Postanowienie III SPP 165/05

Postanowienie z dnia 19 stycznia 2006 r. III SPP 165/05 Rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania zakończonego pra- womocnym wyrokiem jest bezprzedmiotowe. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2006 r. skargi Marka C. na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w Gdań- sku [...] u m o r z y ł postępowanie. U z a s a d n i e n i e Marek C. wniósł przez swego pełnomocnika skargę na przewlekłość postępo- wania Sądu Apelacyjnego w Gdańsku [...], domagając się stwierdzenia przewlekłości postępowania, zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 10.000 zł oraz zasądzenia od Skarbu Państwa według norm przepisanych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu z urzędu. W uzasadnieniu skargi podano, iż postępowanie dotknięte - zdaniem skarżą- cego - przewlekłością zostało zainicjowane wniesieniem przez skarżącego w dniu 5 października 2004 r. apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 26 lipca 2004 r. Sąd Apelacyjny otrzymał akta sprawy w dniu 19 października 2004 r. W okre- sie od daty wniesienia apelacji w dniu 5 października 2005 r. do daty wniesienia skargi w dniu 18 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącego kwoty w wysokości 10.000 zł uzasadniono tym, iż uprawnienie strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnio- nej zwłoki zostało naruszone w sposób szczególnie rażący z uwagi na fakt, iż sprawa, której dotyczy postępowanie apelacyjne, nie ma charakteru sprawy zawiłej i nie wymaga dużego nakładu pracy ze strony Sądu Apelacyjnego. 2 Pismem z 9 stycznia 2006 r. prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi argumentując, iż w miesiącu wpływu apelacji skarżącego na rozpo- znanie oczekiwało 3.876 spraw AU. Sędziowie Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych orzekają w 30 sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i kilku pra- cowniczych miesięcznie, a ponadto rozpoznają sprawy zażaleniowe, co oznacza, że nie są w stanie rozpoznać większej ilości spraw. Te okoliczności przemawiały zda- niem prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku za uznaniem oczekiwania na rozpoznanie sprawy za uzasadnione. Ponadto, Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdań- sku podniósł, iż apelacja skarżącego została rozpoznana w dniu 6 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawy prawne. Skarga dotyczy przewlekłości w postępowaniu Sądu Apelacyjnego. Z treści art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843, dalej jako ustawa) wynika, iż Sąd Najwyższy jest właściwy do rozpoznania skargi dotyczącej przewlekłości postępowania przed sądem apelacyj- nym. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy, w sprawach nieuregulowanych do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. W świetle art. 397 § 2 k.p.c. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpo- wiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym. Natomiast stosownie do art. 391 § 1 k.p.c., jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Istota i funkcje skargi na przewlekłość. Celem skargi na przewlekłość jest zlikwidowanie opieszałości sądu przed któ- rym sprawa zawisła poprzez wymuszenie należytej sprawności sądu (postanowienie SN z dnia 17 listopada 2005 r., IV CSP 1/05) i nadanie sprawie odpowiedniego biegu (postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05; postanowienie SN z 19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05). Skarga na przewlekłość ma zapewnić szybką reak- cję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu (por. mającą moc zasady prawnej uchwałą siedmiu sędziów SN z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005 3 nr 5, poz. 71). Wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma bowiem służyć dyscyplinowaniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w określonej sprawie (postanowienie SN z 19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05; postanowienie SN z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05, OSNP 2005 nr 17, poz. 277). Natomiast celem postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania nie jest stwierdzenie faktu przewlekłości i ewentualne zasądzenie odpowiedniego od- szkodowania. Skarga ta stanowi bowiem doraźną interwencję przeciwdziałającą trwającej przewlekłości postępowania (postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05). Pośrednio potwierdza to wynikający z art. 5 ust. 1 ustawy wymóg wniesienia skargi na przewlekłość w toku postępowania w sprawie (postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05). Po prawomocnym zakończeniu postępo- wania, którego dotyczy przewlekłość, kwestia zlikwidowania opieszałości sądu oraz spowodowania nadania sprawie właściwego biegu stają się bezprzedmiotowe (po- stanowienie SN z 17 listopada 2005 r., IV CSP 1/05). Ocena merytoryczna skargi W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w toku postępowania apelacyj- nego. Spełniony został zatem wstępny warunek merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Przedmiotowa skarga w zakresie, w jakim zarzuca przewle- kłość w postępowaniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku jest zasadna. W sprawie wy- stąpiła bowiem ponad trzynastomiesięczna przewlekłość postępowania (na datę wniesienia skargi), polegająca na niewyznaczaniu w rozsądnym czasie terminu roz- prawy apelacyjnej. Analiza akt wskazuje, iż apelacja skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego została wniesiona w dniu 5 października 2004 r. Od daty wniesienia apelacji do daty złożenia skargi na przewlekłość w dniu 18 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy. Nie podjął również jakichkolwiek czyn- ności procesowych usprawiedliwiających zwłokę w rozpatrzeniu sprawy. Wskazany powyżej brak działań ze strony Sądu Apelacyjnego w Gdańsku nie może być uspra- wiedliwiony dużą liczbą spraw oczekujących na rozpoznanie lub dużym obciążeniem sędziów orzekających w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (postanowie- nie SN z 3 czerwca 2005 r., III SPP 109/05; postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05; postanowienie SN z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05). Rzeczpospolita Polska ma obowiązek takiego zorganizowania systemu wymiaru sprawiedliwości, aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych terminach (por. postanowienie SN z 8 marca 2005 r., III SPP 34/04; postanowienie 4 SN z 8 lipca 2005 r. III SPP 120/05; postanowienie SN z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05). Obowiązek taki wypływa z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 6 Kon- wencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Jest to zwłaszcza konieczne przy rozstrzyganiu spraw z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń spo- łecznych, które często polegają na osądzaniu materii o życiowym znaczeniu dla za- pewnienia bytu materialnego pracownikom lub ubezpieczonym. Jednocześnie są to na ogół sprawy w dużym stopniu powtarzalne, co sprawia, że kwestie szczególnie prawniczo skomplikowane nie ujawniają się nazbyt często, a zatem instancyjna kon- trola orzeczeń sądów pierwszej instancji na ogół nie tworzy zawiłych barier ograni- czających możliwości ich szybkiego i sprawnego osądzania. Z utrwalonego orzecz- nictwa Sądu Najwyższego wynika, iż nie można akceptować tendencji do wydłużania okresów wyznaczania terminów pierwszych rozpraw apelacyjnych poza rozsądne miary, które podważają konstytucyjne, konwencyjne i proceduralne dyrektywy osą- dzania w rozsądnym terminie spraw sądowych. Tych dyrektyw nie mogą niweczyć trudności kadrowe sądów (por. postanowienie SN z dnia 8 marca 2005 r., III SPP 34/05; postanowienie SN z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05; postanowienie SN z dnia 22 marca 2005 r., III SPP 52/05). W ocenie składu orzekającego takie rozsądne miary zostały przekroczone w rozpoznawanej sprawie, w której od czasu wniesienia apelacji do daty złożenia skargi na przewlekłość postępowania apelacyjnego minęło ponad trzynaście miesięcy. Z tego punktu widzenia przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyj- nym jest oczywista, tym bardziej, iż uprawnienie strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone w sposób szczególnie rażący z uwagi na fakt, iż sprawa, której dotyczyło postępowanie apelacyjne, nie miała charakteru sprawy zawiłej i nie wymagała dużego nakładu pracy ze strony Sądu Apelacyjnego. Jednakże skarga na przewlekłość - mimo trafności w tym zakresie - nie mogła być uwzględniona przez Sąd Najwyższy. Z art. 355 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy wynika, iż sąd rozpatrujący skargę na przewlekłość wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli cofnięto skargę ze skutkiem prawnym lub jeżeli wy- danie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. Z dotychcza- sowej judykatury wynika, iż wydanie orzeczenia staje się zbędne, jeżeli strona postę- powania osiągnęła jego cel. Tytułem przykładu, umorzenie postępowania uzasadnia wydanie przez organ rentowy decyzji w całości uwzględniającej żądanie ubezpieczo- 5 nego, będące przedmiotem kasacji (postanowienie SN z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 138/98, OSNP 1999 nr 13, poz. 440). Wydanie sądowego orzeczenia merytoryczne- go co do wierzytelności, która została objęta zawartą wcześniej prawomocną ugodą w toku bankowego postępowania ugodowego, przeprowadzonego w oparciu o prze- pisy ustawy z dnia 3 lutego 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw, stało się zbędne, skoro wierzyciel uzyskał już tytuł egzekucyjny na tę wierzytelność i w konsekwencji sąd obowiązany był umo- rzyć postępowanie stosownie do art. 355 k.p.c. (wyrok SA w Łodzi z 27 lutego 1996 r., I ACr 638/95 Prawo Gospodarcze 1997 nr 2, s. 45). Ponadto, postępowanie są- dowe ze skargi na zwłokę w załatwieniu sprawy podlega umorzeniu jako bezprzed- miotowe w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c., gdy decyzja została wydana po wniesieniu skargi, przed jej rozpoznaniem przez ten sąd (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 1987 r. IV SAB 14/86, ONSA 1987 nr 1, poz. 7). Mając na względzie wskazane powyżej cele skargi na przewlekłość oraz do- tychczasową utrwaloną praktykę sądów polskich, postępowanie ze skargi na prze- wlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w niniejszej sprawie należało umorzyć. Wydanie orzeczenia przez Sąd Najwyższy w sprawie wszczętej skargą z dnia 18 listopada 2005 r. okazało się bowiem zbędne w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c. Postępowanie apelacyjne, którego dotyczyła skarga na przewlekłość zostało zakończone w dniu 6 grudnia 2005 r., kiedy to po przeprowadzeniu rozprawy apela- cyjnej Sąd Apelacyjny w Gdańsku wydał wyrok oddalający apelację skarżącego. Oznacza to, iż wniesienie skargi na przewlekłość postępowania w dniu 18 listopada 2005 r. odniosło skutek. Zmusiło bowiem Sąd Apelacyjny w Gdańsku do podjęcia działań niezbędnych do realizacji prawa strony do rozpoznania sprawy w postępo- waniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Sąd Apelacyjny podjął takie działania i rozpoznał sprawę przed rozpatrzeniem przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość postępowania. Skarżący osiągnął zatem cel, dla którego wprowadzono do polskiego systemu prawnego instytucję skargi na przewlekłość postępowania, ponieważ spra- wie nadano odpowiedni bieg (postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05; postanowienie SN z 19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05). W tych okoliczno- ściach stwierdzenie faktu przewlekłości postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu drugiej instancji, wydanym przed rozpoznaniem skargi przez Sąd Najwyższy oraz ewentualne zasądzenie odpowiedniego odszkodowania, jest bez- przedmiotowe. Wydanie w tych okolicznościach takiego orzeczenia nie jest bowiem 6 celem postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania (postanowienie SN z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05). Z tych względów Sąd Najwyższy umorzył postępowanie i stosownie do przyto- czonych przepisów orzekł jak w sentencji postanowienia. ========================================