Wyrok I PKN 551/00

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 551/00 Odwołanie pracownika ze stanowiska może spowodować - w zależności od zamiaru pracodawcy - definitywne ustanie stosunku pracy, albo tylko utratę przez pracownika stanowiska, przy jednoczesnym zachowaniu zatrudnienia, jednak na nowych uzgodnionych przez strony warunkach pracy i płacy. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz (sprawozdawca), Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2001 r. sprawy z powództwa Andrzeja R. przeciwko Wojewódzkiemu Inspektoratowi Weterynarii w O. o nagrodę jubileuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 30 marca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (I) w części zasądzającej od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 8.061,00 zł (osiem tysięcy sześćdziesiąt jeden złotych), a także w punkcie drugim (II) orzekającym o kosztach postępowania apelacyjnego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Opolu wyrokiem z dnia 27 grudnia 1999 r. zasą- dził od Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. na rzecz Andrzeja R. kwotę 12.091,50 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 13 lipca 1999 r. tytułem nagrody jubi- leuszowej za 30 lat pracy i odprawy pieniężnej przewidzianej w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd ten ustalił, że powód podjął pracę dnia 11 sierpnia 1973 r. w Państwowym Zakładzie Weterynarii w B., skąd został 2 przekazany do pracy w Wojewódzkim Zakładzie Weterynarii w O. Decyzją Wojewody O. z dnia 15 czerwca 1978 r. powód został powołany od dnia 1 lipca 1978 r. na sta- nowisko dyrektora tego Zakładu, a od dnia 14 czerwca 1978 r. - na stanowisko Wo- jewódzkiego Lekarza Weterynarii w Wydziale Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Wojewódzkiego w O. Powód wykonywał równolegle obowiązki wynikające z tych sta- nowisk. W dniu 5 stycznia 1998 r. Wojewoda O. wyraził zgodę na udzielenie powo- dowi urlopu w celu wykonywania pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żyw- nościowej od dnia 12 stycznia 1999 r. W związku z tym Wojewoda O. odwołał powo- da ze stanowiska z dniem 11 stycznia 1998 r., lecz po upływie okresu urlopu bez- płatnego powód miał być zatrudniony w strukturach Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. Z dniem 31 grudnia 1998 r. powód rozwiązał umowę o pracę z Mi- nisterstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, o czym uprzedził pozwany In- spektorat. Zresztą tenże Inspektorat w dniu 24 listopada 1998 r. zawiadomił powoda, że od dnia 1 stycznia 1999 r. powód staje się jego pracownikiem. W dniu 5 stycznia 1999 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony do dnia 30 czerwca 1999 r., po czym pozwany wydał powodowi świadectwo pracy stwierdzające zatrudnienie od 1 stycznia do 30 czerwca 1999 r. W dniu 15 czerwca 1999 r. powód zawarł umowę zlecenia na wykonywanie badania zwierząt rzeźnych i mięsa z Powiatowym Zakła- dem Weterynarii w P. W dniu 15 czerwca 1998 r. powód nabył prawo do nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy. Jej wysokość wynosi 4.030,50 zł. W świetle przedstawionych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jest zasadne zarówno w części dotyczącej nagrody jubileuszowej, jak i odprawy pienięż- nej. Łączna wysokość roszczenia powoda wynosi 12.091,50 zł. Sąd Rejonowy przy- jął, że powołanie powoda od dnia 14 czerwca 1978 r. na stanowisko Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii oraz od dnia 15 czerwca 1978 r. na stanowisko dyrektora Woje- wódzkiego Zakładu Weterynarii nie zniweczyło umowy o pracę zawartej dnia 1 czerwca 1975 r. na czas nie określony. Poza tym w porozumieniu z dnia 5 stycznia 1998 r. dotyczącym urlopu bezpłatnego Wojewoda O. zapewnił powoda o możliwości powrotu do pracy w strukturach Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. Zatem w okresie urlopu bezpłatnego powód był nadal pracownikiem pozwanego, a wzajem- ne prawa i obowiązki stron uległy jedynie zawieszeniu. Tym samym zawarcie dnia 5 stycznia 1998 r. umowy terminowej - na miejsce umowy bezterminowej - było niedo- puszczalne i nie mogło wywołać skutków prawnych. W konsekwencji więc należało traktować powoda jako pracownika, któremu pracodawca w terminie do dnia 15 3 czerwca 1998 r. nie zaproponował nowych warunków pracy i płacy, stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Oznacza to, że zgodnie z art. 58 ust. 5 pkt 2 tej ustawy powodowi przysługuje odprawa pieniężna, o której stanowi art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, gdyż ponadto w pierwszej połowie 1998 r. nie prowadził (i nadal nie prowadzi) działalności gospodarczej. Zda- niem Sądu Rejonowego, pozwany Inspektorat był legitymowany biernie co do oby- dwu roszczeń, gdyż w razie urlopu bezpłatnego pracownika udzielonego mu w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy, okres zatrudnienia u tego pracodawcy wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174 KP). Wprawdzie pozwany Inspektorat podnosił zarzut, że to nie on zawierał dnia 5 stycznia 1998 r. porozumienie w sprawie urlopowania powoda, lecz Wojewoda O., jednak Sąd Rejonowy uznał ten zarzut za nieskuteczny z tego względu, że w stosun- ku pracy opartym na powołaniu czynności władcze wykonuje organ nadrzędny, w tym wypadku Wojewoda O. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu na skutek apelacji strony pozwanej wyrokiem z dnia 30 maca 2000 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powoda kwotę 12.061,00 zł, obejmującą na- grodę jubileuszową i odprawę pieniężną, obniżył do wysokości 8.061,00 zł, stanowią- cej odprawę pieniężną. Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku co do tego, że w okresie od 12 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. stosunek pracy łączący strony był zawieszony, zaś powód świadczył pracę na rzecz innego pracodawcy, tj. Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Od tego też pracodawcy powi- nien żądać nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy. Wprawdzie prawo pracy zna wy- jątki od powyższej zasady, ale zostały one wyraźnie przewidziane w przepisach prawa. Jeden z nich dotyczy np. pracownika skierowanego do pracy za granicą, któ- rego staż pracy uprawniający do nagrody jubileuszowej upłynął podczas świadczenia tam pracy i wobec którego zobowiązanym do wypłacenia nagrody jubileuszowej jest macierzysty zakład pracy, a nie jednostka zatrudniająca za granicą. Zatem w przed- miotowej sprawie zobowiązane do wypłacenia powodowi nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy było Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, nie zaś pozwa- ny Inspektorat. Powyższa okoliczność spowodowała zmianę zaskarżonego apelacją 4 wyroku przez oddalenie powództwa o zapłatę kwoty 4.030,50 zł. Zmiana ta znalazła formalny wyraz w słowach: „kwotę 12.091,50 zł zastępuje kwotą 8.061,00 zł, a dalej idące powództwo oddala i apelację oddala”. Gdy chodzi o odprawę pieniężną, Sąd Okręgowy uznał za chybione zarzuty skarżącego zmierzające do wykazania, że powód nie spełniał warunków ustawowych do przyznania mu wymienionego świadczenia. Przede wszystkim Sąd drugiej instan- cji podzielił pogląd Sądu Rejonowego w kwestii znaczenia porozumienia z dnia 5 stycznia 1998 r. i przyjął, że należało je traktować jako porozumienie zmieniające warunki świadczenia pracy, które obejmowało zarówno element udzielenia urlopu bezpłatnego, jak i kontynuowania stosunku pracy po upływie tego urlopu. Skoro za- tem po urlopie bezpłatnym stawał się aktualny bezterminowy stosunek pracy istnieją- cy przed tym urlopem, to zawarcie na ten sam czas umowy terminowej było niedo- puszczalne. Wobec tego - zdaniem Sądu Okręgowego - słuszne było stanowisko Sądu Rejonowego, według którego stosunek pracy powoda wygasł w dniu 30 czerwca 1999 r. stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Tym samym zasadne było roszczenie powoda o wypłacenie mu odprawy pieniężnej. Prawa do tej odprawy nie wyłączył art. 8 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, ponieważ umowa o wykonanie badania zwierząt rzeźnych nie jest prowadze- niem działalności gospodarczej, natomiast zatrudnienie powoda przed wygaśnięciem stosunku pracy nie było zatrudnieniem w niepełnym wymiarze. Od powyższego wyroku wniósł kasację pozwany Inspektorat. Jej podstawę stanowił zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 70 § 2 KP i art. 174 § 2 KP, oraz przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 KP. Według skarżącego, skoro w myśl art. 70 § 2 KP odwołanie ze stanowiska jest równoznaczne z rozwiązaniem stosunku pracy w drodze wypowiedzenia, to Sąd Okręgowy nie mógł przyjąć, że po zakończe- niu urlopu bezpłatnego i pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej będzie kontynuowany stosunek pracy istniejący przed udzieleniem urlopu bezpłatne- go. Niezrozumiała jest przy tym rola Wojewody O. w udzieleniu powodowi urlopu oraz jego obietnica ponownego zatrudnienia powoda w strukturach Inspekcji Wetery- naryjnej po zakończeniu tego urlopu. Poza tym, orzekając o odprawie pieniężnej, Sąd Okręgowy pominął okoliczność, że z uwagi na postanowienia § 2 i § 4 umowy zawartej przez powoda z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P. na badanie zwie- rząt rzeźnych i mięsa umowy tej nie można traktować jako umowy zlecenia, a to z 5 tego względu, że zleceniobiorca (tj. powód) oświadczył w niej, iż będzie się samo- dzielnie rozliczał ze zobowiązań wobec Skarbu Państwa i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący zarzucił również, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił faktu, iż od dnia 1 czerwca 1999 r. powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, u innego pracodawcy. Powołując się na przedstawione zarzuty i argumenty skarżący wniósł o uchy- lenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania bądź o oddalenie powództwa, przy czym w każdym wypad- ku o zasądzenie należnych kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Trafny jest pogląd skarżącego, że w myśl art. 70 § 1 i § 3 KP odwołanie pra- cownika ze stanowiska powoduje rozwiązanie stosunku pracy w sposób równo- znaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę bądź też w sposób równoznaczny z roz- wiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn określonych w art. 52 lub art. 53 KP. Regulacja ta nie wyklucza jednak możliwości ustalenia przez strony, że po odwołaniu pracownika ze stanowiska i po zakończeniu stosunku pracy z powołania będą one kontynuować stosunek pracy, tyle że na innej podstawie. Tak właśnie przyjął Sąd Okręgowy opierając się na ustaleniach Sądu Rejonowego, z których wynikało, że mimo odwołania powoda ze stanowiska Woje- wódzkiego Lekarza Weterynarii - Dyrektora Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. wróci on do pracy „w strukturach In- spekcji Weterynaryjnej” po upływie urlopu bezpłatnego udzielonego mu na wykony- wanie pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Możliwość takie- go ukształtowania sytuacji pracownika wynika wprost z art. 71 KP, który stanowi, że na wniosek lub za zgodą pracownika odwołanego ze stanowiska pracodawca może nie tylko zatrudnić go w okresie wypowiedzenia przy innej pracy, odpowiedniej ze względu na jego kwalifikacje zawodowe, ale może także po upływie okresu wypowie- dzenia zatrudnić go na uzgodnionych warunkach pracy i płacy. Chociaż więc Sąd Okręgowy nie powołał wymienionego przepisu, to należy uznać, że w zgodności z jego dyspozycją przyjął, iż przed udzieleniem powodowi urlopu bezpłatnego i przed odwołaniem go ze stanowiska strony zawarły porozumienie, w którym „wyraziły wolę kontynuowania stosunku pracy w zmodyfikowanych nieco warunkach” po zakończe- 6 niu przez powoda urlopu bezpłatnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1997 r., I PKN 164/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 7, poz. 213). Z art. 71 KP wynika, że gdy po odwołaniu pracownika strony chcą pozostawać w stosunku pracy, może to nastąpić na uzgodnionych przez nie warunkach pracy i płacy. Należy zatem odrzucić jako błędny pogląd Sądu Rejonowego, według którego odwołanie powoda ze stanowiska spowodowało reaktywowanie stosunku pracy opartego na podstawie umowy o pracę zawartej dnia 1 czerwca 1975 r. Ów stosunek pracy, którego źródłem była umowa o pracę, przestał bowiem istnieć, gdyż prze- kształcił się w stosunek pracy oparty na powołaniu. Gdy zaś chodzi o odwołanie ze stanowiska, to uwzględniając poglądy wyrażane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w piśmiennictwie należy stwierdzić, że oświadczenie o odwołaniu może spowodo- wać definitywne ustanie stosunku pracy, ale może też - w zależności od zamiaru or- ganu odwołującego - spowodować utratę stanowiska przez pracownika przy jedno- czesnej zgodnej woli stron utrzymania między nimi stosunku pracy. W takiej sytuacji konieczne jest jednak - jak stanowi art. 71 KP - uzgodnienie przez strony warunków pracy i płacy. O ile więc nie wzbudza zastrzeżeń w związku z dokonanymi ustale- niami pogląd Sądu Okręgowego, że strony mogły postanowić, iż po odwołaniu ze stanowiska i zakończeniu urlopu bezpłatnego powód będzie nadal zatrudniony w po- zwanym Inspektoracie, o tyle nietrafne jest zapatrywanie tego Sądu - bez dokony- wania jakichkolwiek ustaleń co do warunków przyszłego zatrudnienia - że niedo- puszczalne było zawarcie w dniu 5 stycznia 1999 r. umowy o pracę na czas określo- ny, a to tylko dlatego, że jakoby „aktualny był wciąż poprzedni stosunek pracy”. W świetle przedstawionych uwag należało zatem uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów. Słuszny okazał się również zarzut strony pozwanej, że nie dość wszechstron- ne rozważenie zebranego w sprawie materiału (art. 233 § 1 KPC) doprowadziło do wydania przez Sąd Okręgowy wyroku z naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Z art. 8 ust. 3 pkt 4 ustawy wynika, że odprawa pieniężna nie przysługuje między innymi pracownikowi zatrudnionemu w innym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy lub w kilku zakładach pracy łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy. Z oświadczenia powoda złożonego na roz- prawie dnia 15 grudnia 1999 r. w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wynikało, że 7 dnia 1 czerwca 1999 r. został zatrudniony w Zakładach Farmaceutycznych „P.” w G.M. na podstawie umowy o pracę na czas określony, w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Rejonowy nie zwrócił jednak uwagi na powyższe oświadczenie i nie uwzględnił go przy ustaleniu stanu faktycznego. Tak samo postąpił Sąd Okręgowy. Poza tym Sąd Rejonowy ustalił, że w pierwszym półroczu 1999 r., a także później, powód nie prowadził działalności gospodarczej na własny rachunek, zatem nie ist- niała okoliczność wyłączająca w myśl art. 8 ust. 3 pkt 5 ustawy jego prawo do odpra- wy. Tymczasem - zdaniem skarżącego - postanowienia § 2 i § 4 złożonej do akt sprawy umowy z dnia 15 czerwca 1999 r. z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P. o wykonywanie badań zwierząt rzeźnych i mięsa w rzeźni, przewidujące, że zlece- niobiorca będzie samodzielnie rozliczał się ze zobowiązań wobec Skarbu Państwa i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przeczą charakterowi umowy zlecenia. Nato- miast Sąd Okręgowy, mimo że powyższy zarzut został wyraźnie zgłoszony w apela- cji, uznał, że umowa z Powiatowym Lekarzem Weterynarii „nie może być ze względu na jej zakres, jak i definicję zawartą w art. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1989 r. o dzia- łalności gospodarczej” uznana za działalność gospodarczą. Powyższy sposób odnie- sienia się Sądu Okręgowego do kwestii, od której zależy rozstrzygnięcie o roszczeniu powoda o odprawę pieniężną, należy ocenić jako powierzchowny i niewystarczający, zwłaszcza wobec twierdzenia strony pozwanej, że także ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o inspekcji weterynaryjnej (Dz.U. z 1999 r., Nr 66, poz. 752), na podstawie któ- rej powód zawarł umowę z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P., wyklucza możli- wość zawarcia w takich sytuacjach umowy zlecenia. Biorąc przytoczone względy pod uwagę, Sąd Najwyższy stosownie do art. 39313 § 1 KPC uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powoda kwotę 8.061,00 zł tytułem odprawy pieniężnej, a także w części orzekającej o kosz- tach postępowania apelacyjnego, i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyj- nego. ========================================