Sygn. akt I C 711/26
UZASADNIENIE
Powód J. W. wystąpił przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w R. z pozwem o:
1.
ustalenie, że nie istnieje pomiędzy powodem oraz Stroną pozwaną stosunek prawny wynikający z umowy kredytu zabezpieczonego na (...) nr (...) zawartej w dniu 20.12.2012 roku pomiędzy J. W. oraz (...) S.A., na skutek nieważności umowy w całości;
2.
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 182 545,84 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20.06.2026 roku do dnia zapłaty.
Ewentualnie powód wniósł o:
1.
ustalenie, o istnieniu pomiędzy powodem oraz pozwanym, stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) z dnia 20.12.2012 roku, na podstawie którego powodowi został udzielony kredyt, z oprocentowaniem równym marży określonej w umowie w wysokości 4,6%, która może ulec zmianie jedynie w przypadkach opisanych w treści umowy, wobec bezskuteczności postanowień zawartych w § 2 ust. 1, § 8 ust. 1, 2, 6, 8 umowy, jednakże tylko w tej części, w której określa, że jednym ze składników oprocentowania kredytu jest wskaźnik referencyjny WIBOR 3M;
2.
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 28 626,08 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 20.06.2026 roku do dnia zapłaty,
Jednocześnie w każdym alternatywnym przypadku powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej wynikającej z norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów opłaty skarbowej w wysokości 34,00 zł;
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał na brak należytego poinformowania go przez bank na etapie przedkontraktowym, o zasadach ustalania zmiennego oprocentowania kredytu, charakterystyce wskaźnika referencyjnego (...) oraz ryzyku i skutkach ekonomicznych związanych ze zmianą stóp procentowych. Podnosił również, że umowa została zawarta na standardowym wzorcu bankowym, bez możliwości negocjowania jej postanowień, a ponadto na brak przejrzystości mechanizmu oprocentowania oraz wadliwość wskaźnika (...), podnosząc, że ocena ważności umowy powinna być dokonywana według stanu istniejącego w chwili jej zawarcia. Ponadto powód podniósł, że ww. umowa kredytowa zawiera postanowienia niedozwolone. Zdaniem powoda postanowienia z § 2 oraz § 8 umowy kredytu są abuzywne z uwagi na to, że naruszają dobre obyczaje i jednocześnie rażąco naruszają jego interesy. Skutkiem stwierdzenia niedozwolonego charakteru kwestionowanych przez niego klauzul powinno być uznanie całego mechanizmu ustalania oprocentowania za wadliwy, a przez to stwierdzenie nieważności umowy.
W odpowiedzi na pozew pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 20.12.2012 roku J. W. oraz (...) S.A. z siedzibą w R. zawarli umowę kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) z oprocentowaniem zmiennym na kwotę 221.243,34 zł z przeznaczeniem na sfinansowanie kosztów inwestycji oraz nabycia prawa własności do nieruchomości mieszkalnej zlokalizowanej w X. przy (...), działka nr (...), (...) nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych (§ 2 ust. 2 i 6a umowy) .
W umowie wskazano, że kredyt ma być spłacany w 344 miesięcznych ratach annuitetowych. Umowa określała również, że kredyt ma zmienną mażę w wysokości 4,6 %, oraz stopę referencyjną WIBOR 3M o wartości 4,21%. Oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego jest zmienne i na dzień sporządzenia umowy w stosunku rocznym wynosi 23%, a dopuszczalna wartość wskaźnika (...) 0,80 (§ 2 umowy).
Wskazano w umowie, że kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w ratach, do 5 dnia każdego miesiąca. Przy czym jeśli dzień spłaty przypada na dzień wolny od pracy, spłata dokonywana jest w pierwszym dniu roboczym następującym po dniu wolnym, a jeżeli dzień spłaty przypada na dzień, którego nie ma w danym miesiącu, spłata dokonywana jest w ostatnim dniu miesiąca. Prognozowaną wysokość raty i termin spłaty określa harmonogram spłat stanowiący załącznik do umowy. W przypadku zmiany oprocentowania. Bank zobowiązuje się do przekazywania Kredytobiorcy kolejnych harmonogramów spłat przed terminem spłaty raty obliczonej na podstawie nowego oprocentowania kredytu. (§ 2 i § 6 umowy)
Umowa określała również, że oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania jest zmienne. Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosi 8,81% w skali roku i stanowi sumę stopy referencyjnej oraz marży. Dla pierwszego okresu obrachunkowego do obliczania wysokości oprocentowania kredytu Bank zastosuje zmienną stopę referencyjną określoną w § 2 ust.1 tj. WIBOR dla PLN dla okresów trzymiesięcznych z przedostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy. Informacja o wysokości stopy oprocentowania kredytu stanowi integralną część harmonogramu spłat. W kolejnych trzymiesięcznych okresach obrachunkowych do obliczenia wysokości stopy oprocentowania kredytu Bank będzie stosował stopę referencyjną z przedostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień, w którym rozpoczyna się okres obrachunkowy (§ 8 ust. 1,2, 6 i 8 umowy).
Zabezpieczeniem kredytu (§ 9 ust. 1 i § 2 umowy) jest kredytowana nieruchomość oraz pełnomocnictwo do rachunku, cesja praw z polisy ubezpieczeniowej na życie i ubezpieczenia pomostowego (wartość zabezpieczenia 221.343,34 zł), a nadto cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości do wartości zabezpieczenia tj. 435.000,00 zł i hipoteka mieszkania w wysokości 331.865,01 zł.
(
dowód: umowa kredytu k.24-30, 90-96)
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 177 § 1 pkt 3
1 kpc Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sytuacja określona ww. przepisem, zdaniem Sądu, zachodzi w sprawie niniejszej. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż aktualnie przed (...) toczą się trzy postępowania w sprawach, w których rozważane są zagadnienia prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej: (...).
W sprawie C-630/25 pytania prejudycjalne brzmią następująco:
Czy w odniesieniu do umowy kredytu hipotecznego o zmiennej stopie oprocentowania, która została zawarta przez bank z konsumentem przed dniem 1 stycznia 2018 r.:
1.
art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na bank obowiązek, aby poinformował konsumenta o:
a)
podmiocie, który opracowuje wskaźnik referencyjny będący podstawą oprocentowania kredytu,
b)
szczegółowych zasadach określających sposób ustalania wskaźnika referencyjnego będącego podstawą oprocentowania kredytu, w tym w szczególności:
przedstawił konsumentowi treść regulaminu zawierającego te zasady;
uświadomił konsumenta, że ten wskaźnik referencyjny jest wyliczany w oparciu o deklaracje grupy banków, a nie na podstawie rzeczywistych transakcji rynkowych;
2.
art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że za nieuczciwy może zostać uznany warunek umowny określający wysokość oprocentowania kredytu, który posługuje się wskaźnikiem referencyjnym, który:
a)
jest wyliczany w oparciu o deklaracje grupy banków, a nie na podstawie rzeczywistych transakcji rynkowych,
b)
nie jest zdefiniowany w przepisach prawa krajowego ani unijnego, ale w wewnętrznym regulaminie stowarzyszenia utworzonego przez banki lub pracowników banków, a żaden organ państwowy nie nadzoruje sposobu opracowywania tego wskaźnika,
c)
nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów finansowania kredytu.
Z kolei w sprawie (...) pytania prejudycjalne brzmią następująco:
1.
Czy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasada wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem Unii wymaga dokonania rozszerzającej interpretacji przepisu takiego jak art. 840 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, aby objąć określonymi w nim podstawami pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez sąd na podstawie obowiązującego do 7 listopada 2019 r. art. 485 § 3 kpc, jeżeli podstawą zgłoszonego przez konsumentów żądania pozbawienia wykonalności nakazu zapłaty jest zarzut, że umowa kredytu zawiera nieuczciwe warunki umowne, a pozwani - mimo odebrania odpisu nakazu zapłaty - nie wnieśli w ustawowym terminie zarzutów od tego nakazu?
- w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie nr 1:
2.
Czy art. 4 ust. 2 in fine dyrektywy Rady nr (...) w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu - zawartej z konsumentem przed wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...) z dnia 8 czerwca 2016 r. - wprowadzający klauzulę zmiennego oprocentowania, której elementem jest wskaźnik referencyjny WIBOR, można uznać za wyrażony „językiem prostym i zrozumiałym" w przypadku, gdy jednocześnie:
a)
bank poinformował kredytobiorcę, że na wysokość zmiennego oprocentowania składa się marża i wskaźnik referencyjny;
b)
bank nie poinformował kredytobiorcy, w jaki sposób i przez kogo wskaźnik referencyjny jest ustalany ani jak kształtowała się jego wysokość w latach poprzednich;
c)
umowa w zakresie wskaźnika referencyjnego odsyła do zewnętrznego serwisu informacyjnego, do którego konsument nie ma zagwarantowanego dostępu przez cały okres kredytowania oraz okres po wygaśnięciu umowy, gdy może powoływać się na uprawnienia wynikające z zamieszczenia w niej nieuczciwych warunków?
3.
Czy art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr (...) należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu zawartej z konsumentem - określający, że czynnikiem wpływającym na zmianę wysokości oprocentowania jest wskaźnik referencyjny WIBOR, który w dniu zawarcia umowy kredytu przez strony nie był regulowany przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, ale był ustalany przez podmiot trzeci, nie poddany instytucjonalnemu nadzorowi, przy czym bank udzielający kredytu miał pośredni wpływ na wysokość tego wskaźnika - powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta?
- w przypadku odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytania:
4.
Czy art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady nr (...) należy interpretować w ten sposób, że w przypadku uznania warunku określającego zmienną stopę procentową za nieuczciwy ze względu na odniesienie do wskaźnika referencyjnego WIBOR, możliwe jest dalsze związanie stron umową kredytu przy przyjęciu, że jest to kredyt z oprocentowaniem stałym w wysokości wskazanej w umowie stałej marży banku, czy też konsekwencją braku związania konsumenta uznanym za nieuczciwy warunkiem określającym zmienną stopę procentową jest konieczność uznania umowy za nieważną ex tunc?
W sprawie zaś (...) Sąd zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującym pytaniem prawnym: czy regulacja krajowa określająca sposób ustalania zmiennej stopy oprocentowania jako wartości wskaźnika referencyjnego oraz wysokości marży ustalonej w umowie o kredyt hipoteczny, zawarta w art. 29 ust. 2 ustawy z 23 maja 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami, zapewnia rzeczywistą równowagę stron umowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jeżeli przepisy prawa krajowego nie określają maksymalnych granic dopuszczalnego wzrostu wartości wskaźnika referencyjnego oraz maksymalnych granic dopuszczalnego wzrostu wysokości marży w okresie obowiązywania umowy zaś maksymalna wysokość dopuszczalnego oprocentowania wynikająca z przepisów krajowych o odsetkach maksymalnych umownych może ulegać zamianie w całym okresie obowiązywania umowy?
Zauważenia wymaga, iż występując z powództwem w sprawie niniejszej powód powołał się na niewłaściwe wykonanie przez pozwanego obowiązków informacyjnych w zakresie oprocentowania zmiennego opartego o wskaźnik WIBOR 3M, w tym że pozwany nie przedstawił powodowi historii tego wskaźnika za okres adekwatny do okresu kredytu ani symulacji, która zobrazowałaby jak kształtować będą się raty kredytu w sytuacji wzrostu oprocentowania zmiennego, w tym stawki WIBOR 3M. Jednocześnie powód podnosił, że pozwany nie podał mu informacji o sposobie ustalania tego wskaźnika.
Właśnie tych kwestii dotyczą pytania zadane w sprawach (...) toczących się przed (...). Odpowiedzi na ww. pytania pozostają zatem ważkie z punktu rozstrzygnięcia sprawy niniejszej – z uwagi na konieczność dochowania jednolitości orzecznictwa krajowego i unijnego oraz uwzględnienia w orzecznictwie krajowym wykładni przepisów prawa unijnego, do której uprawniony jest właśnie (...). Stąd też z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy niniejszej należy wstrzymać się do czasu zakończenia ww. spraw.
W ocenie sądu zawieszenie postępowania jest zatem uzasadnione, albowiem jak wskazano uprzednio odpowiedzi (...) w ww. postępowaniach prejudycjalnych będą miały doniosłe znaczenie dla określenia m.in.:
obowiązków informacyjnych banku (przedkontraktowych i kontraktowych) co do mechanizmu ustalania WIBOR, czynników wpływających na jego wartość i rozkładu ryzyka zmiennej stopy, a w konsekwencji – czy konsumenci mogli racjonalnie ocenić ekonomiczne skutki zobowiązania;
skutków eliminacji klauzuli WIBOR jako niedozwolonej.
W konsekwencji w ocenie Sądu zachodzi przewidziana w art. 177 § 1 pkt 3
1 kpc przesłanka fakultatywnego zawieszenia postępowania, a decyzja o zawieszeniu jest celowa w rozumieniu kryteriów przyjmowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji.
sędzia Beata Sieczkowska