Postanowienie II UZ 51/01

Postanowienie z dnia 27 września 2001 r. II UZ 51/01 Złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma wpływu na określony w art. 3934 § 1 KPC termin do wniesienia kasacji, a niemożność wniesienia w terminie kasacji z przyczyn niezawinionych przez adwokata i przez stronę może być jedynie podstawą do żądania przywrócenia terminu. Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 wrześ- nia 2001 r. sprawy z wniosku Stefana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w P. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2001 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d d a l i ć zażalenie. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 28 maja 2001 r [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Warszawie odrzucił kasację wnioskodawcy Stefana M. od wyroku tego Sądu z dnia 22 lutego 2001 r. Sąd ustalił, że kasacja została wniesiona po upływie miesięcznego terminu określonego w art. 3934 § 1 KPC. Odpis wyroku został doręczony wnioskodawcy 29 marca 2001 r. i termin do wniesienia kasacji upływał 29 kwietnia 2001 r. Nieprawdziwe jest zawarte w kasacji stwierdzenie, że wnioskodawca otrzymał odpis wyroku 23 kwietnia 2001 r. W tym dniu doręczono mu postanowienie z dnia 17 kwietnia 2001 r. o ustanowieniu adwokata z urzędu. Powo- łując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1997 r., I PKN 2 120/97 (OSNAPiUS z 1998 r. nr 3, poz. 88), Sąd Apelacyjny uznał, że data ustano- wienia dla strony skarżącej adwokata z urzędu nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia kasacji. Spóźniona kasacja podlega odrzuceniu z mocy art. 3935 KPC. Postanowienie to zaskarżył zażaleniem wnioskodawca i zarzucając błędną wykładnię art. 117 KPC w związku z art. 393, 3932 i 3934 KPC wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu został podniesiony zarzut, że interpreta- cja powołanych przepisów prowadząca do wniosku, iż na bieg terminu do wniesienia kasacji nie ma wpływu data ustanowienia dla strony skarżącej adwokata z urzędu, pozostaje w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, zgod- nie z którą ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej do dochodzenia praw i nie może pozbawiać pomocy prawnej osób, których sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W zaskarżonym postanowieniu powołano się na orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w odmiennym stanie prawnym. Orzecz- nictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie nie jest jednolite, odmienny pogląd zapre- zentowano w postanowieniach z dnia 24 stycznia 1997 r., II UZ 14/96 i 26 maja 1997 r., II UZ 32/97. Cel unormowań zawartych w art. 3934 KPC, przewidującym miesięczny termin do wniesienia kasacji i art. 3932 KPC wprowadzającym przymus adwokacki, wskazuje, że na wymagające wiedzy fachowej sporządzenie kasacji po- trzebny jest odpowiednio długi okres czasu. W niniejszej sprawie termin do wniesie- nia kasacji upływał 30 kwietnia 2001 r., a pismo powiadamiające o ustanowieniu ad- wokata z urzędu doręczono temu adwokatowi 27 kwietnia 2001 r. Nie było zatem wystarczającego okresu do sporządzenia kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 3934 § 1 KPC stanowi, że kasację wnosi się w terminie miesięcz- nym od dnia doręczenia orzeczenia stronie skarżącej. Zarówno ten termin jak i okre- ślony w art. 387 § 3 KPC tygodniowy termin do zgłoszenia żądania doręczenia odpi- su wyrok sądu drugiej instancji są terminami ustawowymi. Początkowy i końcowy dzień tego terminu są wskazane w ustawie, co oznacza, że terminy te nie mogą być zmienione lub przedłużone ani postanowieniem sądu ani zarządzeniem przewodni- czącego. Kwestionując w zażaleniu zgodność z prawem obliczania miesięcznego terminu do wniesienia kasacji od daty doręczenia wyroku stronie, dla której ustano- wiono adwokata z urzędu, skarżący nie wskazuje przepisu, który pozwalałby na 3 obliczanie terminu od innej daty. Z zażalenia nie można także wywnioskować od jakiej daty zdaniem skarżącego powinien być liczony termin - czy od daty doręczenia postanowienia o ustanowieniu adwokata z urzędu stronie, czy Radzie Adwokackiej, czy też od daty zawiadomienia adwokata o jego wyznaczeniu przez Radę Adwokac- ką. W tym ostatnim przypadku sąd nie dysponowałby dowodem doręczenia zawia- domienia, co uniemożliwiłoby kontrolę terminowości wniesienia kasacji. Ponieważ nie ma przepisu prawa procesowego pozwalającego na obliczanie terminu do wniesienia kasacji przez stronę, dla której ustanowiono adwokata z urzędu odmiennie od zasad uregulowanych w art. 3934 § 1 KPC, skarżący powołuje się na sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą dostępu do sądu, czego jego zdaniem strona korzystająca z pomocy prawnej z urzędu zostaje pozbawiona. Zarzut ten jest chybiony, bowiem zarówno ten przepis, jak i inne przepisy zapewniają wszystkim równe prawa zaskarżenia orzeczenia, jeżeli jest ono zaskarżalne i jeżeli wszystkie wymogi co do formy i co do terminu zostaną zachowane. Przewidując znacznie dłuższy niż dla innych środków zaskarżenia termin do wniesienia kasacji ustawodawca miał na uwadze fakt, że ze względu na uregulowanie zawarte w art. 3932 § 1 KPC strona skarżąca musi skorzystać z pomocy prawnej z wyboru lub z urzędu. Strona powinna więc zawrzeć umowę z pełnomocnikiem lub złożyć wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w takim terminie, aby pozostawić pełnomocnikowi odpowiedni czas do wniesienia kasacji. Odmienne traktowanie co do terminów osób, które korzystają z pomocy prawnej z urzędu od tych, które mają pełnomocników z wyboru byłoby złamaniem konstytucyjnej zasady równości w dostępie do drogi są- dowej. Przepis art. 3934 § 1 KPC w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2000 r. ma identyczną treść jak poprzednio obowiązujący przepis art. 3934 KPC. Niesłuszne jest zatem twierdzenie, że powołane przez Sąd Apelacyjny postanowienie Sądu Najwyż- szego z dnia 18 kwietnia 1997 r. zostało wydane w odmiennym stanie prawnym. W postanowieniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, że złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma znaczenia dla biegu terminu do wniesienia kasacji. Powołane w zażaleniu orzeczenia, których tezy wskazywałyby na odmienny pogląd, dotyczą innej kwestii. W postanowieniu z dnia 8 stycznia 1997 r., II UZ 14/96 (OSNAPiUS z 1997 r. nr 16, poz. 304), Sąd Najwyższy stwierdził, że w sytuacji, gdy sporządzona osobiście przez skarżącego kasacja zawiera wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu i została złożona przed upływem terminu miesięcznego określo- 4 nego w art. 3934 KPC, Sąd nie jest uprawniony do jej odrzucenia na podstawie art. 3932 § 1 KPC, ale zobowiązany jest do rozpoznania wniosku o ustanowienie adwo- kata z urzędu. Ani w tezie ani w uzasadnieniu tego postanowienia nie ma mowy o tym, że termin określony w art. 3934 KPC upływa w innej dacie niż po miesiącu od doręczenia stronie odpisu orzeczenia. Sąd Najwyższy zwrócił jedynie uwagę na na- ruszenie procedury, polegające na pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o usta- nowienie adwokata z urzędu. W momencie zgłoszenia tego wniosku termin do wnie- sienia kasacji był jeszcze otwarty i gdyby wniosek został uwzględniony, kasacja mo- gła być wniesiona z zachowaniem wymogu przymusu adwokackiego, jeżeli przy nie- zwłocznym załatwieniu wniosku pozostał wystarczający czas do upływu miesięczne- go terminu. Jak wskazano wyżej strona powinna złożyć wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu odpowiednio wcześnie, aby termin do wniesienia kasacji mógł zostać za- chowany. W przypadku istnienia warunków określonych w art. 117 § 1 KPC sąd może uwzględnić ten wniosek nawet w przypadku, gdy licząc czas potrzebny na do- ręczenie postanowienia i zawiadomienia adwokata pozostanie kilka dni na sporzą- dzenie i wniesienie kasacji. Jest bowiem fizycznie możliwe sporządzenie kasacji w takim czasie, jaki miał ustanowiony dla wnioskodawcy adwokat z urzędu. Jednakże w przeciwieństwie do adwokata z wyboru adwokat z urzędu nie może odmówić przyjęcia sprawy nawet w sytuacji, gdy wcześniejsze zobowiązania lub zawiłość sprawy uniemożliwiają mu dotrzymanie terminu. Dla takich sytuacji przewidziana jest instytucja przywrócenia terminu uregulowana w art. 168 § 1 KPC. Wszelkie indywi- dualne okoliczności takie, jak niezależne od strony spóźnione zgłoszenie wniosku, opieszałość sądu w jego załatwieniu, niemożność dotrzymania terminu przez adwo- kata z urzędu, mogą być oceniane przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie ter- minu. Nie mogą natomiast mieć wpływu na bieg terminów ustawowych. Postanowienie odrzucające kasację jest więc prawidłowe, a podniesione w za- żaleniu zarzuty okazały się nieuzasadnione. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na pod- stawie art. 385 w związku z art. 397 § 2 i 39318 § 3 KPC orzekł jak w sentencji posta- nowienia. ========================================