Wyrok II UKN 433/98

Wyrok z dnia 8 lipca 1999 r. II UKN 433/98 Osobie, która przed dniem 15 listopada 1991 r. nie spełniała wymagań do przyznania emerytury, gdyż warunki do jej przyznania spełniła dopiero z dniem 1 grudnia 1991 r., nie przysługuje prawo do umieszczenia w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, choćby data decyzji ustalającej prawo do emerytury z dniem 1 grudnia 1991 r., wraz z jej wzrostem z tytułu pracy w szczególnych warunkach, poprzedzała datę 15 listopada 1991 r. (art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekom- pensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent, Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.). Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie: SN Stefania Szymańska (sprawozdawca), SA Krystyna Bednarczyk. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 1999 r. sprawy z wniosku Jó- zefa Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o świadec- twa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjne- go w Rzeszowie z dnia 5 czerwca 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Działając na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekom- pensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty nie- których wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164, określanej dalej jako „ustawa z dnia 6 marca 1997 r.”), Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od- dział w R. zawiadomił wnioskodawcę Józefa Z. o odmowie umieszczenia go w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Organ rentowy podał, że wnioskodawca nie spełnił podstawowej przesłanki nabycia prawa 2 do nieodpłatnych świadectw rekompensacyjnych, ponieważ przed dniem 15 listopa- da 1991 r. nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty. W odwołaniu wnioskodawca, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zobowiązanie organu rentowego do umieszczenia go w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, zarzucił błędną wykładnię przepisów prawa. Podniósł, że choć przyznanie mu świadczenia emerytalnego nas- tąpiło z dniem 1 grudnia 1991 r., to jednak decyzja emerytalna ustalała jego upraw- nienie do wzrostu świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych i tak zwięk- szoną emeryturę w miesiącu tym otrzymał. Ta okoliczność winna mieć decydujące znaczenie przy rozpoznawaniu uprawnień do dochodzonych świadectw rekompen- sacyjnych. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, wyro- kiem z dnia 17 marca 1998 r., odwołanie to oddalił. Sąd ustalił, że wnioskodawca od dnia 1 grudnia 1991 r. pobiera wcześniejszą emeryturę, przyznaną decyzją ZUS-Od- działu w R. z dnia 30 października 1991 r. Do wniosku emerytalnego z dnia 3 paź- dziernika 1991 r. dołączone zostało świadectwo wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach przez okres wynoszący lat 15, co skutkowało uwzględnieniem w decyzji emerytalnej 10% wzrostu świadczenia. Tak zwiększona emerytura pobierana była przez wnioskodawcę w miesiącu grudniu 1991 r., aż do czasu wydania decyzji rewaloryzacyjnej z dnia 15 grudnia 1991 r., która określiła z dniem 1 stycznia 1992 r. nową wysokość świadczenia – już bez omawianego wzros- tu. W tym stanie Sąd Wojewódzki uznał odwołanie za nieuzasadnione. Powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., Sąd podzielił pogląd organu rentowego, że konieczną przesłanką nabycia prawa do nie- odpłatnych świadectw rekompensacyjnych jest posiadanie przed dniem 15 listopada 1991 r. statusu emeryta lub rencisty uprawnionego do wzrostu czy dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Tego warunku odwołujący się nie spełnił, ponie- waż status emeryta osiągnął dopiero z dniem 1 grudnia 1991 r. i to niezależnie od przyznanego mu w decyzji emerytalnej 10% wzrostu świadczenia. Sąd podkreślił, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1993 r., II UZP 28/93 (OSNCP 1994 z. 4, poz. 87) datą ustalenia prawa do emerytury lub renty jest data, od której ustalono prawo do pobierania świadczenia. W apelacji skarżący zarzucił, że już z dniem 1 listopada 1991 r. spełniał usta- wowe przesłanki nabycia prawa do emerytury dochodzonej wnioskiem z dnia 3 paź- 3 dziernika 1991 r. na podstawie przepisów ustawy o z.e.p., stąd niezależnie od decyzji emerytalnej z dnia 30 października 1991 r. ustalającej prawo do emerytury z dniem 1 grudnia 1991 r., spełnione zostały przez niego określone w powołanym przepisie ustawy z dnia 6 marca 1997 r. warunki do uzyskania świadectw rekompensacyjnych. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację jako nieuzasadnioną. W motywach wyroku podkreślił, iż Sąd Wojewódzki przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrane dowody należycie ocenił, doko- nując – podzielanej przez Sąd Apelacyjny - oceny prawnej sprawy, sprowadzającej się do przyjęcia, że w świetle art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., wniosko- dawca nie jest uprawniony do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. W świetle powołanego przepisu – jak trafnie przyjął to Sąd pierwszej instancji – warunkiem koniecznym do ustalenia uprawnienia do świadectw rekompensacyjnych jest posiadanie przez ubiegającego się o te świadectwa statusu emeryta bądź renci- sty przed dniem 15 listopada 1991 r. Status ten zaś potwierdzony być powinien sto- sowną decyzją organu rentowego, przy czym – jak słusznie podniósł Sąd Wojewódz- ki – datą ustalenia prawa do emerytury lub renty jest data, od której ustalono prawo do pobierania świadczenia. W odniesieniu do skarżącego datą tą jest dzień 1 grudnia 1991 r., określony w decyzji emerytalnej z dnia 30 października 1991 r. Chybiony jest także zarzut apelacji dotyczący rzekomego spełnienia przez skarżącego przesłanek do uzyskania emerytury już na dzień 1 listopada 1991 r. Przyznanie wnioskodawcy wcześniejszej emerytury nastąpiło w trybie przepisów (wydanego z delegacji art. 27 ust. 3 ustawy o z.e.p.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27). W § 1 ust. 1 tego rozporządzenia określone zostały warunki uprawniające do wcześniejszej emerytury, których spełnienie w świetle art. 76 ustawy o z.e.p. skutkowało przyz- naniem tego świadczenia. Jednym z nich było rozwiązanie stosunku pracy w okolicz- nościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy- czyn dotyczących zakładu pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19). W przypadku wnioskodawcy ten warunek – jak wynika z świadectwa pracy ostatniego pracodawcy [...] - spełniony został dopiero z dniem 1 grudnia 1991 r. Dla- tego wnioskodawca najwcześniej w tym dniu mógł uzyskać uprawnienie emerytalne. To zaś przesądza o wyniku sprawy, ponieważ przed dniem 15 listopada 1991 r. – jak 4 tego wymaga przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., skarżący nie był emerytem czy rencistą i to niezależnie od przyznanego w decyzji emerytalnej z 30 października 1991 r. 10% wzrostu świadczenia z tytułu pracy w szczególnych wa- runkach. Przyznanie tego wzrostu nastąpiło wyłącznie wobec wydania decyzji eme- rytalnej przed dniem 15 listopada 1991 r., tj. dniem opublikowania w Dzienniku Ustaw ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, którą zniesiono dodatki czy wzrosty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakte- rze. W kasacji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastoso- wanie – polegające na przyjęciu, że nie spełnia on kryteriów zawartych w tym prze- pisie, pomimo że decyzja o nabyciu uprawnień emerytalnych została wydana w dniu 30 października 1991 r. Dlatego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustale- nie prawa do świadectw rekompensacyjnych, ewentualnie o jego uchylenie i przeka- zanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega od- daleniu na mocy art. 39312 KPC. Myli się skarżący utrzymując, że spełnia wymagania określone w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensa- cyjnych. Jak trafnie bowiem stwierdził Sąd Wojewódzki, co w całości następnie zaa- kceptował Sąd Apelacyjny, warunkiem koniecznym, w świetle tego przepisu, do ustalenia takiego uprawnienia jest posiadanie statusu emeryta lub rencisty uprawnio- nego do wzrostu lub dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach przed dniem 15 listopada 1991 r. Wbrew zaś stanowisku wyrażonemu w kasacji, wnioskodawca tego warunku nie spełnia. Przed tą datą nie miał bowiem – jak to zasadnie przyjęły Sądy obu instancji – ustalonego prawa do emerytury lub renty. Sąd Najwyższy w całości podziela argumentację prawną przytoczoną odnośnie tej kwestii w uzasad- nieniu Sądu Apelacyjnego. W wydanej przez organ rentowy w dniu 30 października 1991 r. decyzji o przyznaniu wnioskodawcy wcześniejszej emerytury zaznaczono, że świadczenie to przysługuje mu od dnia 1 grudnia 1991 r., a więc od następnego dnia, 5 w którym ustał stosunek pracy, co było warunkiem przyznania mu tego świadczenia – stosownie do przepisów omówionych dokładnie przez Sąd Apelacyjny. Dopiero więc z tą datą wnioskodawca uzyskał status emeryta. Wbrew stanowisku wyrażo- nemu w kasacji, data wydania decyzji przyznającej emeryturę nie ma więc znacze- nia. Wnioskodawca podważając to stanowisko powołuje się tylko na swoje subiek- tywne przekonanie, iż nabył uprawnienia emerytalne z dniem 30 października 1991 r. Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z treścią decyzji i ustalonym prawidłowo stanem faktycznym sprawy oraz przepisami prawa powołanymi przez Sąd Apelacyj- ny. Innych zarzutów w kasacji nie wskazano. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł zatem jak w sentencji wy- roku. ========================================