Wyrok I PKN 519/99

Wyrok z dnia 9 lutego 2000 r. I PKN 519/99 Stosunek między postanowieniami zakładowego układu zbiorowego pracy a przepisami Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych określa art. 9 § 2 KP, a nie art. 18 KP. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2000 r. sprawy z powództwa Wincentego Ż. przeciwko L. Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w L. o nagrodę jubileuszową, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 21 maja 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Wincentego Ż. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 21 maja 1999 r. [...], którym Sąd ten oddalił jego powództwo, zmieniając wyrok Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Lublinie z dnia 7 maja 1999 r. [...]. Sąd Pracy zasądził od pozwanego L. Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L. na rzecz powoda Wincentego Ż. kwotę 6.403,32 zł, w części dotyczącej przywrócenia do pracy umorzył postępowanie, a w pozostałej części powództwo oddalił. Powód był zatrudniony u strony pozwanej od 13 sierpnia 1962 r. do 31 sierpnia 1986 r. Umowa o pracę została z nim rozwiązana w związku z jego przejściem na rentę inwalidzką. W okresach grzewczych 1986/87 i 1987/88 był on zatrudniony u strony pozwanej na podstawie umów o pracę na czas określony. W dniu 1 kwietnia 1988 r. został zatrudniony na czas nie określony, w peł- nym wymiarze czasu pracy. Stosunek pracy z powodem został rozwiązany z dniem 28 lutego 1997 r. za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę. W dniu 1 maja 1998 r. powodowi przyznana została emerytura. Łączny staż pracy powoda w dniu 2 rozwiązania stosunku pracy wynosił 44 lata 6 miesięcy i 22 dni. Czterdziestopięcio- letni staż pracy uprawniający do nagrody jubileuszowej powód osiągnąłby w dniu 8 sierpnia 1997 r., gdyby pracował u strony pozwanej w dalszym ciągu. Zasady wypła- cania nagród jubileuszowych w pozwanym Przedsiębiorstwie reguluje zakładowy układ zbiorowy pracy (w załączniku nr 12 do protokołu dodatkowego nr 2 i nr 3). Zgodnie z pkt 2 tego załącznika pracownikowi odchodzącemu na emeryturę lub rentę przysługuje nagroda jubileuszowa, jeśli do nabycia prawa do nagrody brakuje nie więcej niż 12 miesięcy licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy. W ocenie Sądu Pracy powództwo zasługiwało na uwzględnienie, powód spełnił bowiem warunki do nabycia nagrody jubileuszowej określone w pkt 2 załącznika nr 12 układu zbiorowego pracy. Z treści powyższego postanowienia nie wynika ażeby z uprawnień w nim określonych nie mógł skorzystać pracownik będący rencistą, który następnie prze- chodzi na emeryturę. Zdaniem Sądu Pracy powód nabył więc prawo do nagrody ju- bileuszowej za 45 lat pracy w dniu 8 sierpnia 1998 r. W części dotyczącej przywróce- nia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy powód cofnął pozew i zrzekł się roszczenia, w związku z tym postępowanie w tym zakresie zostało umorzo- ne. Uwzględniając apelację strony pozwanej Sąd drugiej instancji w szczególności stwierdził, że nie można podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 22 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypła- cania (M.P. Nr 44, poz. 358). Zarzut ten jest chybiony gdyż przepis ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Pracy. Według tego Sądu o zasad- ności roszczenia dochodzonego pozwem przesądza treść postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy (pkt 2 załącznika nr 12 do protokołu dodatkowego nr 3). Właśnie ten przepis, nie zaś § 9 zarządzenia z 12 grudnia 1989 r., Sąd pierwszej instancji przyjął jako podstawę swego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych „nie budzi wątpliwości trafność wyboru podstawy prawnej rozs- trzygnięcia. Przepis § 9 cyt. zarządzenia nie ma charakteru bezwzględnie obowią- zującego i jako taki miałby zastosowanie jedynie w sytuacji gdyby postanowienia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy były dla pracownika mniej korzystne (art. 18 )”. Sąd Pracy dokonał jednak błędnej wykładni wymienionego postanowienia zakła- dowego układu zbiorowego pracy. Zgodnie bowiem z pkt 2 załącznika nr 12 do pro- 3 tokołu dodatkowego nr 3 pracownikowi odchodzącemu na emeryturę lub rentę przys- ługuje nagroda jubileuszowa, jeżeli do nabycia prawa do nagrody brakuje nie więcej niż 12 miesięcy licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy. Przepis ten, choć sfor- mułowany mało precyzyjnie, należy odczytywać analogicznie jak przepis § 9 zarzą- dzenia z 22 grudnia 1989 r., a mianowicie należy obejmować nim sytuacje, gdy pra- cownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę, brakuje do nabycia prawa do nagrody nie więcej niż 12 miesięcy. „Sytuacja objęta dyspozycją omawianego postanowienia nie ma miejsca w sprawie niniejszej. Powód w dniu w którym uzyskał prawo do świadczeń emerytalnych, tj. w dniu 1 maja 1998 r., nie był już pracownikiem pozwanego zakładu pracy, również rozwiązanie z nim umowy o pracę nie nastąpiło z tej przyczyny. Brak jest zatem podstaw, by trak- tować go zgodnie z dyspozycją omawianego postanowienia, jak pracownika odcho- dzącego na emeryturę lub rentę”. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi postawiono zarzut, iż narusza on – przez błędną jego wykładnię – pkt 2 załącznika nr 12 do protokołu dodatkowego nr 2 z dnia 10 stycznia 1996 r. do zakładowego układu zbiorowego pracy „przez przyjęcie, że powód nie spełnia przesłanek zawartych w pkt 12 zasad wypłacania nagród jubileuszowych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i skutkiem tego nie została uwzględniona. Twierdzi się, że wskazany w niej przepis zakładowego układu zbioro- wego pracy został błędnie zinterpretowany przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych, zasadniczo nie podaje się jednakże jakie jest właściwe jego rozumienie. Za- rzuca się w niej – niejako w miejsce tego – że Sąd drugiej instancji błędnie przyjął, że przepis pkt 2 załącznika nr 12 należy odczytywać analogicznie jak § 9 zarządzenia z 22 grudnia 1989 r. i twierdzi, iż „taki pogląd przy zupełnie innym brzmieniu przepisów jest niedopuszczalny” oraz że „nie ulega wątpliwości, że gdyby pracodawca chciał by w zasadach obowiązujących u pozwanego sytuacja objęta dyspozycją pkt 2 w/w za- sad była taka sama jak w § 9 wymienionego zarządzenia, to powieliłby jego treść”. Po pierwsze, przyjęcie, że wchodzące w rachubę przepisy powinny być rozumiane w sposób analogiczny nie oznacza, że utożsamia się ich treść i rozumienie. W zakresie wymagania dotyczącego „przejścia” (”odejścia”) na rentę lub emeryturę zawierają 4 one takie same rozstrzygnięcie, co nie oznacza jednakże, że są ze sobą identyczne w pozostałych fragmentach (w § 9 zarządzenia z 22 grudnia 1989 r. zawarte jest np. ograniczenie polegające na wyłączeniu „przejścia” na rentę inwalidzką III grupy). Po drugie, należy mieć na uwadze, że stosunkowo często zdarza się, że zwłaszcza w przepisach tzw. autonomicznego prawa pracy spotykamy się w istocie z powielaniem (powtarzaniem) przepisów zamieszczonych w obowiązujących aktach prawnych wyższego rzędu, a to prowadzi w tym wypadku do postulatu ostrożnego posługiwania się przy ich wykładaniu regułą, że skoro jakaś kwestia została unor- mowana w akcie autonomicznego prawa pracy, to przy takim samym lub zasadniczo analogicznym brzmieniu przepisu wyższej rangi, zawsze musi to prowadzić do na- dania regulacji niższego rzędu rozumienia zasadniczo odmiennego od tego, które wynika z normy nadrzędnej. Po trzecie - i co najistotniejsze – pogląd Sądu drugiej instancji jest prawidłowy, że z pkt 2 załącznika nr 12 przewidującego, iż pracowniko- wi odchodzącemu na emeryturę lub rentę przysługuje nagroda jubileuszowa jeżeli do nabycia prawa do nagrody brakuje nie więcej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwią- zania stosunku pracy, wynika, że jego zastosowanie uzależnione jest od istnienia związku między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem przez pracownika prawa do renty lub emerytury. Pracownikiem „odchodzącym” na rentę lub emeryturę nie jest pracownik, z którym rozwiązano stosunek pracy z innych przyczyn niż „odejście” na rentę lub emeryturę, a więc pracownik, w przypadku którego brak jest związku przy- czynowego lub co najmniej czasowo – funkcjonalnego, między rozwiązaniem jego stosunku pracy a nabyciem przez niego renty lub emerytury. Skoro zaś takiego związku – zgodnie z niezakwestionowanymi w kasacji ustaleniami Sądu drugiej ins- tancji – w przypadku rozwiązania umowy o pracę z powodem nie było, to wobec tego rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Sugerowana w skardze kasacyjnej wykładnia pkt 2 załącznika nr 12 prowadziłaby w gruncie rzeczy do przyjęcia, że występujące w nim ograniczenie jego zakresu zastosowania do pracowników „odchodzących” na rentę lub emeryturę należałoby uważać za nieistniejące czy też zbędne, co z oczywistych powodów nie może zostać zaakceptowane. Na marginesie należy zaznaczyć, że błędne jest odwoływanie się przez Sąd drugiej instancji do art. 18 KP w kontekście rozważań na temat relacji między § 9 zarządzenia z 22 grudnia 1989 r., a postanowieniami zakładowego układu zbiorowe- go pracy. Przepis art. 18 KP określa bowiem jedynie stosunek jaki zachodzi między przepisami prawa pracy a postanowieniami umów o pracę (innych aktów, na których 5 podstawie powstaje stosunek pracy), a zakładowy układ zbiorowy pracy to przecież nie umowa o pracę. Natomiast generalnej odpowiedzi w kwestii relacji między prze- pisami zarządzenia z 22 grudnia 1989 r. a postanowieniami zakładowych układów zbiorowych pracy należałoby poszukiwać w sformułowaniach art. 9 KP oraz w § 1 tego zarządzenia. Zarządzenie to może być bowiem - co najmniej do czasu wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. – zaliczone do kategorii aktów wy- konawczych w rozumieniu art. 9 § 1 KP, a to oznacza, że na względzie należy mieć regułę z art. 9 § 2 KP, w myśl której postanowienia układów zbiorowych pracy nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy tego zarządzenia. Nie można tu jednakże abstrahować od ogólnej zasady dotyczącej zakresu (warunku) obowiązywania zarządzenia z 22 grudnia 1989 r. wyrażonej w samym tym zarządze- niu (§ 1). Przepisy zarządzenia stosuje się przy ustalaniu okresów pracy oraz innych okresów, od których zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej oraz przy obli- czaniu i wypłacaniu tej nagrody, przysługującej pracownikowi na podstawie układu zbiorowego pracy lub przepisów o wynagrodzeniu albo innych przepisów szczegól- nych, jeżeli przepisy te nie zawierają odmiennych zasad w tym zakresie. Oznacza to w szczególności, że stosowanie zarządzenia nie jest uzależnione od powołania się na nie (odesłania do niego) przez układ zbiorowy pracy oraz że postanowienia tego układu wykluczają zastosowanie zarządzenia, jeżeli regulują daną kwestię w nim rozstrzygniętą i to niezależnie od tego, czy jest to korzystniejsze czy nie dla pracow- ników. Wynika to stąd, że w § 1 zarządzenia nie zastrzeżono, iż odmienne zasady wprowadzane w układach zbiorowych pracy mogą być tylko korzystniejsze dla pra- cowników, jak również stąd, że normatywny charakter tego zarządzenia, zwłaszcza po wejściu w życie Konstytucji RP, nasuwa różnego rodzaju wątpliwości. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================