Postanowienie I PZ 1/05

Postanowienie z dnia 21 kwietnia 2005 r. I PZ 1/05 Ocena dopuszczalności kasacji w sprawie o odszkodowanie za nie- zgodne z prawem odwołanie dyrektora szkoły z tej funkcji powinna być odnie- siona do wysokości tego odszkodowania jako wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3921 § 1 w związku z art. 19 § 1 k.p.c.). Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2005 r. sprawy z powództwa Mirosława M. przeciwko Ministerstwu Kultury w W. i Państwowemu Liceum Sztuk Plastycznych [...] w N.W. o odszkodowanie, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie z dnia 23 listopada 2004 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie postano- wieniem z 23 listopada 2004 r. [...], odrzucił kasację powoda Mirosława M. od wyroku tego Sądu z 9 września 2004 r. [...], oddalającego jego apelację w sprawie przeciwko Ministerstwu Kultury w W. i Państwowemu Liceum Sztuk Plastycznych w N.W. o od- szkodowanie. W kasacji jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazano kwotę 8.396,64 zł. Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z treścią art. 392 § 1 k.p.c. kasacja nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskar- żenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Zdaniem Sądu, niniejsza sprawa o od- szkodowanie jest niewątpliwie sprawą o prawo majątkowe w rozumieniu art. 392 § 1 k.p.c. Sprawa ma bowiem charakter majątkowy, jeżeli zgłoszone w niej żądania zmierzają do realizacji prawa lub uprawnienia mającego bezpośredni wpływ na sto- 2 sunki majątkowe stron postępowania. Dalej Sąd podniósł, iż powód z faktu, że po- stępowanie w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy jest według art. 263 § 1 k.p. wolne od opłat sądowych, bezzasadnie wyprowadza - bez odniesienia do jakichkolwiek przepisów - wniosek, że sprawy ze stosunku pracy, czy szerzej z zakresu prawa pracy, podlegają rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Sąd nie podzielił również argumentacji powoda, że sprawa ma „charakter mieszany”, bowiem przed wydaniem wyroku w pierwszej in- stancji powód sprecyzował jasno swoje stanowisko stwierdzając, że domaga się od- szkodowania. Z tych względów twierdzenie powoda, że zarazem żądanie to sprowa- dza się do ustalenia bezskuteczności odwołania powoda ze stanowiska jest, zdaniem Sądu, bezzasadne. Sąd Okręgowy wskazał, że nawet gdyby Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo i zasądził na rzecz powoda odszkodowanie, to taki wyrok w żaden sposób nie oznaczałby ustalenia bezskuteczności odwołania. W prawie pracy obowiązuje bowiem zasada, że nawet wadliwe czynności pracodawcy w zakresie rozwiązania stosunku pracy, które spowodowały uwzględnienie powództwa pracow- nika przez zasądzenie na jego rzecz odszkodowania, pozostają jednak skuteczne. Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powoda, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że zaskarżone postanowienie jest bezpodstawne, albowiem jest wynikiem błędnej oceny faktyczne- go przedmiotu niniejszej sprawy i błędnej wykładni art. 3921 § 1 k.p.c. Skarżący pod- niósł, że wyrokiem z 29 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Bochni - Sąd Pracy oddalił jego powództwo, w którym domagał się zasądzenia kwoty 8.396,64 zł w związku z odwołaniem go z dniem 31 października 2002 r. ze stanowiska dyrektora Państwo- wego Liceum Sztuk Plastycznych w N.W. Od powyższego rozstrzygnięcia powód wniósł apelację, która wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnowie z 9 września 2004 r. została oddalona. Zdaniem pełnomocnika powoda zaskarżone postanowienie jest niesłuszne z tego względu, że sprawa nie dotyczy tylko i wyłącznie praw majątko- wych. Według skarżącego prawa majątkowe w niniejszej sprawie mają drugorzędne znaczenie, powództwo bowiem ma w tym wypadku na celu ustalenie, że odwołanie powoda ze stanowiska jest bezskuteczne, z czego powód wywodzi swoje roszczenie odszkodowawcze. Następnie pełnomocnik powoda podniósł, że roszczenie to doty- czy stosunku z zakresu prawa pracy. Tak traktowały to roszczenie Sądy, ponieważ powód nie był wzywany do uiszczenia jakichkolwiek opłat z tytułu wniesienia po- wództwa, czy też środków zaskarżenia, jak to jest w przypadku typowej sprawy ma- 3 jątkowej. Na koniec skarżący podniósł, że - „jak już wypowiadał się Sąd Najwyższy” - kasacja dopuszczalna jest w sytuacji, kiedy roszczenie ma charakter mieszany z za- kresu prawa pracy i stosunku pracy, bez względu na wartość przedmiotu sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3921 § 1 k.p.c. kasacja nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysię- cy złotych. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z żądaniem, którego przedmiotem jest bez wątpienia prawo majątkowe (a nie, jak twierdzi powód, rosz- czenie o charakterze mieszanym), chodzi bowiem o odszkodowanie w związku z odwołaniem powoda ze stanowiska dyrektora Państwowego Liceum Sztuk Plastycz- nych w N.W. Takie żądanie zgłosił powód przed Sądem pierwszej instancji, takie też żądanie - w wyniku apelacji powoda domagającego się konsekwentnie odszkodowa- nia - rozpoznał Sąd drugiej instancji. Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik powoda, ostatecznie precyzując po- wództwo, wniósł o zasądzenie na jego rzecz - solidarnie od obydwu pozwanych - odszkodowania za niezgodne z prawem odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora [...]. Wcześniej powód domagał się zasądzenia na jego rzecz odszkodowania w kwo- cie 8.396,64 zł w związku z odwołaniem go z funkcji dyrektora. W apelacji powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego poprzez zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w kwocie 8.396,64 zł w związku z odwołaniem go z funkcji dyrektora. W związku z tym ocena dopuszczalności kasacji powinna być do- konana z punktu widzenia wartości przedmiotu zaskarżenia, jak to uczynił Sąd Okrę- gowy. Zgodnie z art. 3933 § 2 k.p.c. w sprawach o prawa majątkowe kasacja powinna zawierać oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Przepisy art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 368 § 2 k.p.c. oraz art. 3933 § 2 k.p.c. mają zastosowanie również w po- stępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, a obowiązki z nich wyni- kające powinny być egzekwowane od stron na odpowiednim etapie postępowania, także od powoda będącego pracownikiem (por. art. 467 § 3 k.p.c. w związku z art. 468 § 2 pkt 1 k.p.c.). W tej sytuacji argument powoda, zgodnie z którym sprawy o roszczenia ze stosunku pracy są wolne od opłat sądowych, jest bez znaczenia praw- nego, ponieważ to ustawowe zwolnienie od opłat nie uchyla obowiązku oznaczenia 4 wartości przedmiotu zaskarżenia - nie dla celu wyliczenia opłat sądowych, lecz dla celu ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje kasacja ze względu na ograniczenia wynikające z art. 3921 § 1 k.p.c. (ograniczenia ratione valoris). W tych okolicznościach prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy w zaskarżonym po- stanowieniu, że wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczona w kasacji na kwotę od- powiadającą wysokości żądanego przez powoda odszkodowania - w wysokości 8.396,64 zł - przesądza o niedopuszczalności kasacji ze względu na treść art. 3921 § 1 k.p.c. Przytoczony przez skarżącego pogląd prawny - o mieszanym charakterze roszczeń z zakresu prawa pracy (zwłaszcza dotyczących uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy), a w związku z tym o dopuszczalności ka- sacji w sprawach dotyczących tych roszczeń bez względu na wartość przedmiotu sporu - jest poglądem, który dotyczył stanu prawnego obowiązującego przed 1 lipca 2000 r. Wtedy to przyjmowano w orzecznictwie, że roszczenie o uznanie wypowie- dzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy ma charakter mieszany, a wy- rok uwzględniający takie powództwo jest wyrokiem zarówno kształtującym, jak i za- sądzającym świadczenie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1976 r., V PZP 12/75, OSNCP 1976 nr 9, poz. 187), a zatem kasacja w takiej sprawie jest dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienie z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 16/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 467). Na takie stanowisko pozwalała ówczesna treść art. 393 pkt 1 k.p.c., we- dług którego kasacja nie przysługiwała, między innymi, w sprawach o świadczenia, w których wartość przedmiotu zaskarżenia była niższa niż pięć tysięcy złotych, a w sprawach gospodarczych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. W obecnym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że sprawy dotyczące ist- nienia stosunku pracy, jego nawiązania i rozwiązania są sprawami o prawa majątko- we, w których dopuszczalność kasacji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3921 § 1 k.p.c.), którą ustala się w oparciu o kryteria wskazane w art. 231 k.p.c. W sprawie o odszkodowanie z powodu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę ocena dopuszczalności kasacji zależy od tego, czy wartość przedmiotu za- skarżenia wynosi co najmniej dziesięć tysięcy złotych (por. podobny pogląd w posta- nowieniu z 30 lipca 1998 r., I PZ 31/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 518). Ocena dopuszczalności kasacji w sprawie o odszkodowanie za niezgodne z prawem odwo- łanie dyrektora szkoły z tej funkcji również powinna być odniesiona do wartości 5 przedmiotu zaskarżenia - w tym przypadku wysokości dochodzonego odszkodowa- nia (art. 3921 § 1 k.p.c. w związku z art. 19 § 1 k.p.c.). Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================