mailowa od firmy specjalizującej się w pracach niskoprądowych o szacunkowych nakładach
roboczogodzin niezbędnych do wykonania prac.
Przykład nr 4.
Pozycja zakłada montaż czujki systemu SAP na stropie lub suficie. Czas przewidziany na montaż czujki jest 7 x dłuższy,
niż wynika to z rzeczywistych warunków technicznych montażu, stąd podjęto decyzję o dostosowaniu do realnych
nakładów pracy.
Załącznik 7– informacja mailowa od firmy specjalizującej się w pracach niskoprądowych o szacunkowych nakładach
roboczogodzin niezbędnych do wykonania prac.
Przykład nr 5.
Zgodnie z nakładem pracownik usunie z budynku 1 m3, tj. ok. 10 taczek gruzu, w czasie ponad 17 h. Usunięcie 15 m3
zgodnie z pozycją kosztorysową zajęłoby zatem 33 dni robocze, stąd podjęto decyzję o dostosowaniu do realnych
nakładów pracy. Przy założeniu minimalnej stawki i realnego czasu wykonania = 27,70 zł/r-h *2 rh/ 1m3 = 55,4 zł/m3; W
pozycji mamy do usunięcia 15 m3 gruzu co daje nam: 15 m3*55,4 zł/m3 = 831 zł. W ofercie firmy Skanska koszty
bezpośrednie w pozycji wynoszą 1066,50 zł/15 m3. W przypadku zastosowania nieadekwatnych nakładów pracy, wartość
pozycji wynosiłaby 7366,81 zł/15 m3.
Przykład nr 6.
Wylanie 1 betonowozu (8 m3) betonu na strop przy użyciu pompy trwa ok 1 r-g (wraz z pracami przygotowawczymi).
Zatem: 1 r-g/8m3 =0,125 r-g/m3 przy założeniu 4 osób. Całość prac zajmie wówczas około 41,25 r-h. Pozycja pokazuje
niedostosowanie nakładów pracy w Katalogach Nakładów Rzeczowych do realnych warunków wykonania prac oraz
technologii. Przewidywany czas zgodnie z nakładem to aż 1 973,14 r-g (330 m3).
Powyższe przykłady obrazują, iż w przypadku zastosowania w kosztorysie ceny minimalnej, z uwagi na nieadekwatne
nakłady roboczogodziny, Zamawiający otrzymałby rażąco zawyżone wartości kosztorysów. Problem z konstrukcją
kosztorysów i zaoferowaniem rzeczywistej ceny rynkowej został zauważony również przez innych oferentów, między
innymi także przez ERBUD.
C. Modyfikacji składników kosztorysu robocizna/cena materiału na podstawie pozycji z oferty ERBUD i SKANSKA
Na poniższym przykładzie widzimy te same pozycje kosztorysowe w ofercie firmy Skanska oraz firmy Erbud. Kalkulacja
pozycji nr 86 kosztorysu nr 2.01 w przypadku firmy Skanska i Erbud jest na praktycznie identycznym poziomie. Firma
ERBUD, aby przedstawić ceną jednostkową odpowiadającą warunkom rynkowym dokonała natomiast obniżenia ceny
materiału znacznie poniżej ceny rynkowej, firma Skanska S.A. natomiast dokonała modyfikacji ceny jednostkowej za
roboczogodzinę kosztorysową. Przykład ten obrazuje, że w przedmiotowym postępowaniu istnieją dwie drogi dokonania
kalkulacji: - obniżenie wartości materiałów poniżej wartości rynkowej - modyfikacja wartości roboczogodziny
kosztorysowej.
Oferta firmy ERBUD
Oferta firmy SKANSKA
Załącznik nr 8 – oferty na beton z okresu oferowania: - oferta na beton od firmy Nast-bud - oferta na beton od firmy
Trans-bet - oferta na beton od firmy Górażdże
Powyższy przykład obrazuje, iż nie ma możliwości skalkulowania ceny rzeczywistej bez ingerencji w składowe
kosztorysów przy zachowaniu niezmienionych nakładów. Skanska dostosowała cenę poprzez dostosowanie do realnych
nakładów pracy ingerując w stawkę roboczogodziny, inny wykonawca zaingerował w materiał. Zgodnie z przepisami prawa
dot. minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej ustalonych na podstawie przepisów ustawy z
dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177) lub przepisów odrębnych
właściwych dla spraw związanych z realizacją zamówienia, firma Skanska S.A. informuje, iż wszyscy pracownicy
zatrudnieni w firmie otrzymują, co najmniej minimalne wynagrodzenie zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem
(Załącznik nr 9). Jednocześnie rozliczenie z pracownikami odbywa się w cyklu miesięcznym, dlatego też nie można
utożsamiać stawki roboczogodziny kosztorysowej ze stawką minimalną wynagrodzenia, gdyż wówczas rozliczenie
z pracownikiem musiałoby odbywać się za określone zakresy z poszczególnych pozycji kosztorysu, co jest sytuacją
niespotykaną i niepraktykowaną. Podsumowując, firma Skanska S.A. przyjęła realny czas wykonania danych prac tak,
aby odzwierciedlały one warunki rynkowe. Skoro bowiem zmniejszył się nakład pracy siłą rzeczy znalazło to
odzwierciedlenie w stawce roboczogodziny. Jest to działanie mające na celu przedstawienie Zamawiającemu rzeczywistej
niezawyżonej oferty, co w przeciwnym wypadku z uwagi na występujące w Katalogach Nakładów Rzeczowych swoiste
archaizmy dot. nakładów pracy, nie byłoby możliwe. Odpowiadając na wezwanie Zamawiającego wyjaśniamy, iż
najważniejsze składniki cenotwórcze wraz z kalkulacją ceny w zakresie stawek roboczogodzin zawartych w ofercie oraz
przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy zostały wskazane w ofercie Skanska zgodnie z dokumentami
zamówienia. Natomiast w niniejszych wyjaśnieniach Skanska wyjaśnia pozycje, w których zakwestionowano stawki.
Skanska oświadcza zatem i na dowód tego składa załącznik nr 9, że wartość przyjęta do ustalenia ceny w zakresie
kosztów pracy nie jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia
10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177) lub przepisów odrębnych
właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie. Skanska zapewnia także zgodność z przepisami z
zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie w
stosunku do przedmiotowego zamówienia. W związku z powyższym firma Skanska S.A. stoi na stanowisku, iż
zaoferowana przez nas wartość przedstawia realny koszt zamówienia jaki należy przeznaczyć, aby całe zadanie zostało
zrealizowane bez strat i finansowania z innych źródeł niż wynagrodzenie umowne.
Załącznik nr 1 - korespondencja mailowa i oferta firmy Seadmed (komplet - instalacje gazów medycznych)
Załącznik nr 2 - korespondencja mailowa i oferta firmy BMS Serwis (komplet - instalacje BMS)
Załącznik nr 3 - korespondencja mailowa i oferta firmy Ab bud (robocizna na suche zabudowy)
Załącznik nr 4 - korespondencja mailowa i oferta firmy Gold Trade (materiał na suche zabudowy)
Załącznik nr 5 - korespondencja mailowa i oferta firmy Presto
Załącznik nr 6 – informacja mailowa z serwisu
Załącznik nr 7 – informacja mailowa od firmy specjalizującej się w pracach niskoprądowych o szacunkowych nakładach
roboczogodzin niezbędnych do wykonania prac.
Załącznik nr 8 – Oferty na beton firm Nast-bud, Trans-bet, Górażdże
Załącznik nr 9 – Zaświadczenie o co najmniej minimalnym wynagrodzeniu.”
Zgodnie z art. 224 ustawy pzp: „1. Jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco
niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia lub budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania
przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia lub wynikającymi z odrębnych
przepisów, zamawiający żąda od wykonawcy wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu,
lub ich istotnych części składowych. 2. W przypadku gdy cena całkowita oferty złożonej w terminie jest niższa o co
najmniej 30% od: 1) wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przed
wszczęciem postępowania lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na
podstawie art. 226 ust. 1 pkt 1 i 10, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, chyba że
rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia; (…) 3. Wyjaśnienia, o których mowa w
ust. 1, mogą dotyczyć w szczególności: 1) zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy; 2)
wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków dostaw, usług albo związanych z realizacją robót
budowlanych; 3) oryginalności dostaw, usług lub robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę; 4) zgodności z
przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego
wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10
października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 oraz z 2019 r. poz. 1564) lub
przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie; 5) zgodności z prawem w
rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej; 6) zgodności z przepisami z zakresu
prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie; 7)
zgodności z przepisami z zakresu ochrony środowiska; 8) wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania
części zamówienia podwykonawcy. 4. W przypadku zamówień na roboty budowlane lub usługi, zamawiający jest
obowiązany żądać wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, co najmniej w zakresie określonym w ust. 3 pkt 4 i 6. 5.
Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa na wykonawcy. 6. Odrzuceniu jako
oferta z rażąco niską ceną lub kosztem, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie,
lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny lub kosztu. (…)”
Artykuł 226 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy pzp stanowi: „1. Zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli: 5) jej treść jest niezgodna z
warunkami zamówienia. (…) 7) została złożona w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dnia
16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.”
W myśl art. 239 ust. 1 ustawy pzp: „Zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę na podstawie kryteriów oceny ofert
określonych w dokumentach zamówienia.”
Przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadzał się przede wszystkim do odpowiedzi na pytanie, czy Zamawiający
prawidłowo ocenił wyjaśnienia rażąco niskiej ceny złożone w postępowaniu przez Przystępującego, uznając realność
zaoferowanej ceny. Rozpoznając zarzuty odwołania Izba dokonała analizy treści wyjaśnień rażąco niskiej ceny złożonych
na wezwanie Zamawiającego oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w konsekwencji czego uznała, że
złożone przez Przystępującego wyjaśnienia uzasadniają podaną w ofercie cenę, a Wykonawca w sposób konkretny i
rzetelny przedstawił sposób kalkulacji ceny w zakresie kosztów pracy. Z tych powodów nie potwierdziły się zarzuty
osadzone na tożsamych okolicznościach faktycznych dotyczące niezgodności z warunkami zamówienia oraz czynu
nieuczciwej konkurencji.
W pierwszej kolejności zauważyć należy zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Izby, że za cenę rażąco niską uznaje
się cenę poniżej kosztów własnych wykonawcy, niepozwalającą na wypracowanie zysku. Jest to cena oderwana od
realiów rynkowych i nierzeczywista. Jeśli możliwe jest wykazanie, że za cenę wskazaną w ofercie wykonawca nie będzie
w stanie należycie wykonać zamówienia, to znaczy, że mamy do czynienia z ceną rażąco niską.
Jak wskazano w wyroku z dnia 30 listopada 2021 r.: „Procedura badania i ustalania ceny rażąco niskiej przebiega więc w
taki sposób, że Zamawiający musi umożliwić wykonawcy wykazanie okoliczności, iż zaoferowana przez niego cena jest
ceną realną. Następnie zaś na wykonawcy, zgodnie z art. 224 ust. 5 Pzp, spoczywa obowiązek wykazania, że oferta nie
zawiera rażąco niskiej ceny. Rolą Zamawiającego jest ustalenie i weryfikacja czy czynniki wskazane przez wykonawcę w
ramach wyjaśnień rzeczywiście istnieją, mogą być osiągnięte w ramach realiów rynkowych i na podstawie jakich założeń
wykonawca zakłada realność wystąpienia tych szczególnych czynników i sprzyjających okoliczności. Treść normy art.
224 ust. 5 Pzp nie pozostawia wątpliwości, że to na wykonawcy wezwanym do złożenia wyjaśnień spoczywa obowiązek
wykazania, czy możliwe i realne jest wykonanie zamówienia za określoną w ofercie cenę. Z racji tego, że celem wyjaśnień
jest wzruszenie przyjętego domniemania, że zaoferowana cena jest ceną rażąco niską, wyjaśnienia takie muszą być
konkretne, wyczerpujące i uzasadniające realność dokonanej przez wykonawcę kalkulacji.”
Niewątpliwie więc istotą procedury wyjaśnień rażąco niskiej ceny jest wykazanie zamawiającemu, że zaoferowana przez
wykonawcę cena gwarantuje należyte wykonanie zamówienia, a założenie niższej ceny wynika z właściwości danego
wykonawcy, zasobów kadrowych, sprzętowych, możliwości organizacyjnych czy też współpracy z określonymi
podmiotami i pozostaje ceną rynkową. Na skutek ich złożenia zamawiający powinien uzyskać pewność, co do
możliwości zrealizowania zamówienia zgodnie z wymaganiami za cenę podaną w ofercie, a także co do tego, że
wątpliwości zamawiającego w zakresie zbyt niskiej ceny były nieuzasadnione. W odpowiedzi na wezwanie wykonawca
powinien w rzetelny i jak najpełniejszy sposób wykazać, również poprzez złożenie dowodów odpowiadających
wyjaśnianym składnikom ceny, że zaoferowane przez niego ceny nie noszą znamion rażąco niskich. Co jednak
kluczowe, wyjaśnienia wykonawcy muszą odpowiadać wezwaniu, szczególnie w sytuacji, gdy zamawiający precyzuje
szczegółowo, jakie elementy ceny budzą jego wątpliwości. W przeciwnym razie nawet obszerne wyjaśnienia, które nie
odnoszą się jednak do kwestionowanych przez zamawiającego cen, nie będą mogły zostać uznane za uzasadniające
ich zaoferowanie na niskim poziomie. Izba podziela w tym zakresie stanowisko przedstawione w wyroku o sygn. akt KIO
3750/21 z dnia 18 stycznia 2022 r.: „(…) ocena wyjaśnień ceny złożonych przez wykonawcę musi odbywać się, w
kontekście wezwania zamawiającego – jego szczegółowości oraz wyrażonych w nim skonkretyzowanych wątpliwości.
Jeżeli Zamawiający wskaże w wezwaniu do wyjaśnień elementy ceny oferty, które jego zdaniem wymagają takich
wyjaśnień to wykonawca zobowiązany jest udzielić wyjaśnień co najmniej w zakresie zakreślonym przez Zamawiającego.
(…) obowiązkiem wykonawcy jest, aby w odpowiedzi na wezwanie wystosowane przez zamawiającego udzielił wyjaśnień
dotyczących okoliczności, które wpłynęły na wysokość zaoferowanej ceny w taki sposób, aby na ich podstawie możliwe
było jednoznaczne ustalenie, że cena oferty (odpowiednio koszt, istotna część składowa) nie jest ceną rażąco niską.
Efektem składanych wyjaśnień ma być stworzenie podstaw do uznania przez zamawiającego, że podejrzenie dotyczące
rażąco niskiej ceny oferty nie było uzasadnione. Podkreślić trzeba, iż nie tylko nieudzielenie wyjaśnień w wyznaczonym
terminie skutkować będzie koniecznością odrzucenia oferty, ale także złożenie takich wyjaśnień, które nie uzasadniają
podanej w ofercie ceny.”
Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy Izba zwraca w pierwszej kolejności uwagę, że całkowita
cena oferty Wykonawcy SKANSKA nie budziła wątpliwości, jako nieodbiegająca znacznie od średniej arytmetycznej
wszystkich złożonych ofert oraz szacowanej wartości zamówienia. Przedmiotem wezwania Zamawiającego do złożenia
wyjaśnień, którego asumptem był wyrok KIO w sprawie o sygn. akt: KIO 362/24, było wyjaśnienie kosztów pracy ujętych
w ofercie Przystępującego. Jak Izba wskazała w ww. orzeczeniu: „Podkreślić należy, iż koszty robocizny przy robotach
budowlanych co do zasady należy uznać, za istotną część składową”. Izba wywiodła bowiem, że niskie stawki
roboczogodziny w kosztorysach ofertowych Wykonawcy SKANSKA powinny wzbudzić wątpliwości Zamawiającego, w
tym co do zgodności z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Zarówno treść ww. wyroku KIO jak i
brzmienie wezwania Zamawiającego do złożenia wyjaśnień nie pozostawiają wątpliwości, że wyjaśnienia Wykonawcy
miały dotyczyć przyczyn zaoferowania stawek roboczogodziny na niskim poziomie oraz wykazania, że regulacje w
zakresie kosztów pracy nie zostały naruszone. Izba zauważa, że zarzuty odwołania osadzone zostały przede wszystkim
na twierdzeniu, że tak Zamawiający jak i Izba w ww. orzeczeniu oczekiwały złożenia szczegółowych wyjaśnień
w zakresie każdej jednostkowej pozycji kosztorysowej, gdzie stawka roboczogodziny była niższa niż 27,70 zł. Zdaniem
Izby główna teza odwołania jest chybiona, a przedmiotem wyjaśnień, jak już wskazano miały być koszty pracy – koszty
robocizny. Złożone przez Wykonawcę wyjaśnienia, aby zostały uznane za wyczerpujące i uzasadniające cenę, czy też
koszt w tym przypadku, muszą przede wszystkim odpowiadać wezwaniu. Z wezwania wynika, że Zamawiający żądał
wyjaśnień, w tym złożenia dowodów: „w szczególności przyjętych do wyliczenia ceny oferty kosztów pracy oraz stawek
roboczogodziny wynikających z kosztorysów dołączonych do oferty (…) w szczególności z przepisów z zakresu prawa
pracy w kontekście stawek roboczogodziny wskazanych w poszczególnych kosztorysach branżowych. Wskazać należy,
że wypełniając kosztorysy nakładcze i określając cenę oferty SKANSKA w odniesieniu do szeregu prac realizowanych
przez osoby wykonujące roboty budowlane przyjęła stawki za roboczogodzinę, które budzą wątpliwości co do możliwości
uwzględnienia w nich kosztów pracy równych co najmniej minimalnemu poziomowi zgodnie z obowiązującymi w tym
zakresie przepisami prawa.” Wbrew stanowisku Odwołującego, Zamawiający w sposób ogólny odnosi się w wezwaniu do
wyjaśnienia kosztów pracy, stawek roboczogodzin, nie wymieniając konkretnych pozycji kosztorysowych i nie wskazując
sposobu, w jaki Wykonawca ma przedstawić uzasadnienie cen robocizny. Chybiona jest także argumentacja
Odwołującego, że Przystępujący nie wyjaśnił kwestii z wezwania stanowiących powielenie treści ustawowej – art. 224
ust. 3 ustawy pzp, co powoduje, że oferta Przystępującego powinna zostać odrzucona z uwagi na złożenie wyjaśnień
nieodpowiadających wezwaniu. Izba zauważa, że przepis brzmi: „Wyjaśnienia, o których mowa w ust. 1, mogą dotyczyć
w szczególności (…).”, co oznacza, że jeśli kwestie te nie stanowią okoliczności mających znaczenie dla konkretnej
wyceny, to brak złożenia wyjaśnień w tym zakresie nie wpływa na ich ocenę pod względem uzasadnienia realności ceny.
Wyjaśnienia Wykonawcy, zgodnie z wezwaniem miały dotyczyć kosztów pracy i takie wyjaśnienia, uwzględniające
kwestie z art. 224 ust. 3 pkt 4 i 6 ustawy pzp Przystępujący złożył.
Przechodząc do treści złożonych wyjaśnień to zdaniem Izby są to wyjaśnienia odpowiadające wezwaniu. Przystępujący
przedstawił analizę cen zaoferowanych w kosztorysach porównując je z cenami Odwołującego i wykazując nieznaczne
różnice w ich poziomach. Co jednak kluczowe, Wykonawca SKANSKA przedstawił szczegółowo metodologię kalkulacji
stawek roboczogodziny w złożonych kosztorysach. Zdaniem Izby, sposób zaprezentowania tej metodologii na
przykładach dla kilku pozycji kosztorysu nie powoduje, jak twierdził Odwołujący, że wyjaśnienia nie odpowiadają
wezwaniu. Przystępujący przedstawił zasadę – założenia jakie przyjął przy kalkulacji wszystkich pozycji kosztorysu,
gdzie występował koszt robocizny i poparł swoje wyjaśnienia dowodami – ofertami podwykonawców. Wykonawca
odniósł się do kosztów pracy wskazując: zwracamy także uwagę, że katalogi nakładów rzeczowych w oparciu, o które
sporządzane są kosztorysy odbiegają znacznie od współczesnej technologii i materiałów. Ze względu na znacznie bardziej
nowoczesne specjalistyczne narzędzia i metody pracy normy pracy są znacznie niższe niż założone w KNR. Obecne
kosztorysowanie nie zawsze ma zatem odzwierciedlenie właśnie co do nakładów robocizny. Także i w niniejszym
postępowaniu wykonawca bazując na swoim doświadczeniu zauważył, że nakłady robocizny są znacznie zawyżone w
stosunku do realnych nakładów w zakresie robót realizowanych współcześnie i dokonał dostosowania roboczogodzin
w danych pozycjach do ich realnych nakładów.” oraz dalej: Jeśli zatem zmniejszymy ilość roboczogodzin dostosowując ją
do tego, ile realnie zajmie ta praca otrzymujemy zmniejszoną stawkę roboczogodziny. Jej zmniejszenie nie wynika z tego,
że Skanska kalkuluje stawkę roboczogodziny poniżej określonego poziomu, ale wynika z dopasowania do ilości realnej
pracy za tą pozycję. Nie można zatem utożsamiać zmniejszenia stawek ilości roboczogodzin w wyniku przyjęcia realnych
nakładów pracy z zaoferowaniem rzekomej stawki niższej niż minimalne wynagrodzenie. Skanska zatem wskazuje, iż w jej
opinii stawka roboczogodziny a stawka minimalnego wynagrodzenia za godzinę pracy nie są jednostkami tożsamymi.
Roboczogodzina jest jednostką miary robocizny, która wyraża normę ilościową wykonania przez jednego robotnika w
czasie jednej godziny określonego zakresu robót. Nie oznacza to jednak, że ten robotnik wykona to w godzinę, może
wykonać znacznie krócej. (…) Intencją Skanska było przedstawienie rzeczywistego nakładu pracy niezbędnego do
realizacji danych robót przy zachowaniu cen rynkowych materiałów, stąd przyjęto stawki roboczogodziny kosztorysowej w
oparciu o własne kalkulacje sporządzone na potrzeby konkretnej realizacji, tak aby możliwe było przedstawienie
rzeczywistej wartości zamówienia.” W ocenie Izby wyjaśnienia w takim kształcie są konkretne a przede wszystkim
wiarygodne. Bezsporne było w sprawie, że Zamawiający w pkt 14.2 SWZ nie wyraził zgody na: „modyfikację kosztorysów
nakładczych w zakresie podstaw wyceny, przedmiarów robót i nakładów jednostkowych na robociznę, materiały i sprzęt
oraz w zakresie dodawania czy usuwania pozycji kosztorysowych.” Jednocześnie w pkt 14.7 SW Z Zamawiający
sprecyzował jakie koszty należy ująć w cenie ofertowej żądając tym samym rzetelnej wyceny. W konsekwencji
wykonawcy dokonując kalkulacji ceny przy zastrzeżeniu o braku możliwości zmian nakładów rzeczowych mogli jedynie
dostosować poszczególne stawki za roboczogodzinę, materiał czy sprzęt do kosztów, które realnie zostaną poniesione.
W wyjaśnieniach Przystępujący przedstawił w jaki sposób takie dostosowanie zostało uwzględnione w ofercie
Odwołującego na przykładzie kosztów materiału, której to argumentacji Odwołujący nie zaprzeczył. Przedłożone przez
SKANSKA wyjaśnienia przedstawiają sposób tego dostosowania w kosztorysach Wykonawcy, wykazując tezę
przeciwną do prezentowanej przez Odwołującego – że Przystępujący uwzględnił koszty pracy w cenie oferty nie
naruszając przepisów o minimalnym wynagrodzeniu. Potwierdzeniem konieczności dostosowania stawek do
rzeczywistych nakładów jest również korespondencja z podwykonawcami załączona do wyjaśnień, gdzie przykładowo
firma BMS Serwis sp. z o.o. wskazuje, że:„dopasuję robociznę tak, żeby nie zmieniać nakładów r-h.” Z poszczególnych
ofert wynika także faktyczna czasochłonność prac, które wyjaśniał Przystępujący celem wykazania, że nakłady
rzeczowe nie odzwierciedlają rzeczywistego nakładu pracy niezbędnego do realizacji zamówienia. Izba zauważa, że
Odwołujący nie podważył w odwołaniu prawidłowości przyjętej przez Wykonawcę SKANSKA metodologii wyceny, nie
zakwestionował realności przyjętej pracochłonności, a jedynie podnosił, że wyjaśnienia nie odnoszą się szczegółowo do
każdej pozycji, gdzie stawka roboczogodziny jest niska. Odwołujący sygnalizował, że brak jest w wyjaśnieniach
wykazania przez podwykonawców, że ustalają stawki z uwzględnieniem przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za
pracę, ale jednocześnie Odwołujący nie zakwestionował realności wyceny wynikającej z ofert podwykonawców.
Odwołujący właściwie pominął treść wyjaśnień Przystępującego odwołując się do kosztorysów w lakonicznym
stwierdzeniu: „Wykonanie ww. prac [montaż ponad 237 sztuk drzwi różnego typu; wykonanie izolacji pionowej z folii w
płynie; gruntowanie dwukrotnego podłoża; montaż wykładzin podłogowych i okładzin ściennych; montaż sufitów
podwieszanych] wedle stawek roboczogodziny zaoferowanych przez SKANSKA nie jest możliwe w czasie przyjętym
przez Zamawiającego przy założeniu zapłaty osobom wykonującym te prace wynagrodzenia w wysokości zgodnej z
przepisami o minimalnym wynagrodzeniu.”, przy czym Odwołujący nie przedstawił jaki jest udział w cenie kosztów ww.
prac, celem wykazania, że stanowią one istotną część składową ceny. Odwołujący podjął próbę merytorycznego
podważania złożonych wyjaśnień i przedstawionej przez Przystępującego metodologii wyceny stawek roboczogodziny
dopiero na rozprawie, przy czym Izba uznała takie działanie za spóźnione, jako wykraczające poza zarzuty i okoliczności
faktyczne, które wyznacza treść odwołania. To skonkretyzowane okoliczności faktyczne podniesione w odwołaniu kreują
zarzuty kierowane względem czynności bądź zaniechania zamawiającego. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku w
sprawach połączonych KIO 3055/21, KIO 3061/21, KIO 3199/21, KIO 3203/21, KIO 3226/21 z dnia 19 listopada 2021 r.,
które to stanowisko Izba podziela w całości: „zakres rozstrzygnięcia Izby, zgodnie z art. 555 ustawy Pzp, wyznacza treść
odwołania – kwestionowana w nim czynność, oraz przede wszystkim podniesione zarzuty. Zgodnie z treścią tego
przepisu, Izba nie może orzekać co do zarzutów, które nie były zawarte w odwołaniu. Zatem zarzuty odwołania muszą być
skonkretyzowane, a Izba nie może wyznaczać ich granic z zastępstwie Odwołującego. Niewystarczające jest określenie w
odwołaniu czynności lub zaniechania Zamawiającego i wskazanie kwalifikacji prawnej, treść i zakres zarzutu wyznaczają
bowiem okoliczności faktyczne, w których Odwołujący upatruje niezgodności z przepisami ustawy. Zgodnie z treścią art.
516 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp odwołanie zawiera wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających
wniesienie odwołania oraz dowodów na poparcie przytoczonych okoliczności. Powyższe oznacza, że odwołanie powinno
konkretyzować postawiony zarzut, zawierać wskazanie okoliczności faktycznych, które uzasadniają stawianie
Zamawiającemu wyartykułowanych w odwołaniu zastrzeżeń, nie może natomiast mieć charakteru blankietowego.
Niewystarczające jest ogólne twierdzenie o wystąpieniu określonego rodzaju nieprawidłowości, Odwołujący ma obowiązek
odniesienia się do elementów stanu faktycznego, zawartości oferty, w taki sposób, który pozwoli na uznanie, że
podniesione zostały konkretne zarzuty wobec tych czynności lub zaniechań przypisanych Zamawiającemu.”
Zdaniem Izby Przystępujący złożył wyjaśnienia uzasadniające zaoferowane stawki roboczogodziny na niskim poziomie,
jednocześnie wykazując, że przepisy dotyczące minimalnego wynagrodzenia za pracę nie zostały naruszone. W świetle
szczegółowo przedstawionej metodologii kalkulacji kosztów Izba uznała za wiarygodne wyjaśnienia dotyczące kosztów
pracy. Przystępujący wskazał, że: „wszyscy pracownicy zatrudnieni w firmie otrzymują, co najmniej minimalne
wynagrodzenie zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem (Załącznik nr 9). Jednocześnie rozliczenie z pracownikami
odbywa się w cyklu miesięcznym, dlatego też nie można utożsamiać stawki roboczogodziny kosztorysowej ze stawką
minimalną wynagrodzenia, gdyż wówczas rozliczenie z pracownikiem musiałoby odbywać się za określone zakresy z
poszczególnych pozycji kosztorysu, co jest sytuacją niespotykaną i niepraktykowaną. Podsumowując, firma Skanska
S.A. przyjęła realny czas wykonania danych prac tak, aby odzwierciedlały one warunki rynkowe. Skoro bowiem
zmniejszył się nakład pracy siłą rzeczy znalazło to odzwierciedlenie w stawce roboczogodziny. Jest to działanie mające na
celu przedstawienie Zamawiającemu rzeczywistej niezawyżonej oferty, co w przeciwnym wypadku z uwagi na występujące
w Katalogach Nakładów Rzeczowych swoiste archaizmy dot. nakładów pracy, nie byłoby możliwe.” W ocenie Izby,
wyjaśnienia uzasadniają przyjęte stawki roboczogodziny, a Przystępujący wykazał, że w cenie zostały uwzględnione
wymagania wynikające z przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Słusznie wskazywał Odwołujący, że
Zamawiający wymagał w postępowaniu zatrudnienia pracowników na umowę o pracę. Zaświadczenie o takiej formie
zatrudnienia zostało dołączone do wyjaśnień Przystępującego, a Odwołujący nie wykazał, aby to oświadczenie nie
polegało na prawdzie.
Izba za spóźnione, a tym samym niepodlegające analizie uznała dowody złożone przez Przystępującego na posiedzeniu:
opracowanie własne Przystępującego - wyjaśnienie wyliczenia pozycji kosztorysów, gdzie stawka roboczogodziny jest
niższa niż minimalna stawka wynagrodzenia określona rozporządzeniem oraz oświadczenia podwykonawców
wskazanych w wyjaśnieniach rażąco niskiej ceny o zatrudnieniu pracowników na umowy o pracę. Słusznie Odwołujący
argumentował, że Izba ocenia czynność Zamawiającego w postepowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, a więc
ocena taka musi odbywać się w kontekście treści złożonych wyjaśnień, którymi dysponował Zamawiający na etapie
podejmowania decyzji o uznaniu ich za uzasadniające realność ceny.
W konsekwencji nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy pzp Izba za niezasadne uznała
pozostałe zarzuty odwołania oparte na tożsamych okolicznościach faktycznych.
Zważywszy, że Przystępujący uwzględnił w cenie oferty koszty pracy z uwzględnieniem zatrudnienia pracowników na
podstawie umowy o pracę z co najmniej minimalnym wynagrodzeniem, co wynika z wyjaśnień Wykonawcy SKANSKA to
znaczy, że w cenie zostały ujęte przewidywane koszty związane z realizacją zamówienia, a oferta nie pozostaje
niezgodna z warunkami zamówienia, o których mowa w pkt 14.7 SWZ. Zarzut naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy pzp
należało uznać za chybiony.
Za niezasadny Izba uznała także zarzut dotyczący naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy pzp. Odwołujący nie wykazał,
że oferta SKANSKA została złożona w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji. Izba uznała, że Przystępujący wyjaśnił
realność zaoferowanej ceny, w tym w zakresie kosztów pracy. Odwołujący nie zakwestionował przedstawionej przez
Przystępującego metodologii wyceny, jej prawidłowości i przyjętych przez SKANSKA założeń kalkulacyjnych. Trudno
jednocześnie stwierdzić w jaki sposób zastosowanie miałby w niniejszej sprawie znaleźć art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z
dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czyli „sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich
wytworzenia lub świadczenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców.”
Odwołujący nie wyjaśnił tej kwestii w odwołaniu, podobnie jak nie wykazał, że SKANSKA dokonała manipulacji cenowych
w zakresie istotnych elementów ceny z uwagi na skalkulowanie ceny w oderwaniu od określonych przepisami prawa
minimalnych kosztów zatrudnienia pracowników na podstawie umowy o pracę. Izba wskazuje za wyrokiem KIO 952/20 z
dnia 9 lipca 2020 r.: „W złożonych wyjaśnieniach Konsorcjum potwierdziło te przypuszczenia Zamawiającego, w tym
wskazało, że z uwagi na zakaz dokonywania jakichkolwiek zmian w przedmiarach robót (w tym nakładów jednostkowych
na robociznę), nie miał innej możliwości urealnienia ceny za wykonanie tych zakresów robót w sytuacji, gdy nakłady
rzeczowe zawarte w katalogach KNR nie odpowiadają rzeczywistym koniecznym nakładom pracy. (…) Natomiast
Odwołujący nie był w stanie wykazać, że nakłady pracy w tych pozycjach wg KNR są w pełni aktualne i odpowiadają
współczesnym realiom wykonywania takich prac. (…) Skoro oczywiste jest, że nakłady robocizny w pozycjach
wskazanych w odwołaniu nie odpowiadają współczesnym realiom, odwołanie nie identyfikuje żadnych okoliczności
faktycznych wskazujących na nieuczciwe manipulowanie przez Konsorcjum stawkami roboczogodziny.” W
przedmiotowej sprawie Odwołujący nie odniósł się do zasad wyceny przedstawionych w wyjaśnieniach SKANSKA, a w
szczególności nie podważył skutecznie argumentacji popartej przez Przystępującego dowodami (ofertami
podwykonawców), że nakłady rzeczowe, które nie mogły zostać zmienione w kosztorysach wykonawców nie
odpowiadają współczesnym możliwościom. Dodać należy, w odniesieniu do stanowiska Odwołującego z odwołania, że
zaoferowanie najniższej ceny w postępowaniu przez Wykonawcę SKANSKA nie może a priori prowadzić do wniosku o
zastosowaniu dumpingu cenowego, a w przedmiotowym postępowaniu mając na względzie nieznaczne różnice cenowe
pomiędzy ceną oferty Odwołującego i Przystępującego jest raczej konsekwencją uczciwego konkurowania.
Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 575 oraz art. 574
ustawy pzp, a także w oparciu o przepisy § 5 pkt 1 i 2 lit. b oraz § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów
z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz
wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania (Dz. U. z 2020 r., poz. 2437 ze zm.) zaliczając na poczet
niniejszego postępowania odwoławczego koszt wpisu od odwołania uiszczony przez Odwołującego oraz zasądzając od
Odwołującego na rzecz Zamawiającego koszty postępowania odwoławczego poniesione z tytułu wynagrodzenia
pełnomocnika w wysokości 3 600,00 zł na podstawie faktury Vat złożonej przez Zamawiającego na rozprawie.
Przewodniczący: ………………………………