Postanowienie IV KK 165/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 18 CZERWCA 2009 R. IV KK 165/09 Określoną w art. 178 § 2 k.k.w. powinność wysłuchania skazanego przed wydaniem postanowienia w przedmiocie zarządzenia wykonania za- wieszonej kary pozbawienia wolności, poza wypadkiem obligatoryjnego za- rządzenia tej kary na podstawie art. 75 § 1 k.k. (art. 178 § 2 in fine k.k.w.), rozumieć należy z reguły jako obowiązek sądu, ponieważ ma ona charakter gwarancyjny, umożliwiający skazanemu realizację jego prawa do obrony zarówno w znaczeniu materialnym, jak i formalnym. Przewodniczący: sędzia SN A. Siuchniński. Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), R. Malarski. Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza L., skazanego z art. 200 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 18 czerwca 2009 r. kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 4 lutego 2008 r., w przedmiocie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności p o s t a n o w i ł u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ć sprawę Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania. 2 U Z A S A D N I E N I E Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 12 sierpnia 2005 r., Tomasz L. został skazany za przestępstwa określone: - w art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę roku i 6 miesięcy po- zbawienia wolności, - w art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468) w zw. z art. 12 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, - w art. 279 § 1 k.k. na karę roku pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 80 stawek dziennych w kwocie po 10 zł każda, - w art. 190 § 1 k.k. na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności. W miejsce wymierzonych kar jednostkowych pozbawienia wolności orzeczono wobec oskarżonego karę 2 lat pozbawienia wolności, której wy- konanie warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 5 lat, oddając w tym okresie Tomasza L. pod dozór kuratora sądowego. Powołany wyżej wyrok zawierał także rozstrzygnięcia co do obowiąz- ku naprawienia szkody, o dowodach rzeczowych oraz o kosztach sądo- wych. Na wniosek kuratora zawodowego, postanowieniem z dnia 4 lutego 2008 r., Sąd Rejonowy w L., na podstawie art. 75 § 2 k.k., zarządził wobec Tomasza L. wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności, orzeczonej powo- łanym na wstępie wyrokiem tegoż Sądu z dnia 12 sierpnia 2005 r. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się w dniu 16 lutego 2008 r. Kasację od ostatniego ze wskazanych orzeczeń wniósł – na podsta- wie art. 521 k.p.k. – na korzyść skazanego Prokurator Generalny. Zarzuca- jąc „rażące i mające wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 22 § 1 k.k.w. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w., pole- 3 gające na zarządzeniu wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawie- nia wolności bez wysłuchania skazanego, który o terminie posiedzenia nie został prawidłowo powiadomiony, co w konsekwencji stanowiło naruszenie przynależnego skazanemu prawa do obrony”, wniósł w konkluzji o uchyle- nie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowe- mu w L. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona na korzyść skazanego Tomasza L. kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględ- nienie na posiedzeniu, w myśl art. 535 § 5 k.p.k. Kodeks karny wykonawczy w art. 22 § 1 wprowadził obowiązek każ- dorazowego zawiadamiania skazanego o terminie i celu posiedzenia. Wprawdzie stawiennictwo skazanego na posiedzenie nie jest obowiązko- we, ale o terminie posiedzenia musi być on zawsze prawidłowo zawiado- miony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2005 r., V KK 432/05, R-OSNKW 2005, poz. 2121). Nie może budzić też wątpliwości, że określoną w art. 178 § 2 k.k.w. powinność wysłuchania skazanego przed wydaniem postanowienia w przedmiocie zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolno- ści, poza wypadkiem obligatoryjnego zarządzenia tej kary w oparciu o przepis art. 75 § 1 k.k. (art. 178 § 2 in fine k.k.w.), rozumieć należy z reguły jako obowiązek sądu, ponieważ ma ona charakter gwarancyjny, umożliwia- jąc skazanemu realizację jego prawa do obrony, tak w znaczeniu material- nym, jak i formalnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2001 r., II KRN 48/91, OSNKW 1991, z. 10-12, poz. 54). Dyrekty- wę „powinności wysłuchania skazanego” należy więc odczytywać jako ko- nieczność dołożenia wszelkich starań mających na celu wysłuchanie ska- zanego; ewentualnie ustanowionego przez niego obrońcy. Odstąpienie od wysłuchania powinno mieć wyłącznie charakter wyjątkowy i ograniczać się 4 jedynie do sytuacji, w których skazany swoim zachowaniem daje podstawy do przyjęcia, iż nie zamierza brać udziału w posiedzeniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2007 r., II KK 85/07, LEX nr 299193). Lektura akt wskazuje, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia obu określonych wyżej zasad. Z zapisu w protokole posiedzenia Sądu Rejonowego w L. z dnia 4 lu- tego 2008 r. wynika, że skierowane do Tomasza L. zawiadomienie o termi- nie posiedzenia wysłane na adres „L. ul. G. 27/47” wróciło z adnotacją poczty „adresat wyprowadził się”, co dało sądowi asumpt do stwierdzenia, w oparciu o przepis art. 139 § 1 k.p.k., o prawidłowości doręczenia. Tym- czasem oczywiste jest, że skazany pod tak wskazanym adresem nigdy nie zamieszkiwał, bowiem jego wcześniejszym miejscem zamieszkania była ul. G. 27/69, zaś w okresie objętym w niniejszej sprawie postępowaniem wy- konawczym przebywał na stałe w L. przy ul. K. 46/3, o czym Sąd Rejonowy w L. był wcześniej poinformowany. Świadczy o tym korespondencja kiero- wana do skazanego już w 2007 r. i później, która odbierana była przez matkę skazanego, bądź osobiście przez niego samego, jak również złożo- ne przez Tomasza L. – na formularzu z tak właśnie określonym jego adre- sem (L. ul. K. 46/3) – oświadczenie z dnia 30 marca 2007 r., w którym wy- raża gotowość podjęcia pracy społecznie użytecznej w zamian za nieuisz- czoną grzywnę. Co więcej, skazany Tomasz L. deklarował wielokrotnie gotowość osobistego udziału w postępowaniu wykonawczym, o czym świadczy jego stawiennictwo na posiedzenia zarówno przed dniem 4 lutego 2008 r. (np. w dniu 19 grudnia 2007 r.), jak i po tym terminie (m. in. w dniu 18 lutego 2008 r., czy też w dniu 19 marca 2008 r.). W tym stanie rzeczy oczywiste jest, że nieprawidłowe powiadomienie Tomasza L. o terminie posiedzenia, przez wysłanie zawiadomienia na błędny adres, z rażącym naruszeniem – co wynika z uzasadnienia kasacji 5 – art. 139 § 1 k.p.k., skutkowało obrazą zarówno art. 22 § 1 k.k.w., jak i w konsekwencji art. 178 § 2 k.k.w., poprzez pozbawienie skazanego możli- wości zaprezentowania przed sądem swoich racji, co w wypadku innych, wyznaczanych w toku tego postępowania wykonawczego posiedzeń, kon- sekwentnie czynił. Tego rodzaju rażące naruszenie prawa, uznane z kolei być musi jako mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, ograniczając bez wątpienia, co nie wymaga nawet osobnego dowodzenia, prawo skazanego do obrony. Musiało to – zgodnie z wnioskiem Prokuratora Generalnego – skut- kować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy, wobec trwającego jeszcze okresu próby (od dnia 26 sierpnia 2005 r.), do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w L. Procedując powtórnie, Sąd ten rozpozna wniosek kuratora zawodo- wego z dnia 9 listopada 2007 r., w przedmiocie zarządzenia wykonania wa- runkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, bacząc by dochowane zostały zasady określone w art. 22 § 1 k.k.w. i art. 178 § 2 k.k.w., a w szczególności nie naruszono prawa skazanego do obrony. Mając na uwadze całokształt omówionych wyżej okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.