Wyrok II PK 159/04

Wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r. II PK 159/04 Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy określona w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) przysługuje tylko członkom zarządu zakładowej organizacji związkowej, która spełnia kryteria ustanowione w art. 251 ust. 1 tej ustawy. Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Andrzej Wróbel (sprawozdawca) Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w G. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 4 marca 2004 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120,00 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Głogowie wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r. [...] przywrócił powoda Stanisława M. do pracy u strony pozwanej Zakładu Energetyki Cieplnej w G. na dotychczasowe warunki pracy i płacy oraz zasądził na jego rzecz kwotę 13.295,10 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od 1 kwietnia 2003 r. do 31 października 2003 r. pod warunkiem podjęcia przez powoda pracy u strony pozwanej oraz kwotę 1.860 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z przepisami art. 56 k.p. pracownikom, z którymi rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do 2 pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. Roszczenie powoda jest uzasadnione albowiem rozwiązanie umowy o pracę z nim w dniu 31 marca 2003 r. dokonane zostało z naruszeniem przepisów. Powód jako przewodniczący Krajowego Związku Ciepłowników - Oddział w G. korzystał ze szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ- kach zawodowych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dniu rozwiązania umowy) pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związ- kowej nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikami będą- cymi członkami zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku od jego wygaśnięcia. Strona pozwana zgody takiej nie uzyskała co przesądziło o zasadności roszczenia powoda o przy- wrócenie do pracy. Przywrócenie to w świetle zebranego w sprawie materiału dowo- dowego nie jest sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa, a korzystanie przez powoda ze szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy nie może być traktowane jako nadużycie prawa. Sąd Rejonowy stwierdził ponadto, iż zachowanie powoda będące podstawą rozwiązania z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. nie może być kwalifikowa- ne jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych ze względu na towarzyszące mu okoliczności. Oceniając to zachowanie należało uwzględnić konflikt jaki od dłuż- szego czasu trwał między powodem jako przewodniczącym zakładowej organizacji związkowej a dyrektorem strony pozwanej i występujące z tego powodu nieporozu- mienia. Wyrok powyższy zaskarżyła apelacją strona pozwana. Zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że odmowa wykonania polecenia służbowego nie jest ze względu na okoliczności towa- rzyszące tej odmowie - ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowni- czych i tym samym nie może skutkować rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowie- dzenia ze względu na pełnioną przez powoda funkcję w zakładowej organizacji związkowej i że zachowanie powoda nie było na tyle naganne, aby Sąd mógł orzec, iż przywrócenie do pracy było sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznacze- niem prawa (art. 8 k.p.). Ponadto zarzuciła niewyjaśnienie istotnej okoliczności sprawy - czy w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2003 r. brzmienia art. 25 ustawy o związkach zawodowych powodowi przysługuje ochrona przed rozwiąza- niem z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia ze względu na fakt, iż jego zakła- 3 dowa organizacja związkowa nie liczyła w chwili rozwiązania z nim umowy o pracę wymaganych 10 członków. Stawiając powyższe zarzuty strona skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyrokiem z 4 marca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za obie instancje. Według Sądu drugiej instancji apelacja zasługiwała na uwzględnienie, ponie- waż trafne okazały się oba podniesione w niej zarzuty. Powód został zwolniony w marcu 2003 r. Dla oceny zatem czy korzysta jako działacz związkowy z ochrony przewidzianej w ustawie o związkach zawodowych należało uwzględnić stan prawny z tego czasu. Od pierwszego stycznia 2003 r. obowiązuje wprowadzony do tej ustawy art. 251 , z którego wynika, iż uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji związkowej zrzeszającej co najmniej 10 członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę na- kładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika w sposób bezsporny, iż warunku tego nie spełniała Oddziałowa Organizacja Związkowa w G., do której należało co prawda 10 osób, ale część z nich była rencistami. Oddziałową Organizację Związkową statut Krajowego Związku Zawodowego Ciepłowników każe w § 22 traktować jako zakładową organizację związkową. Wobec jednak treści art. 251 ustawy o związkach zawodowych Oddziałowa Organizacja Związkowa w G. nie może korzystać z uprawnień przewidzianych dla zakładowej organizacji związkowej z uwagi na zbyt małą liczbę członków - pracowników. Nie ma zatem upoważnienia do zajmowania stanowiska w indywidualnych sprawach pra- cowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy (art. 26 ust. 1 ustawy), a także członkowie zarządu Oddziałowej Organizacji Związkowej w G. oraz członkowie komisji rewizyjnej nie korzystają z ochrony trwałości stosunku pracy przewidzianej w art. 32. Brak było zatem w stanie faktycznym sprawy potrzeby uzy- skania zgody tej organizacji na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Wystąpienie o taką zgodę przez stronę pozwaną pozbawione było skutku prawnego, a jej brak nie przesądził o naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę. Pozbawienie powoda ochrony nastąpiło w takiej sytuacji na skutek wprowadzenia do ustawy o 4 związkach zawodowych przepisu art. 251 k.p. a nie zmiany art. 32, która to zmiana weszła faktycznie w życie dopiero od 1 lipca 2003 r. co słusznie podnosi w odpowie- dzi na apelację pełnomocnik powoda. Przepis ten po zmianie nie ma w sprawie za- stosowania. Stosowany jest natomiast w wersji obowiązującej w dniu rozwiązania umowy o pracę, tj. w wersji podanej przez pełnomocnika powoda w piśmie proceso- wym z dnia 19 sierpnia 2003 r. Prawidłowo zebrany materiał dowodowy został w przekonaniu Sądu drugiej instancji oceniony wadliwie. Przyczyną rozwiązania z powodem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. była odmowa wykonania polecenia służbowego. Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 11 czerwca 1997 r., I PKN 202/97, z którego wynika, że odmowa wykonania polecenia stanowi ciężkie na- ruszenie obowiązków pracowniczych. Odmowa wykonania przez powoda polecenia dyrektora strony pozwanej przekazania dokumentacji dotyczącej przetargu na węgiel i transport opału z lat 2000 - 2001 została udokumentowana w zebranym materiale dowodowym w sposób wyczerpujący. Faktowi temu nie zaprzecza zresztą sam po- wód. Przesądza to - zdaniem Sądu Okręgowego - iż wskazana przyczyna rozwiąza- nia umowy o pracę faktycznie zaistniała. Była to również rzeczywista przyczyna roz- wiązania z powodem umowy o pracę. Sugestie powoda jakoby faktycznie przyczyną była prowadzona przez niego działalność związkowa niepoparte zostały żadnymi dowodami. Wskazana przyczyna dawała zatem podstawy do rozwiązania z powo- dem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. Do innej oceny nie może prowadzić podkreślony w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia konflikt powoda z dyrektorem strony pozwanej, szykany jakich powód od dyrektora doznał, czy też zmiany warun- ków jego umowy o pracę. Zobowiązanie bowiem powoda do dostarczenia dokumen- tów wynikało z konieczności ich przekazania do Urzędu Miasta i Gminy. Nie było za- tem w nim ani elementu szykany, ani polecenie to nie było zachowaniem nakierowa- nym na eskalację konfliktu. Prowadzenie tej dokumentacji i jej przedłożenie dyrekto- rowi strony pozwanej należało do obowiązków powoda. Otrzymał on na wykonanie polecenia wystarczającą ilość czasu. Mogło ono być wykonane nawet ze sporządze- niem kopii niektórych dokumentów i spisu pozostałych. Brak jest w przekonaniu Sądu Okręgowego racjonalnych motywów odmowy wykonania polecenia. Postawą swoją powód wykazał daleko idące lekceważenie przełożonego. W przekonaniu Sądu po- stawa taka reprezentowana nawet przez szeregowego pracownika powinna być pięt- nowana. Tym bardziej jeszcze kiedy podobnego zachowania dopuszcza się działacz 5 związkowy, którego zachowanie oddziałuje na innych pracowników i może mieć wpływ na ogólną dyscyplinę pracy. Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której zaskarżył wyrok w całości, zarzucając: 1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w wy- niku uznania przez Sąd drugiej instancji, iż bezsporne jest, że Krajowy Związek Za- wodowy Ciepłowników Oddział w G. będący zakładową organizacją związkową liczy zaledwie ośmiu członków będących pracownikami oraz dwóch członków będących rencistami, co zgodnie z art. 251 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) w brzmieniu z daty rozwiązania stosunku pracy, pozbawia powoda ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy, podczas gdy oczywiste być winno, że wyżej wymieniona organizacja liczyła dziesięciu członków będących pracownikami w chwili rozwiązywania z powodem stosunku pracy; 2. naruszenie prawa materialnego po- przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez Sąd drugiej instancji, że w stanie faktycznym ustalonym i szczegółowo opisanym przez Sąd pierwszej instancji, a niezmienionym przez Sąd Okręgowy, postępowanie powoda usprawiedliwia zastosowanie art. 52 § 1 k.p., podczas gdy uwzględniając postępo- wanie dyrekcji pozwanego polegające na szykanowaniu powoda, ograniczeniu jego wymiaru czasu pracy, przesunięciu do innych zajęć nieleżących ani w zakresie obo- wiązków powoda, ani jego kwalifikacji; nałożeniu niedookreślonego terminowo obo- wiązku wydania dokumentacji przetargowej; odmowie odebrania żądanej wcześniej dokumentacji, a ostatecznie wyłamywaniu zabezpieczeń w celu dotarcia do tejże dokumentacji - uznać należy, że brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu, a nawet do rozwiązania z powodem stosunku pracy za wypowiedzeniem; 3. narusze- nie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 251 ust.1 pkt 1 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodo- wych, w brzmieniu z dnia 31 marca 2003 r., polegające na uznaniu, iż ochronie z art. 32 ust.1 tejże ustawy podlega wyłącznie członek zarządu zakładowej organizacji związkowej, która spełnia warunek z art. 251 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, podczas gdy wykładnia systemowa, uwzględniająca umiejscowienie tego ostatniego przepisu prowadzić winna do wniosku, iż limit w tym przepisie określony dotyczy wyłącznie uprawnień wymienionych w rozdziale 3 ustawy o związkach zawodowych, a nie uprawnień ochronnych z art. 32 tejże ustawy; naruszenie prawa materialnego, a 6 mianowicie art. 32 ust. 4 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w brzmieniu z dnia 31 marca 2003 r., polegające na jego niezastosowaniu, podczas gdy z akt sprawy wynika, iż powód był delegatem na VII Kongres Krajowego Związku Zawodowego Ciepłowników, który odbywał się w dniach 26-28 marca 2003 r., to znaczy że pełnił on funkcję w najwyższym organie związku zawodowego działającego poza zakładem pracy, a w konsekwencji korzystał on również i z tej przyczyny z ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji wskazano konieczność dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości interpreta- cyjne, a mianowicie art. 251 ust.1 pkt 1 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych i rozstrzygnięcie, czy termin „uprawnienia zawodowej organizacji związkowej" użyty w art. 251 odnosi się wyłącznie do upraw- nień wymienionych w rozdziale 3 ustawy, czy też do wszystkich uprawnień zakłado- wej organizacji związkowej, o których mowa w wyżej wymienionej ustawie. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku po- przez oddalenie apelacji strony pozwanej z dnia 29 grudnia 2003 r. i obciążenie kosztami postępowania pozwanego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do Sądu drugiej instancji w celu jej ponownego rozpoznania; nadto o obciążenie pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego z uwzględnie- niem kosztów zastępstwa procesowego powoda w kwocie 2.000 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spor- nych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logiczne- go myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnio- skowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życio- wego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów 7 przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego mate- riału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życio- wego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materia- łem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski od- mienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybie- nie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (uza- sadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00). W razie postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w postępowaniu kasacyj- nym, Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownej oceny wiarygodności i mocy zgroma- dzonych dowodów, lecz sprawdza prawidłowość wykorzystania przez Sąd orzekają- cy uprawnień przewidzianych w tym przepisie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r., IV CKN 1256/00). Wykazanie, że sąd drugiej instancji naruszył art. 233 § 1 k.p.c., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być [...] ograniczone do odmiennej interpretacji dowodów zebranych w sprawie, przy jedno- czesnym zaniechaniu wykazania, iż ocena przyjęta przez sąd drugiej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granicę swobodnej oceny dowodów, którą wy- znaczają czynniki logiczny i ustawowy, zasady doświadczenia życiowego, aktualny stan wiedzy, stan świadomości prawnej i dominujących poglądów na sądowe sto- sowanie prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r., IV CKN 1050/00). Kasacja wniesiona przez skarżącego nie czyni zadość tym wymaganiom, a zatem zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest nieusprawiedliwiony i nie ma znacze- nia dla oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Przy braku za- sadnych zarzutów w ramach podstawy z art. 3931 pkt 2 k.p.c. Sąd Najwyższy zwią- zany jest stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97, OSNC 1997 nr 8, poz. 112 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1997 r., I CKN 54/97). W drugim z powołanych orzeczeń Sąd Najwyższy podkreślił, iż skarżący po- dejmując próbę wykazania, że konkretny przepis prawa materialnego został przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosowany lub niezastosowany, choć istniały ku temu podstawny, musi to uczynić w ramach stanu faktycznego zrekonstruowane- go i ustalonego przez ten sąd w zaskarżonym orzeczeniu. 8 Skarżący nie wykazał, że trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 251 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Przepis art. 251 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych stanowi wyraźnie, że uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków będących: 1) pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na pod- stawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji albo 2) funkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w jed- nostce objętej działaniem tej organizacji. Skoro Sąd drugiej instancji ustalił, że od- działowa organizacja związkowa w G., którą § 22 statutu Krajowego Związku Zawo- dowego Ciepłowników nakazuje traktować jako zakładową organizacje związkową, nie zrzeszała dziesięciu osób będących pracownikami (część członków była renci- stami), to zarzut naruszenia tego przepisu jest nieusprawiedliwiony. Nie jest trafny pogląd wnoszącego kasację, jakoby przepis art. 251 ustawy o związkach zawodowych dotyczył wyłącznie uprawnień wymienionych w rozdziale 3 tej ustawy, a w konsekwencji nie miał zastosowania do „uprawnień ochronnych” określonych w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Przeciwnie, przepis art. 32 ust. 1 ustawy jest pomieszczony w rozdziale 4 zatytułowanym „Zakładowa organizacja związkowa”, a zatem uprawnienia zakładowej organizacji związkowej wymienione w przepisach tego rozdziału (4) przysługują tylko tej organizacji związko- wej, która spełnia kryterium liczby zrzeszonych w niej członków ustanowione w art. 251 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Wprawdzie określenie struktury organi- zacyjnej związku zawodowego, w tym także liczba członków związku, która pozwala powołać zakładową organizację związkową, jako należące do sfery swobodnego działania związku, następuje w statucie i uchwałach statutowych organów związko- wych (art. 9 i 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm. - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1997 r., I PKN 325/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 475), to jednak uprawnienie zakładowej organizacji związkowej określone w art. 32 ust. 1 tej ustawy przysługuje tylko organi- zacji zrzeszającej w dniu wykonywania tego uprawnienia co najmniej 10 członków, o których mowa w art. 25 1 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 52 § 1 k.p. Sąd drugiej instancji ustalił, że przyczyną rozwiązania z powodem umowy o pracę w trybie określonym tym przepisem była odmowa wykonania polecenia służ- bowego, co w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego stanowi ciężkie 9 naruszenie obowiązków pracowniczych (np. wyrok Sądu najwyższego z dnia 11 czerwca 1997 r., I PKN 202/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 297; wyrok Sądu Naj- wyższego z dnia 12 czerwca 1997 r., I PKN 211/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 323), a zatem prawidłowo zastosował powyższy przepis uznając, że wskazana przy- czyna dawała podstawę do rozwiązania z powodem umowy o pracę w trybie określo- nym w art. 52 § 1 k.p. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================