Sygn. akt IV U 111/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 czerwca 2017 r.
Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie
Wydział IV
w składzie:
Przewodniczący SSO Monika Wąsowicz
Protokolant Joanna Jastrzębska - Ciura
po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. w Częstochowie
sprawy K. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.
o prawo do emerytury
na skutek odwołania K. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C.
z dnia 20 grudnia 2016 r. Nr (...)
1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu K. W. prawo do emerytury od dnia 4 listopada 2016 roku;
2. zasądza od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. na rzecz ubezpieczonego K. W. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 20 grudnia 2016 roku numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonemu K. W. przyznania prawa do emerytury.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca nie wykazał wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Jednocześnie wskazano, iż nie uznano następujących okresów pracy na stanowisku ślusarza, tj.:
-
od 11 grudnia 1978 roku do 1 marca 1981 roku
w Kombinacie (...) – Zakład (...) oraz
-
od 1 sierpnia 1974 roku do 10 kwietnia 1976 roku;
-
od 11 maja 1978 roku do 30 listopada 1978 roku;
-
od 1 kwietnia 1981 roku do 31 lipca 1981 roku
w Zakładach (...)
z uwagi na fakt, iż trudno przyjąć, aby praca na w/w stanowisku wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy bezpośrednio przy pracach, przy których wykonywane są prace wymienione w wykazie oraz przy stanowiskach, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych.
W odwołaniu wniesionym do Sądu ubezpieczony K. W. zakwestionował powyższą decyzję wnosząc o doliczenie do warunków szczególnych następujących okresów, tj. od 1 sierpnia 1974 roku do 10 kwietnia 1976 roku, okresu zasadniczej służby wojskowej od 11 maja 1976 roku do 12 kwietnia 1978 roku oraz okresów od 11 maja 1978 roku do 30 listopada 1978 roku oraz od 12 marca 1981 roku do 29 lutego 1984 roku wskazując, iż w Zakładach (...) jako ślusarz stale i w pełnym wymiarze czasu pracował przy bieżącej konserwacji agregatów, urządzeń oraz pracach budowlano – montażowych na oddziałach będących w ruchu, w których wykonywane były prace przy produkcji cementu. Z kolei w okresie od 11 grudnia 1978 roku do 28 lutego 1981 roku pracował w Kombinacie (...) – Zakład (...) na stanowisku ślusarza wykonującego analogiczne prace w zakładzie (...). Dodał, iż w tym okresie wykonywał prace na oddziałach będących w ruchu w Cementowni (...), w Cementowni (...) k. K. oraz w Cementowni w D.. Na potwierdzenie charakteru swojej pracy wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych w sprawie świadków.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. wniósł o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
K. W. urodził się (...).
W dniu 18 listopada 2016 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury.
Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca wykazał staż emerytalny w wymiarze 26 lat, 10 miesięcy i 12 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 17 dni okresów nieskładkowych. Organ rentowy uznał ubezpieczonemu następujące okresy pracy w szczególnych warunkach, tj.:
-
od 12 marca 1981 roku do 31 marca 1981 roku;
-
od 1 sierpnia 1981 roku do 29 lutego 1984 roku;
-
od 1 kwietnia 1990 roku do 31 grudnia 1998 roku
w łącznym wymiarze 11 lat, 3 miesięcy i 3 dni.
W Zakładach (...) ubezpieczony zatrudniony był w okresie od 1 września 1971 roku do 30 listopada 1978 roku oraz od 12 marca 1981 roku do 29 lutego 1984 roku na stanowiskach:
-
uczeń praktycznej nauki zawodu w okresie od 1 września 1971 roku do 30 czerwca 1974 roku oraz
-
ślusarza remontowego w okresie od 1 sierpnia 1974 roku do 1 grudnia 1978 roku oraz od 12 marca 1981 roku do 29 lutego 1984 roku.
Służbę wojskową odbywał w okresie od 28 kwietnia 1976 roku do 12 kwietnia 1978 roku.
Ubezpieczony jako ślusarz stale i w pełnym wymiarze czasu zasadniczo pracował przy utrzymywaniu ruchu urządzeń produkcyjnych służących do produkcji cementu, głównie taśmociągów i młynów. Do jego obowiązków należały prace polegające na usuwaniu bieżących usterek i awarii, a czynności te wykonywane były na wydziałach produkcyjnych, podczas pracy pozostałych urządzeń. Dodatkowo w całym okresie zatrudnienia, łącznie przez okres około 1-2 miesięcy, ubezpieczony mógł pracować przy naprawie łamacza, tj. urządzenia, które kruszyło kamień. Jego remont był planowany i wykonywany był raz na rok, a podczas tych prac przylegające ciągi technologiczne były wyłączane.
W okresie od 11 grudnia 1978 roku do 28 lutego 1981 roku K. W. zatrudniony był w Kombinacie (...)– Zakład (...) na stanowisku ślusarza.
Zakład ten zajmował się wyłącznie remontami bieżącymi i kapitalnymi maszyn na terenie różnych cementowni, tj. głównie Cementowni (...), ale także Cementowni (...) i Cementowni w D..
Do obowiązków ubezpieczonego należały prace przy remontach urządzeń produkcyjnych służących do produkcji cementu, głównie taśmociągów i młynów, a prace te wykonywane były stale i w pełnym wymiarze czasu podczas pracy pozostałych urządzeń.
(vide: akta rentowe, akta osobowe ubezpieczonego z Zakładów (...) oraz z Kombinatu (...) – Zakładu (...), zeznania świadków M. B. k. 43v., T. B. k. 44, J. W. (1), S. W. k. 44v.-45 oraz wyjaśnienia ubezpieczonego słuchanego w charakterze strony k. 45-45v.)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 887 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2).
Od dnia 1 stycznia 2013 roku wykreślony został obowiązek rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Jak stanowi art. 27 powyższej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn;
2) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
W myśl zaś art. 32 ust. 1 powołanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa wyżej, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wykonującym pracę w warunkach szczególnych przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych z uwzględnieniem art. 32 ust. 4a (art. 32 ust. 4). Art. 32 ust. 4a utracił moc z dniem 24 czerwca 2004 roku na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku (Dz. U. Nr 144, poz. 1530), z powodu niezgodności z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Co należy rozumieć przez przepisy dotychczasowe zostało wyjaśnione w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku III ZP 30/01 (OSNP 2002/10, poz. 243). Według Sądu Najwyższego przez „przepisy dotychczasowe” należy rozumieć niektóre normy rozporządzenia, jednakże nie całość przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Zgodnie z §1 ust. 1 wyżej wskazanego aktu prawnego rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalali w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2). Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy te, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 wyżej powołanego rozporządzenia).
Przepisy § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego nie należą do „przepisów dotychczasowych”, bowiem nie normują materii wskazanej w art. 32 ust. 4 powołanej ustawy, czyli nie określają ani wieku emerytalnego, ani rodzajów i stanowisk pracy, ani warunków przechodzenia na emeryturę. Stanowisko Sądu Najwyższego znalazło również potwierdzenie w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku.
Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§3 rozporządzenia). Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
1) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (§4 powołanego wyżej rozporządzenia).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony wykazał wymagany 25-letni staż emerytalny. Spornym pozostało jedynie ustalenie, czy K. W. przepracował na ten dzień 15 lat w warunkach szczególnych.
Ubezpieczony w celu wykazania wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach przedłożył świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawione przez (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W., zgodnie z którymi w okresach od 1 sierpnia 1974 roku do 10 kwietnia 1976 roku, od 11 maja 1978 roku do 30 listopada 1978 roku, od 12 marca 1981 roku do 31 marca 1981 roku oraz od 1 kwietnia 1981 roku do 31 lipca 1981 roku na stanowisku ślusarza oraz od 1 sierpnia 1981 roku do 29 lutego 1984 roku na stanowisku spawacza wykonywał prace w szczególnych warunkach przy bieżącej konserwacji agregatów, urządzeń oraz pracach budowlano – montażowych i budowlano – remontowych na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Załączył także świadectwa pracy w warunkach szczególnych z Zakładów (...) S.A. potwierdzające jego pracę od 1 kwietnia 1990 roku do 31 października 2013 roku przy produkcji związków boru i krzemu. Dołączył także świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z Przedsiębiorstwa (...) S.A. w R., zgodnie z którym w okresie od 11 grudnia 1978 roku do 1 marca 1981 roku wykonywał prace remontowo – montażowe na oddziałach będących w ruchu będąc zatrudnionych na stanowisku ślusarza.
Organ rentowy, poza okresami od 12 marca 1981 roku do 31 marca 1981 roku, od 1 sierpnia 1981 roku do 29 lutego 1984 roku oraz od 1 kwietnia 1990 roku do 31 grudnia 1998 roku, odmówił uwzględnienia pozostałych okresów, albowiem zdaniem Zakładu trudno uznać, aby praca na stanowisku ślusarza wykonywana była stale i w pełny wymiarze czasu bezpośrednio przy pracach wymienionych w wykazie lub przy stanowiskach, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach.
Okresy pracy w warunkach szczególnych wskazane w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach mogą być wykazywane przez zainteresowanego, przed Sądem wszelkimi środkami dowodowymi, a przewidzianymi przez kodeks postępowania cywilnego, a w szczególności dokumentami z osobowych akt pracowniczych, zeznaniami świadków, przesłuchaniem stron. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków przed organem rentowym nie jest dopuszczalne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 roku - III UZP 5/85 LEX nr 14635, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku - III UZP48/84LEX nr 14630 uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku - III UZP 6/84 LEX nr 14625).
W obecnym stanie prawnym zarządzenia resortowe zawierające uściślenia dokonane w innym okresie przez właściwych ministrów, polegające na ustaleniu wykazów stanowisk, powołane w świadectwach wykonywania prac w warunkach szczególnych zakwestionowanych przez organ rentowy nie mają wartości normatywnych, lecz jedynie informacyjną. „W państwie prawnym nie jest dopuszczalne zamieszczanie w rozporządzeniu jako akcie wykonawczym upoważnienia do podejmowania określonych działań przez inny podmiot i wyposażanie go w kompetencje wykonawcze. W świetle Konstytucji z 1997 roku rozporządzenie jako akt wykonawczy oparty na ustawie nie może zawierać subdelegacji. W konsekwencji, przedmiotem wykładni są wyłącznie przepisy ustawy i wydane na jej podstawie akty wykonawcze [...]. W rezultacie zatem o spełnieniu przesłanki "praca w szczególnych warunkach" przesądza wykonywanie pracy wymienionej w załącznikach "A" i "B" do rozporządzenia z 7.II.1983 r., które stanowią integralną część rozporządzenia jako aktu wykonawczego, niezależnie od tego, w jakim zakładzie praca taka była (lub jest) wykonywana.” (por. glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 III RN 25/99 T. Bińczyckiej-Majewskiej OSP 2002/4/48 t. 2).
Zdaniem Sądu ubezpieczony wykazał, iż pracował w warunkach szczególnych przez wymagany okres 15 lat.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zwłaszcza z akt osobowych oraz zeznań świadków jednoznacznie wynika, iż w Zakładach (...), po ukończeniu praktycznej nauki zawodu, ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz pracach budowlano-montażowych i budowlano-remontowych na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, tj. prace przy produkcji cementu wymienione w Wykazie A, dział V, poz. 14 powołanego wyżej rozporządzenia. Co prawda w aktach osobowych stanowisko jego pracy określane jest jako ślusarza lub ślusarza – spawacza, a miejsce pracy jako Wydział Mechaniczny, jednakże w rzeczywistości odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracował na wydziałach produkcyjnych przy remontach urządzeń produkcyjnych. Do jego obowiązków należały bowiem prace polegające na utrzymaniu w ruchu urządzeń służących do produkcji cementu, tj. głównie młynów, pieców i taśmociągów, a czynności te wykonywane były podczas pracy pozostałych urządzeń. Powyższe stanowczo przyznał M. B. wskazując, iż ubezpieczony jako pracownik wydziału mechanicznego wzywany był do napraw urządzeń produkcyjnych, a czynności te wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dodał on również, iż nie zdarzało się, aby ubezpieczony prace naprawcze wykonywał w warsztacie mechanicznym. Specyfika tych napraw wymagała bowiem, aby czynności te wykonywane były bezpośrednio przy urządzeniach produkcyjnych. Powyższe potwierdził także J. W. (2), pracujący na analogicznym stanowisku co odwołujący. Zeznał on, iż swoją pracę wykonywali wyłącznie na wydziałach produkcyjnych, głównie wydziale młynów cementu, surowców i pakowni, podczas pracy pozostałych urządzeń. Jedynie naprawa maszyny do kruszenia głazów – łamacza wykonywana była przy wyłączonym ciągu technologicznym, jednakże naprawa tego urządzenia odbywała się raz w roku i trwała około miesiąca. Ponadto jak wyjaśnił S. W. przy remoncie tego urządzenia nie pracowały wszystkie brygady, albowiem nadal potrzebni byli pracownicy zajmujący się bieżącym utrzymaniem w ruchu urządzeń produkcyjnym. W związku z powyższym do pracy łamacza wyznaczani byli na zmianę różni pracownicy brygady. Łącznie w całym okresie zatrudnienia K. W. mógł przez okres około 1-2 miesięcy pracować przy remoncie tego urządzenia.
Mając na uwadze Sąd za zasadne uznał doliczenie do warunków szczególnych okresów zatrudnienia ubezpieczonego w Zakładach (...) od 1 sierpnia 1974 roku do 10 kwietnia 1976 roku, od 11 maja 1978 roku do 30 listopada 1984 roku oraz od 1 kwietnia 1981 roku do 31 lipca 1981 roku, pomniejszonych jedynie o 2 miesiące pracy przy łamaczu. O zasadności zaliczenia tych okresów świadczy również fakt, iż organ rentowy do uznanych okresów pracy w szczególnych warunkach uznał okresy od 12 marca 1981 roku do 31 marca 1981 roku oraz od 1 sierpnia 1981 roku do 29 lutego 1984 roku, kiedy to odwołujący wykonywał analogiczne prace jak we wcześniejszym okresie zatrudniania.
Wątpliwości Sądu nie budzi również praca ubezpieczonego w Kombinacie (...) – Zakładzie (...) w okresie od 11 grudnia 1978 roku do 28 lutego 1981 roku na stanowisku ślusarza – spawacza. Zakład ten zajmował się bowiem wykonywaniem remontów urządzeń produkcyjnych na terenie różnych cementowni, w tym Cementowni (...), ale także Cementowni (...) w K. i Cementowni w D.. Do obowiązków ubezpieczonego należały zatem wyłącznie prace przy remontach urządzeń produkcyjnych służących do produkcji cementu, a czynności te wykonywane były stale i w pełnym wymiarze czasu podczas pracy pozostałych urządzeń. Charakter pracy odwołującego w tym okresie potwierdził T. B. wskazując stanowczo, iż K. W. zajmował się tylko usuwaniem awarii i remontami urządzeń na terenie cementowni. Dodał on również, iż prace te wykonywane były bezpośrednio przy urządzeniach produkcyjnych. Nie wykonywali oni natomiast żadnych prac w warsztacie.
Mając na uwadze powyższe Sąd za zasadne uznał również doliczenia tego okresu do brakującego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Uwzględnienie wszystkich powyższych okresów da już ubezpieczonemu wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach.
Jedynie na marginesie wskazać można, iż zasadnym byłoby również doliczenie do warunków szczególnych okresu służby wojskowej od 28 kwietnia 1974 roku do 12 kwietnia 1976 roku, albowiem zarówno przed powołaniem do wojska, jak również po jego zakończeniu ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach, a do pracy powrócił w ciągu 30 dni od zakończenia służy wojskowej.
Orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c.
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz.1804 ze zm.).