Wszczęcie postępowania

Wszczęcie postępowania oznacza formalne rozpoczęcie prowadzenia konkretnej sprawy przez właściwy organ lub sąd. Jest to czynność, która wyodrębnia sprawę spośród innych działań podejmowanych przez administrację, sąd albo organy ścigania i uruchamia właściwy tryb postępowania.

Do wszczęcia może dojść na wniosek lub żądanie uprawnionej osoby albo podmiotu albo z urzędu, gdy przepisy pozwalają organowi działać bez takiego wniosku. W postępowaniu administracyjnym i podatkowym wszczęcie na żądanie następuje co do zasady po złożeniu podania spełniającego wymagania formalne, natomiast wszczęcie z urzędu wynika z czynności właściwego organu. W postępowaniu cywilnym rozpoczęcie sprawy wiąże się zazwyczaj z wniesieniem pozwu, wniosku lub innego pisma wszczynającego postępowanie. W postępowaniu karnym znaczenie może mieć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz formalna decyzja organu procesowego o rozpoczęciu postępowania.

Skutek wszczęcia zależy od rodzaju sprawy. Organ uzyskuje podstawę do podejmowania czynności procesowych, a uczestnicy mogą uzyskać określone prawa, obowiązki lub status strony. Od wszczęcia mogą być także liczone terminy procesowe albo terminy związane z przedawnieniem. Informacja o wszczęciu może być przekazywana uczestnikom w zawiadomieniu, postanowieniu, decyzji lub ogłoszeniu. W niektórych postępowaniach istotny jest dzień doręczenia zawiadomienia, a w innych dzień dokonania określonej czynności albo dzień wskazany w ogłoszeniu.

Szczególne warunki przewidziano dla wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Może ono nastąpić z urzędu, na wniosek właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego albo w związku z zawiadomieniem podmiotu realizującego cel publiczny, po bezskutecznym przeprowadzeniu wymaganych rokowań i upływie określonego terminu. Odmowa wszczęcia takiego postępowania następuje w drodze decyzji. Wszczęte postępowanie może następnie zostać zawieszone, umorzone albo zakończone rozstrzygnięciem co do istoty sprawy.