Wyrok I PKN 721/99

Wyrok z dnia 7 lipca 2000 r. I PKN 721/99 Mianowanemu nauczycielowi przysługuje roszczenie o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za cały okres pozostawania w gotowości do jej wyko- nywania, jeżeli stosunek pracy nie został rozwiązany lub nie wygasł w sposób określony w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.). Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2000 r. sprawy z powództwa Jadwigi U. przeciwko Młodzieżowemu Domowi Kultury „Ś.” w W. o ustalenie i wyna- grodzenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa- cyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Jadwiga U. domagała się ustalenia, że jest mianowanym nauczy- cielem z mocy prawa, przywrócenia jej do pracy w pozwanym Młodzieżowym Domu Kultury „Ś.” w W. oraz wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 7 grudnia 1998 r. nakazał stronie pozwanej wydanie powódce potwier- dzenia, iż z dniem 26 maja 1996 r. została mianowanym nauczycielem z mocy prawa oraz zasądził na jej rzecz trzymiesięczne wynagrodzenie, a w pozostałej części od- dalił powództwo. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. zmienił za- skarżony przez powódkę wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej po- 2 wództwo, w ten sposób, że przywrócił ją do pracy u strony pozwanej oraz zasądził na jej rzecz zwrot części kosztów procesu, oraz oddalił dalej idącą apelację w zakresie żądania zasądzenia wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy za cały okres niedo- puszczania jej do pracy. W sprawie tej ustalono, że powódka ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w W. o kierunku projektowania ceramiki i była zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku nauczyciela-instruktora ceramiki na podstawie siedmiu terminowych umów o pracę, zawieranych kolejno na okresy: od 1 września do 15 listopada 1990 r., od 1 grudnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r., od 1 września 1991 r. do 31 sierpnia 1992 r., od 1 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r., od 1 września 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r., od 1 września 1994 r. do 31 sierpnia 1995 r. oraz od 1 września 1995 r. do 31 sierpnia 1996 r. W tych okresach zatrudnie- nia nie była poddawana ocenom okresowym. W dniu 26 maja 1996 r. powódka ukoń- czyła kurs pedagogiczny dla nauczycieli przedmiotów plastycznych i 30 sierpnia 1996 r. wystąpiła do dyrektora strony pozwanej o nominację nauczycielską, ale spo- tkała się z odmową. Od 1 września 1996 r. powódka podjęła pracę na stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej [...] w W. na okresy trzymiesięczne, a następnie pracowała w Szkole Podstawowej [...] w W. od 1 września 1997 r. do 31 sierpnia 1998 r., a od 1 września tego roku jest zatrudniona w tejże szkole na czas nieokre- ślony w wymiarze 5/6 etatu. Na podstawie takich ustaleń Sądy obu instancji uznały, że z dniem 26 maja 1996 r. powódka spełniła wszystkie ustawowe warunki do uzyskania mianowania z mocy samego prawa, określone w art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela, w brzmieniu wówczas obowiązującym. Uzyskanie nominacji z mocy prawa spowodowało auto- matyczne przekształcenie się umowy o pracę w stosunek pracy z mianowania, a strona pozwana miała obowiązek potwierdzenia nominacji. Sąd Apelacyjny przywra- cając powódkę do pracy u strony pozwanej uznał jednak, że jej roszczenia finansowe za czas pozostawania bez pracy nie mogły być zaspokojone ponad kwotę trzymie- sięcznego wynagrodzenia. Sąd ten argumentował, że przyjęty w prawie pracy model pracowniczych uprawnień związanych z bezprawnym rozwiązywaniem stosunków pracy przez pracodawców nie opiera się na sankcji bezwzględnej nieważności czyn- ności prawnych rozwiązujących stosunki pracy. Unicestwienie skutków prawnych bezprawnego rozwiązania stosunku pracy następuje na drodze sądowej i służy do tego roszczenie o przywrócenie do pracy połączone z limitowaną ryczałtową rekom- pensatą wynagrodzenia bądź roszczenie o zapłatę ryczałtowego odszkodowania. Te 3 zasady mają pełne odniesienie do roszczeń przysługujących mianowanemu nauczy- cielowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z naruszeniem art. 20-23 Karty Nauczy- ciela. Takiemu nauczycielowi przysługują roszczenia określone w Kodeksie pracy. W sytuacji niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy nauczycielowi przysługuje rosz- czenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie dłuższy jednak niż za okres 3 miesięcy (art. 56 § 1 i 57 § 1 KP). Jeżeli nauczyciel nie należy do kategorii osób szczególnie chronionych, to mają do niego zastosowanie kodeksowe ograniczenia wysokości odszkodowania lub wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy do kwoty 3 miesięcznych zarobków. Odmowa potwierdzenia uzyskanej z mocy prawa nominacji nauczycielskiej i uznanie, że stosunek pracy powódki rozwiązał się z upływem okresu ostatniej umowy terminowej, a także wręczenie jej świadectwa pracy o ustaniu stosunku pracy wyra- żały - w ocenie Sądu Apelacyjnego - jednoznacznie wolę strony pozwanej zaprzesta- nia zatrudnienia powódki z dniem 31 sierpnia 1996 r. Skoro takie rozwiązanie do- tknęło stosunku pracy z nominacji, to naruszyło ono wymagania określone w art. 20- 23 Karty Nauczyciela, a w konsekwencji uzasadnione było przywrócenie powódki do pracy na poprzednich warunkach i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie przekraczający 3 miesięcy. W kasacji powódka podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 10 ust. 2 pkt 7, art. 20-23 i art. 26 Karty Nauczyciela, a także art. 56-58 i art. 81 § 1 KP oraz art. 189 KPC – przez „oddalenie powództwa o ustalenie istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy na podstawie mianowania od dnia 26 maja 1996 r. do dnia wydania zaskarżonego wyroku” oraz oddalenie powództwa o zapłatę wynagrodzenia za cały czas niewykonywania przez powódkę pracy u strony pozwanej. Zignorowanie przez pozwanego pracodawcę skutków uzyskania przez powódkę nominacji z mocy prawa nie spowodowało roz- wiązania nauczycielskiego stosunku pracy, dlatego Sąd Apelacyjny błędnie zastoso- wał przepisy o niezgodnym z prawem rozwiązaniu z powódką stosunku pracy bez wypowiedzenia (art. 56 i 57 § 1 KP). Z tytułu nieprzerwanego pozostawania w sto- sunku pracy ze stroną pozwaną zasadne jest żądanie powódki zasądzenia wynagro- dzenia na podstawie art. 81 § 1 KP za cały okres pozostawania bez pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, co oznacza, że jest związany wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami i uzasadnieniem kasacji. Z zarzutów naruszenia prawa procesowego skarżąca wska- zała jedynie naruszenie art. 189 KPC, który ma mieszaną procesowo-materialną na- turę prawną i wskazuje na możliwość domagania się ustalenia istnienia lub nieistnie- nia stosunku prawnego, jeżeli strona ma w tym interes prawny. Norma ta nie została naruszona przez Sąd Apelacyjny, który przyjął przecież, że w dniu 26 maja 1996 r. powódka spełniła wszystkie ustawowe wymagania uzyskania mianowania nauczy- cielskiego i zaakceptował nakaz Sądu pierwszej instancji wydania przez pozwanego pracodawcę potwierdzenia uzyskania przez powódkę nominacji z mocy prawa w tym dniu, a ponadto przywrócił ją do pracy na poprzednich warunkach u strony pozwanej. Chybiony był także zarzut naruszenia art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela, w brzmieniu obowiązującym w dacie potwierdzenia nominacji nauczycielskiej powódki, skoro Sądy obu instancji uznały, że w dniu 26 maja 1996 r. powódka spełniła wyma- gania określone w tym przepisie. Natomiast w rozpoznawanej sprawie nie podlegało kwestii, iż - wobec po- twierdzenia uzyskania przez powódkę z mocy prawa nominacji nauczycielskiej z dniem 26 maja 1996 r. - strona pozwana bezprawnie nie dopuszczała jej do pracy po dniu ostatniej terminowej umowy o pracę, tj. po 31 sierpnia 1996 r., skoro już przed upływem tego terminu powódka stała się mianowanym nauczycielem. Taki stosunek pracy nie mógł być rozwiązany wskutek czynności faktycznej pracodawcy polegają- cej na bezprawnym niedopuszczaniu powódki do pracy. Sąd Najwyższy nie podzielił stanowisk Sądów obu instancji o możliwości dorozumianego stwierdzenia niezwłocz- nego ustania nauczycielskiego stosunku pracy z nominacji nie tylko dlatego, że Karta Nauczyciela wyczerpująco reguluje sposoby ustania stosunku pracy z nominacji (art. 20-23 i 26), ale przede wszystkim dlatego, że samo wydanie błędnego świadectwa pracy nie prowadzi do ustania stosunku pracy, a strona pozwana nie dokonała żad- nej czynności prawnej (nie złożyła oświadczenia woli) prowadzącej do ustania sto- sunku pracy z nominacji nauczycielskiej, bezpodstawnie i błędnie uznając, że roz- wiązała się terminowa umowa o pracę. Potrzeba pewności i gwarancji zatrudnienia w ramach pracowniczego stosunku pracy z nominacji, który nie został rozwiązany ani nie wygasł, przemawia przeciwko ograniczaniu (limitowaniu) wynagrodzenia z tytułu gotowości do wykonywania pracy pracownika mianowanego bezprawnie do niej nie dopuszczanego. Sama konstrukcja prawna stosunku pracy z nominacji sprzeciwia 5 się rozstrzyganiu o roszczeniach pracowniczych z kodeksowym ograniczeniem wy- sokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nauczyciela bezprawnie nie dopuszczanego do jej wykonywania. Dlatego w sytuacji, gdy - tak jak w rozważanej sprawie - istnieje nauczycielski stosunek pracy z potwierdzonej przez sądy meriti nominacji nauczycielskiej, który nie został rozwiązany lub nie wygasł w sposób okre- ślony w przepisach Karty Nauczyciela, to mianowanemu nauczycielowi przysługuje roszczenie o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za okres gotowości do jej wy- konywania (art. 81 § 1 KP), które nie jest ograniczone czasowo (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 12/95, OSNAPiUS 1995 nr 21, poz. 262). Dlatego Sąd Najwyższy potwierdził zasadność kasacyjnych zarzutów niewłaś- ciwego zastosowania do roszczeń powódki dyspozycji art. 56 i 57 § 1 KP w związku z art. 4771 § 1 KPC. W konsekwencji błędne było orzeczenie o przywróceniu do pracy powódki, która powinna być do niej dopuszczona. Natomiast przy weryfikowaniu roszczenia powódki o wynagrodzenie z tytułu gotowości do pracy trzeba mieć na uwadze, że z dokonanych w sprawie ustaleń wy- nika, iż - po odmowie jej dalszego zatrudnienia po dniu 31 sierpnia 1996 r. - powódka podjęła od 1 września 1996 r. nieprzerwane zatrudnienie nauczycielskie w szkołach podstawowych. W tym zakresie należy zbadać, czy to dalsze nieprzerwane zatrud- nienie nauczycielskie powódki wpływało na jej stan gotowości do pracy w pozwanym Młodzieżowym Domu Kultury i mogło stanowić przeszkodę w możliwości zasądzenia na jej rzecz wynagrodzenia za pracę z tytułu gotowości do pracy (art. 81 § 1 KP) w pełnym lub częściowym zakresie. Trzeba zatem rozważyć stan pełnej faktycznej i prawnej gotowości oraz możliwości powódki wykonywania pracy u pozwanego pra- codawcy w okresie kontynuowania przez nią dalszego nieprzerwanego zatrudnienia w zawodzie nauczycielskim w innych placówkach oświatowych. W tej kwestii po- wódka utrzymywała, iż zawsze wykonywała dodatkowe zatrudnienie. Nadto przy ustalaniu wysokości należnego jej wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy należy uwzględnić dotychczas zasądzone na jej rzecz 3 miesięczne wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 KPC wy- rokował kasacyjnie, pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu orzeczenie o kosztach po- stępowania kasacyjnego. ========================================