Wyrok II CSK 502/14

Sygn. akt II CSK 502/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Marian Kocon (sprawozdawca) w sprawie z powództwa R.-A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. przeciwko S. W. o zwolnienie od egzekucji, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 maja 2015 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 marca 2014 r., oddala skargę kasacyjną; zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł (tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 19 września 2013 r. w ten sposób, że oddalił powództwo spółki R. – A. o zwolnienie spod egzekucji kwoty 122221,24 zł uzyskanej ze sprzedaży pszenicy, pozyskanej z zasiewów zajętych w dniu 1 sierpnia 2012 r. na bliżej opisanych gruntach, dzierżawionych od Agencji Nieruchomości Rolnych przez K. M. i T. M. Sąd ustalił, że komornik sądowy zajął zasiewy na powyższych gruntach w dniu 1 sierpnia 2012 r., a następnie dokonał zbioru plonów z zajętych zasiewów, pozyskując 145,78 ton pszenicy, które sprzedał za 122221,24 zł. Powódkę łączyła z dłużniczką K. M. i T. M. umowa z 2007 r. o świadczenie usług rolniczych, gdzie powódka była zleceniobiorcą. W jej zakres wchodziło też zbieranie plonów z pól. Sąd nie podzielił poglądu powódki, że według postanowień umowy z 2007 r., a także przepisów prawa, własność pożytków przeszła na powódkę z chwilą odłączenia ich od gruntu. Skarga kasacyjna powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego zawiera zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art. 190 k.c. i 155 § 2 k.c., art. 841 § 1 k.p.c., art. 845 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnośnie do zarzutów naruszenia art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art. 190 k.c. i 155 § 2 k.c. godzi się przypomnieć, że pożytki przypadają, w sensie własności, osobie uprawnionej do ich pobierania. O tym, kto jest tym podmiotem nie rozstrzyga art. 55 k.c. Decydują o tym, jak zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny, instytucje prawne z zakresu prawa rzeczowego i prawa zobowiązań, czyli konkretny układ stosunków prawnych. Pożytki naturalne, dopóki nie zostały odłączone, stanowią ex definitione części składowe rzeczy macierzystej i z tego względu nie mogą być odrębnym przedmiotem prawa własności (art. 47 § 1 k.c.). Odrębność prawną uzyskują 3 z chwilą odłączenia, która jest momentem decydującym o nabyciu ich własności przez uprawnionego, którym, mówiąc ogólnie, jest właściciel rzeczy macierzystej, jeżeli nic innego nie wynika z umowy lub przepisu ustawy. Uprawnienie do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków naturalnych jest samoistnym przedmiotem obrotu prawnego (por. art. 252 i 693 § 1 k.c.) i może na podstawie umowy przysługiwać innej osobie niż właściciel, w szczególności użytkownikowi (a także użytkownikowi wieczystemu) lub dzierżawcy. Może też istnieć cały szereg osób, które są związane odpowiednimi stosunkami wynikającymi z umowy i z których ostatnia w tym szeregu jest uprawniona do pobierania pożytków naturalnych (np. właściciel nieruchomości ustanawia użytkowanie na rzecz określonej osoby, która tę nieruchomość wydzierżawia innej osobie, a ta oddaje ją w poddzierżawę). O nabyciu własności tych pożytków decyduje przy tym w zasadzie stan prawny - istnienie odpowiedniego uprawnienia, a nie faktyczne posiadanie rzeczy macierzystej w chwili odłączenia, chyba że rzecz ta znajduje się w posiadaniu innej niż uprawniony osoby w dobrej wierze. Podkreślić należy, że od umów, których przedmiotem jest uprawnienie do pobierania pożytków naturalnych, należy odróżnić umowy o przeniesienie własności takich pożytków jako rzeczy przyszłych (np. sprzedaż zboża na pniu), w tych bowiem wypadkach do przejścia pożytków na nabywcę niezbędne jest przeniesienie nań ich posiadania (art. 155 § 2 zd. drugie), samo zaś odłączenie pożytków nie jest w tym względzie wystarczające. Skarżąca zarzucając naruszenie art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art. 190 k.c. i 155 § 2 k.c. nawet nie twierdziła, że na podstawie umowy z 2007 r. nabyła tytuł prawny do, co wymaga podkreślenia, gruntów, uprawniający ją do korzystania z tych gruntów i pobierania z nich pożytków. Inaczej mówiąc, aby na podstawie tej umowy grunty te zostały oddane jej choćby w posiadanie prowadzące do nabycia własności pożytków. Przeto, nie narusza przytoczonych przepisów stanowisko Sądu Apelacyjnego, że skarżąca podług umowy z 2007 r. miała na gruntach dzierżawców wykonywać wyłącznie czynności faktyczne za które przysługiwało jej, po zakończeniu cyklu produkcyjnego, określone wynagrodzenie, 4 oraz że uprawnionymi do pobierania pożytków byli ich posiadacze, czyli dzierżawcy, w tym dłużniczka K. M. Pożytki przecież nie przypadają, w sensie własności, osobie dokonującej na podstawie umowy ich odłączenia. Wobec tego, że brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżącej na podstawie umowy z 2007 r. przysługiwało prawo własności sprzedanych przez komornika plonów ze zbiorów z 2012 r., komornik dokonując ich sprzedaży nie naruszył jej praw. Zatem zarzuty naruszenia art. 841 § 1 k.p.c., art. 845 k.p.c., jako irrelewantne dla rozpoznawanej skargi kasacyjnej, podlegały pominięciu. Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.