Postanowienie II KK 226/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 19 PAŹDZIERNIKA 2005 R. II KK 226/05 Z przepisu art. 18a ust.5 zd.1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 r., Nr 42, poz. 428 ze zm.) wynika, że rezygnacja z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwołanie z takiej funkcji osoby, która złożyła oświadczenie, jest ujemną przesłanką proce- sową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania lustracyjnego również wówczas, gdy nastąpiła po skierowaniu przez Rzecznika Interesu Publicz- nego do Sądu wniosku o wszczęcie takiego postępowania w stosunku do tej osoby. Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna. Sędziowie SN: M. Sokołowski, A. Tomczyk (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra. Zastępca Rzecznika Interesu Publicznego: A. Ryński. Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława S., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 27 stycznia 2005 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 10 marca 2004 r., o d d a l i ł kasację (...). 2 U Z A S A D N I E N I E W dniu 3 grudnia 2003 r. adwokat Stanisław S. skierował do Dzieka- na Okręgowej Rady Adwokackiej w K. pismo, w którym oświadczył, że wy- stępuje z adwokatury i prosi o skreślenie go z listy adwokatów. O treści te- go pisma zawiadomił zastępcę Rzecznika Interesu Publicznego sugerując, że oświadczenie takie oznacza jego rezygnację z pełnienia funkcji publicz- nej w rozumieniu art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujaw- nieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpra- cy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne. Mimo to, zastępca Rzecznika Interesu Publicznego w dniu 10 grudnia 2003 r. złożył wniosek o wszczęcie postępowania lustracyjnego wobec adwokata Stanisława S. Postanowieniem z dnia 10 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny w W. wnio- sku tego nie uwzględnił. Postanowienie to zaskarżył zastępca Rzecznika Interesu Publicznego i zarzucając obrazę art. 18a ust. 1 i 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeń- stwa państwa (...) oraz art. 4 i 17 § 1 pkt 11 k.p.k., wniósł o zmianę zaskar- żonego postanowienia i wszczęcie postępowania lustracyjnego w stosunku do Stanisława S. Przy rozpoznawaniu środka odwoławczego zastępcy Rzecznika Inte- resu Publicznego wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadni- czej wykładni ustawy, które sąd odwoławczy przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Po rozpoznaniu zagadnienia prawnego Sąd Naj- wyższy udzielił następującej odpowiedzi: „Stwierdzenie przesłanki «rezygnacji osoby (...) z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję», w rozumieniu art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w orga- 3 nach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 r., Nr 42 poz. 428 ze zm.), wymaga istnienia dwóch elementów, a to: 1) stanu, w którym osoba, która złożyła tzw. oświadczenie lustracyjne, nie pełni już funkcji publicznej lub na nią nie kandyduje; 2) doprowadzenia do tego stanu z inicjatywy wła- snej osoby pełniącej funkcję publiczną lub kandydującej na taką funkcję” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., I KZP 20/04, OSNKW 2004, z. 9, poz.85). Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2005 r., po rozpoznaniu sprawy z powodu zażalenia zastępcy Rzecznika Interesu Publicznego, Sąd Apela- cyjny w W. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Od tego postanowienia kasację wywiódł Prokurator Generalny i za- rzucając „rażące naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego: art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1997 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten zezwala są- dowi na odmowę wszczęcia postępowania lustracyjnego w sytuacji, kiedy rezygnacja z funkcji publicznej osoby lustrowanej nastąpiła już po dacie wystąpienia przez Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczę- cie postępowania;” wniósł „o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 27 stycznia 2005 r. oraz utrzymanego nim w mocy postano- wienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 10 marca 2004 r. i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie jest zasadna. Do zdarzeń odnotowanych w części wstępnej, konieczne jest jeszcze wskazanie, że uchwałą z dnia 23 grudnia 2004 r. Okręgowa Rada Adwo- kacka w K. skreśliła Stanisława S. z listy adwokatów. Tak więc występująca 4 aktualnie w rozpoznawanej sprawie sytuacja faktyczna spełnia kryteria przesłanki „rezygnacji osoby (...) z pełnienia funkcji publicznej” w rozumie- niu art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne wskazane w cytowanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego. Jako że sytuacja taka zaistniała już w dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny w W. jako sąd odwoławczy, przeto nie mógł on uczynić zadość żądaniu zastępcy Rzecznika Interesu Publicz- nego. Tym samym zawarty w kasacji zarzut obrazy przepisu art. 18a ust. 5 cyt. ustawy jest chybiony. Bezprzedmiotowe byłoby bowiem uchylanie za- skarżonego postanowienia i nakazywanie sądowi pierwszej instancji roz- strzyganie w przedmiocie wniosku, który już w dacie orzekania przez sąd odwoławczy dotyczył osoby niepełniącej funkcji publicznej, wskazanej w powołanej ustawie (tzw. lustracyjnej). Stawiając jednak zarzut, autor kasacji jednoznacznie podnosi, że ob- raza przepisu art. 18a ust. 5 ustawy nastąpiła na skutek błędnego przyję- cia, iż przepis ten zezwala sądowi na odmowę wszczęcia postępowania lustracyjnego w sytuacji, kiedy rezygnacja osoby – objętej wnioskiem – z funkcji publicznej nastąpiła już po dacie wystąpienia przez Rzecznika Inte- resu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania. Autor kasacji stoi na stanowisku, że dodatkowym wymogiem, wynikającym z ustawy lu- stracyjnej, jest czas, w którym muszą zaistnieć obie przesłanki rezygnacji z pełnienia funkcji publicznej wskazane w uchwale Sądu Najwyższego. Jego zdaniem, „przesłanki te muszą być (...) spełnione przed (podkr. autora ka- sacji) wystąpieniem Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania”. Jednak nie odwołuje się do konkretnej regulacji zawartej w ustawie lustracyjnej, a jedynie podnosi, że przepis art. 18a ust. 5 tej ustawy adresowany jest do Rzecznika Interesu Publicznego, a nie do sądu rozpoznającego wniosek o wszczęcie postępowania lustracyjnego. 5 Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić, ponieważ prezentowany przez Prokuratora Generalnego pogląd wypacza sens art. 18a ust. 5 usta- wy lustracyjnej, a zawarta w kasacji wykładnia pomija literalne brzmienie zdania pierwszego tego przepisu. Rzeczywiście omawiany przepis w zda- niu pierwszym uzależnia możliwość wystąpienia (używając terminologii za- wartej w kasacji) przez Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania lustracyjnego od rezygnacji osoby, która złożyła oświadczenie, z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję, albo od odwołania jej z takiej funkcji, stanowiąc, że „... jeżeli na- stąpiło to przed wszczęciem postępowania lustracyjnego, Rzecznik nie kie- ruje do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania lustracyjnego”. Nato- miast, wbrew wywodom zawartym w kasacji, przepis ten nie uzależnia sku- teczności rezygnacji z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na ta- ką funkcję albo odwołania z takiej funkcji od wystąpienia przez Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania lustracyjne- go, ponieważ wyraźnie określa cezurę czasową owej skuteczności – wszczęcie postępowania lustracyjnego. Tego zaś postępowania – co oczywiste – nie wszczyna fakt skierowania przez Rzecznika stosownego wniosku. Reasumując, z przepisu art. 18a ust. 5 zd. 1 ustawy z dnia 11 kwiet- nia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa pań- stwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.) wynika, że rezygnacja z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwoła- nie z takiej funkcji osoby, która złożyła oświadczenie jest ujemną przesłan- ką procesową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania lustracyjnego również wówczas, gdy nastąpiła po skierowaniu przez Rzecznika Interesu Publicznego do Sądu wniosku o wszczęcie takiego postępowania w sto- sunku do tej osoby. Jeżeli natomiast nastąpiła wcześniej, Rzecznik Intere- 6 su Publicznego nie kieruje do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania lustracyjnego. Jak więc z powyższych rozważań wynika, zarzut zawarty w kasacji został postawiony niewłaściwie, co spowodowało konieczność oddalenia kasacji.