Wyrok I PK 115/08

Wyrok z dnia 16 stycznia 2009 r. I PK 115/08 Przepis art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. Nr 210, poz. 2037 ze zm.) nie wyłącza prawa do odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) w stosunku do górników korzystających z urlopu górnicze- go przyznanego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w wa- runkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy z powództwa Edwarda K. przeciwko Kompanii Węglowej SA w K. Oddziałowi Kopalni Węgla Kamiennego „B.” w R.Ś. o odprawę, na skutek skargi ka- sacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Katowicach z dnia 7 lutego 2008 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 7 lutego 2008 r. oddalił apelację powoda Edwarda K. od wyroku Sądu Rejonowego-Katowice-Zachód - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowi- cach. Wyrokiem tym oddalone zostało powództwo Edwarda K. przeciwko Kompanii 2 Węglowej SA w K. Oddziałowi Kopalnia Węgla Kamiennego „B.” w R.Ś. o zapłatę odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, z których wynikało, że powód był zatrudniony u pozwanej w okresie od 11 kwietnia 1996 r. do 3 sierpnia 2006 r. Na wniosek powo- da decyzją pracodawcy udzielono mu urlopu górniczego na podstawie art. 21 i 22 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112 ze zm., zwanej dalej ustawą o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r.), od dnia 1 listopada 2001 r. do dnia 3 sierpnia 2006 r. Po zakończeniu urlopu strony rozwiązały łączący je stosunek pracy za porozumieniem stron, a powód od dnia 4 sierpnia 2006 r. uzyskał prawo do emerytury. Sąd Okręgowy podzielił także ocenę prawną roszczenia powoda dokona- ną przez Sąd Rejonowy, który stwierdził, że zastosowanie mają przepisy obowiązu- jące w dacie rozwiązania stosunku pracy, tj. przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. Nr 210, poz. 2037 ze zm., zwanej dalej ustawą o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r.), która zastąpiła ustawę o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. Prze- pis art. 8 ust. 3 tej ustawy wyłącza możliwość uzyskania przez pracownika korzysta- jącego ze świadczenia górniczego przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy odprawy pieniężnej, o której mowa w przepisach o szczególnych zasadach rozwią- zywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Wprawdzie po- wód korzystał z urlopu górniczego, przysługującego mu na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. i świadczenia socjalnego w oparciu o przepis art. 22 tej ustawy, ale biorąc pod uwagę, że obecne świadczenie górnicze jest odpowiednikiem poprzedniego urlopu górniczego, wyłą- czenie prawa do odprawy pieniężnej przewidziane w ustawie o restrukturyzacji gór- nictwa z 2003 r., dotyczy również górników korzystających z urlopu górniczego na podstawie dotychczasowych przepisów. Oba te świadczenia mają charakter osłono- wy i okres korzystania z nich jest okresem pracy górniczej uprawniającej do emery- tury. Stąd też z uwagi na art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. powód nie nabył prawa do odprawy pieniężnej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. na- 3 ruszenie art. 8 ust. 3 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 lit.a lub b ustawy o re- strukturyzacji górnictwa z 2003 r., poprzez przyjęcie, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie, art. 20 ust. 5 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r., z którego wynikało, że nie ogranicza on uprawnień określonych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (jednolity tekst: Dz.U z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.), poprzez przyjęcie, że pracownikom korzystającym z urlopów górniczych nie przysłu- guje odprawa pieniężna, art. 55 w związku z art. 45 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r., poprzez przyjęcie, że urlop górniczy przekształcił się w świad- czenie górnicze. W uzasadnieniu skargi powód podniósł, że wykładnia językowa przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. nie budzi wątpliwości co do tego, iż dotyczy on wyłącznie pracowników pobierających świadczenia górnicze na pod- stawie przepisów tej ustawy. Przyjęcie wykładni rozszerzającej działania tego przepi- su na pracowników korzystających z urlopów górniczych na podstawie poprzednich przepisów jest nieuzasadnione. Zdaniem skarżącego, świadczenie górnicze i urlop górniczy, mimo podobieństw w ich regulacji, są odrębnymi instytucjami. Świadczenie górnicze zastąpiło urlop górniczy i skoro nie ma w nowej ustawie wyraźnego przepi- su, z którego wynikałoby, że urlop górniczy przekształca się w świadczenie górnicze, brak podstaw aby interpretować przepis art. 8 ust. 3 nowej ustawy tak, jak uczynił to Sąd Okręgowy. Chociaż ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. utraciła moc wraz z wejściem w życie nowych uregulowań, to jednocześnie zawarty w tych uregulowaniach przepis art. 45 ust. 1 wyraźnie wskazuje, że świad- czenia osłonowe i aktywizujące przyznane przed dniem wejścia w życie ustawy pra- cownikom i byłym pracownikom przedsiębiorstw górniczych i przedsiębiorstw robót górniczych prowadzących roboty górnicze pod ziemią związane z budową, utrzyma- niem lub likwidacją zakładu górniczego z tytułu restrukturyzacji zatrudnienia[...] są wypłacane na dotychczasowych zasadach. Przepis art. 8 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych z 2003 r.), nie zawiera żadnych ograniczeń w prawie do odprawy pieniężnej dotyczą- 4 cych urlopowanych górników. To właśnie ta ustawa ma zastosowanie przy ocenie roszczenia powoda, jak też ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r., która w przepisie art. 20 ust. 5 stanowiła, że urlop górniczy nie ogranicza uprawnień określonych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Skarżący stwierdził, że przedstawione wyżej wątpliwości uzasadniają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, tym bardziej że w identycznym stanie faktycznym Sąd Rejonowy w Katowicach [...] zasądził odprawę pieniężną na rzecz pracownika, który korzystał z urlopu górniczego. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i „uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego” i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje i w postę- powaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Problem w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia przepisów, które na- leży zastosować. Ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r., zatem w dacie rozwiązania stosunku pracy, tj. w dniu 3 sierpnia 2006 r., ten pierwszy akt prawny już nie obowiązywał. W związku z tym co do zasady nie może on regulo- wać uprawnień powoda związanych z rozwiązaniem umowy o pracę. Natomiast roszczenie powoda winno być oceniane na podstawie obowiązujących w tej dacie przepisów, a więc przede wszystkim przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r., która z dniem 1 stycznia 2004 r. zastąpiła ustawę o zwolnieniach grupowych z 1989 r. Zgodnie z jej art. 8 ust. 1 pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosun- ku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, przysługuje odprawa pieniężna i prawo to, inaczej niż w ustawie o zwolnieniach grupowych z 1989 r., nie jest ograni- czone - poza nieistotnym dla niniejszej sprawy zastrzeżeniem wynikającym z jego ust. 4 dotyczącym jej maksymalnej wysokości. Ograniczenie prawa do odprawy pie- niężnej wynikające z obowiązującego od 1 stycznia 2004 r. przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r., zgodnie z którym pracownikowi przed- siębiorstwa górniczego korzystającemu z uprawnień, o których mowa w ust. 1 pkt 1 5 (a więc z osłonowego świadczenia górniczego) nie przysługuje odprawa pieniężna, o której mowa w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, stanowi wyjątek od ogól- nej zasady ustanowionej w art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r. i jedno- cześnie ten pierwszy przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu drugiego. Jak każdy wyjątek winien być on interpretowany ściśle, co już z góry pod- daje w wątpliwość możliwość jego rozszerzającej interpretacji przy zastosowaniu wy- kładni funkcjonalnej, jaką posłużył się Sąd Okręgowy. W art. 8 ust. 3 ustawy o re- strukturyzacji górnictwa z 2003 r. wymienia się świadczenia tamujące drogę do naby- cia uprawnień do odprawy pieniężnej i nie ma wśród nich ani urlopu górniczego, ani świadczenia socjalnego. Samo to, że urlop górniczy, a w konsekwencji wypłacane na podstawie art. 22 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. świadczenie socjalne, zastąpione zostały instytucją świadczenia górniczego na pod- stawie nowej ustawy i że oba te świadczenia zawierają w zasadzie analogiczne roz- wiązania prawne, nie jest wystarczające, aby wnioskować z tego o intencji ustawo- dawcy, z której miałoby wynikać, że ograniczeniem z art. 8 ust. 3 ustawy o restruktu- ryzacji górnictwa z 2003 r. objął on także górników korzystających z dotychczaso- wych urlopów górniczych. Z porównania przepisu art. 21 i 22 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. (urlop górniczy, świadczenie socjalne) i art. 9 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. (świadczenie górnicze) wywodzić jedy- nie można, że pełnią one te same funkcje osłonowe. Jednakże stwierdzenie to nie jest wystarczające, aby przypisać ustawodawcy wolę pozbawienia prawa do odprawy pieniężnej górników korzystających w chwili wejścia w życie nowego aktu prawnego ze świadczeń przyznanych na podstawie dotychczasowych przepisów, które takich sankcji nie przewidywały, a nawet wprost wskazywały, że uprawnienia do urlopu gór- niczego nie ograniczają uprawnień określonych ustawą o zwolnieniach grupowych z 1989 r. Rację ma skarżący, że w myśl przepisów ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. urlop górniczy nie stał się świadczeniem górniczym, bo żaden przepis tej ustawy tak nie stanowi. Co więcej, art. 45 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. wyraźnie podkreśla odrębność urlopu górniczego od świadczeń wynikających z ustawy z 2003 r., skoro stanowi, że świadczenia osłonowe i aktywizujące przyzna- ne przed dniem wejścia w życie ustawy pracownikom i byłym pracownikom przedsię- biorstw górniczych i przedsiębiorstw robót górniczych prowadzących roboty górnicze 6 pod ziemią związane z budową, utrzymaniem lub likwidacją zakładu górniczego z tytułu restrukturyzacji zatrudnienia, na podstawie poprzedniej ustawy są wypłacane na dotychczasowych zasadach. Ta wyraźnie zaznaczona odrębność nie pozwala na przyjęcie, że w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji górnictwa z 2003 r. uprawnienie osłonowe - świadczenie górnicze to również urlop górniczy przyznany na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Brak wyraźnego uregulowania w powyższej ustawie zrównującego urlop górniczy ze świadczeniem górniczym bądź brak wskazania expressis verbis, że urlop górniczy przyznany na podstawie przepi- sów dotychczasowych wyłącza prawo do odprawy pieniężnej, nie pozwala przypisać ustawodawcy woli, jakiej dopatrzył się Sąd Okręgowy. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. ========================================