Sygn. akt I A Cz 2267/14
POSTANOWIENIE
Dnia 14 listopada 2014 r
Sąd Apelacyjny w Krakowie - Wydział I Cywilny
w składzie następującym :
Przewodniczący : Sędzia S.A. Józef Wąsik (spraw.)
Sędzia S.A. Maria Kus - Trybek S.A. Robert Jurga
po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku A. C. (1)
przy uczestnictwie R. K. (1) i(...) spółki z ograniczonąodpowiedzialnością w N.
owydanie orzeczenia w trybie art. 111 § 1 Kodeksu wyborczego
na skutek na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu
Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 7 listopada 2014r , sygn. akt I Ns 275/14
postanawia:
I. oddalić zażalenie;
II. zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestników kwotę po 120 złtytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
Sygn. akt I A Cz 1986/14
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z 7.11.2014r Sąd Okręgowy w Nowym Sączuoddalił wniosek A. C. (1) złożony w trybie art. 111 § 1 ustawy z dnia5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. 2011.21.112) w którym domagał się:
1/ nakazania solidarnie uczestnikom R. K. (1) oraz(...)spółce z. o.o. w N. przeproszenia wnioskodawcy za rażąco naruszający jego dobraosobiste artykuł prasowy pod tytułem: „A. C. (1) w teatrze(...) opublikowany w gazecie i portalu informacyjnym(...) w dniu 3 listopada2014 r. (nr gazety:(...)) poprzez zamieszczenie w gazecie „miasto N. (...) wnajbliższym jej wydaniu, Gazecie (...) (dodatku lokalnym),(...) P. dodatku (...)” (przed zakończeniem kampanii wyborczej), w radiu (...), Radiu (...) ( (...)) w (...) (...)i w Telewizji (...) oraz na Portalu Informacyjnym (...) (...)i na portalu informacyjnym (...) (...)(przed zakończeniem kampanii wyborczej) przeproszenia
o następującej treści: „Przepraszam serdecznie i wyrażam głębokie ubolewanie zpowodu nazwania A. C. (1) kandydującego na Prezydenta Miasta N. kandydatem niewiarygodnym, karykaturalnym, wątpliwymprofesjonalnie i charakterologicznie, czego poparciem miało być podanienieprawdziwych i nierzetelnych informacji na temat jego osoby poprzez wskazanie,że był członkiem (...) (choć nigdy nie był), nierzetelne opisywaniejego sprawy rzekomej jazdy rowerem w stanie nietrzeźwości polegające na brakupodania, iż A. C. został uniewinniony prawomocnym wyrokiem odzarzucanego mu czynu, jak również nierzetelne opisywanie sporu kandydata z R. P. poprzez sugerowanie, że A. C. zawłaszczył sobieinicjatywę budowy hospicjum w N. pomimo, iż zapadło prawomocneorzeczenie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu potwierdzające, że A. C. (1) był pomysłodawcą budowy stacjonarnego hospicjum w N., czego nieujęto w treści artykułu na temat kandydata i przepraszam za taki sposóbpostępowania, którym wprowadziłem w błąd wyborców, co mogło w sposóbnieuprawniony wpłynąć na wynik wyborów”,
2/zaprzestania rozpowszechniania nieprawdziwych i nierzetelnych informacji natemat wnioskodawcy ujętych w tekście przeproszenia określonego w pkt(...)
3/ wpłacenia solidarnie kwoty 100.000 zł na rzecz organizacji pożytku publicznego Stowarzyszenia (...) i (...) (...) w N. (KRS: (...)) z siedzibą: (...) (...) (...) ul. (...).
Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujący stan faktyczny:
A. C. (1) jest kandydatem na Prezydenta Miasta N. popieranym przez Komitet Wyborczy Wyborców A. C. (1) „S. (...)W dniu 3 listopada 2014 roku w gazecie (...) (...) i portaluinformacyjnym (...)” ukazał się artykuł na jego temat pod tytułem: „A. C. w teatrze(...)Autorem w/w artykułu był uczestnik R. K. (1), awydawcą gazety i portalu - uczestnik (...) Spółka z o.o. w N.. Materiałprasowy został poprzedzony podtytułem: „Kolejny z cyklu(...)artykułówna temat (...)
W artykule postawiono tezę, że nie jest kandydatem wiarygodnym. W częściopatrzonej śródtytułem „Kim jest A. C. (1)?” stwierdzono, że jest, „z całymszacunkiem dla jego osoby, niestety jednak trochę „karykaturalnym” kandydatem naprezydenta”, który „poprawia jak potrafi swój wątły profesjonalnie icharakterologicznie wizerunek”. W dalszej części artykułu powołano jego dawnąprzynależność do L. R. R. G., która zestawionoz odwołaniem do partii (...), Komitetu (...)orazpartii (...), po czym wyrażono opinie, że kuriozalnie wobec tego brzmiąjego wypowiedzi medialne odnośnie tego, że jest apolitycznym i apartyjnymkandydatem.
W dalszej części opatrzonej śródtytułem „Czysty jak ...mąż C.?” autorartykułu opisał przebieg postępowania karnego z 2004r., podczas którego A. C. został oskarżony o jazdę na rowerze w stanie nietrzeźwości. Dziennikarzzaznaczył, że A. C. (1) temu zaprzeczał twierdząc, że tylko prowadził rower,i przy tej wersji pozostał do końca. Autor zaznaczył, że po tym wypadku radny straciłstanowisko wiceprzewodniczącego rady miasta i przewodniczącego klubu (...). Nakoniec stwierdził, że ostatecznie C. nie został jednak skazany.
Dziennikarz opisał także rozgrywający się na łamach prasy konflikt z okresuwyborczego w 201 Or. pomiędzy prezesem (...) Hospicjum (...)
P. oraz wnioskodawcą. Zdaniem R. P. A. C. (1) w sposób nieuprawniony przypisywał sobie inicjatywę budowy hospicjum w (...) (...)Wnioskodawca miał wówczas zapowiadać, że w związku z tym wystąpi nadrogę sądową. Pomimo żądań przeprosin i stanowczych stwierdzeń R. P., proces nie został wytoczony przez wnioskodawcę, który wycofał sięz zapowiedzi wybaczając P. publicznie, co ten złośliwie skomentował.
Zawarte w tekście wypowiedzi wnioskodawcy i R. P. miałymiejsce w rzeczywistości.
W czasie trwania kampanii wyborczej przed wyborami samorządowymiw 201 Or. T. B. kandydat na radnego miasta N. zgłosiłw trybie wyborczym wniosek o zakazanie Komitetowi Wyborczemu (...)
i (...) rozpowszechniania informacji, że A. C. (3) byłpomysłodawcą budowy stacjonarnego hospicjum w N.. W postanowieniuz dnia 16 listopada 201 Or. do sygn. akt I Ns 243/10 Sąd Okręgowy wniosek oddalił.W ocenie Sądu nieuprawnione było wnioskowanie, że mianując się pomysłodawcąhospicjum, A. C. (1) dopuścił się nadużycia, zawłaszczenia cudzej pracy
i przypisywania sobie nienależnych zasług. Sąd ustalił szereg konkretnych działańpodjętych przez A. C. (1), które przyczyniły się do powstania hospicjum.Świadkiem w postępowaniu był R. P., lecz Sąd ocenił, że nie przedstawiłon takich informacji, które zdołałyby zdyskredytować wkład A. C. (1) w realizacje inwestycji.
Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 30 marca2006r. o sygn. VII K 804/04 A. C. (1) został uniewinniony od postawionego muzarzutu aktu oskarżenia polegającego na tym, że w dniu 28 maja 2003r. wN. (...)na ul. (...) kierował rowerem będąc w stanie nietrzeźwości (art.178a § 2 k.k.) wobec przyjęcia, że czynu nie popełniono.
A. C. (1) nie był członkiem L. R.. Startował jednak z jejlist w wyborach samorządowych i począwszy od 2002r. był radnym w radzie Miasta N. jako członek Klubu (...).
Powyższy stan faktyczny ustalił Sąd na podstawie dołączonych do akt sprawydokumentów i materiałów, których autentyczność i wiarygodność nie była przezżadną ze stron kwestionowana, a także na podstawie zeznań stron, które nie budziłyzastrzeżeń oraz ich niekwestionowanych twierdzeń.
Z samej okoliczności uczestnictwa w klubie (...) i startowania jej list, nie wynikazdaniem Sądu, przynależność do partii politycznej.
W ocenie Sądu Okręgowego, wniosek podlega oddaleniu, gdyż omawianyartykuł nie stanowi niewątpliwie materiału wyborczego w świetle art. 109 § 1kodeksu, bowiem nie pochodzi od żadnego komitetu wyborczego. Wymiar agitacjipolitycznej w rozumieniu wspomnianego przepisu ma bowiem charakterpozytywnego działania i w jej pojęciu nie zawiera się podejmowanie przez wyborcęczynności mających na celu zdyskredytowanie kandydata na stanowisko w wyborachsamorządowych. Agitacja wyborcza jest działalnością propagandową, przedsięwziętąw celu zjednania wyborców dla poparcia określonych poglądów idei i hasełgłoszonych przez komitet wyborczy lub kandydata. W tym świetle artykułdyskredytujący wnioskodawcę jako kandydata na prezydenta miasta nie może byćuznany za agitację. Z wypowiedzi Sądu Apelacyjnego wynika, że już taki charakterwypowiedzi jest wystarczający do dokonanie takiej oceny. Stanowiska tego niezmienia więc to, że w niniejszej sprawie nie można mówić, że wypowiedź stanowiona kontynuację jakiegoś konfliktu.
Zdaniem Sądu, także w razie przyjęcia odmiennego stanowiska wniosekpodlega oddaleniu z uwagi na ocenny charakter prezentowanych w materiale opinii.W okolicznościach tej sprawy brak było podstaw do uznania, że autor artykułu iwydawca działali w złej wierze. Wynikało z tego, że wypowiedzi te nie byłynieuzasadnionymi osobistymi atakami na wnioskodawcę. Były częścią debaty
o sprawach publicznie ważnych. Stanowiły część cyklu o kandydatach na prezydentamiasta. Nie ma wobec tego podstaw do uwzględnienia wniosku jedynie z tegopowodu, że zawarto w tekście czysto ocenne określenia o niewiarygodności,karykaturalnej kandydaturze oraz wątłym profesjonalizmie i charakterze. Autorbudował swoje subiektywne oceny w tym zakresie zresztą również na bazieokoliczności, istotnych z jego punktu widzenia, a innych niż te, na które zwróciłuwagę wnioskodawca okoliczności.
Sąd uznał, że nieprawdziwe są stwierdzenia odnośnie przynależnościwnioskodawcy do (...). Mija się jednak z prawdą wnioskodawcatwierdząc, że powołano to, by wykazać jego niestabilność polityczną. Autor starał sięraczej zakwestionować zasadność powoływania się na apartyjność i niezależnośćkandydata, w związku z czym wskazano również inne okoliczności.
Z kolei nakaz przeproszenia z art. 111 § 1 pkt 5 kodeksu wiąże z naruszeniemdóbr osobistych. Nie da się jednak przyjąć, że samo przypisanie kandydatowiprzynależności do partii (...) narusza jego dobra osobiste. Jest taktym bardziej, że środowiska te były mu bliskie, skoro był nawet członkiem klubu (...) w radzie miasta. Nie ma więc podstaw do uwzględnienia wniosku w tym zakresie.Charakter tego naruszenia wskazuje, że wystarczające dla odwrócenia jego skutkówbyłoby umieszczenie stosownego sprostowania, czego jednak nie żądano. Zanieadekwatne w stosunku do naruszenia Sąd uznał również żądanie zapłaty kwotyna cel społeczny i zakaz rozpowszechniania informacji.
Relacja sprawy związanej z oskarżeniem wnioskodawcy o prowadzenie roweruw stanie nietrzeźwości w dostatecznym stopniu przedstawia jego przebiegpostępowania i jest prawdziwa, czego w zasadzie nie kwestionowano. Artykułwskazuje na wersję oskarżyciela publicznego, która była przedstawione przed sądem
i konsekwentną linię obrony wnioskodawcy. Podano też prawdziwą informację o tym,że wnioskodawca nie został skazany, co w materiale publicystycznym, nie będącymtekstem prawniczym, jak i w przeciętnym odbiorze, może być uznane zapotwierdzenie jego wersji. Prawdą jest jednak, że nie jest to określenie precyzyjne,bo możliwe jest teoretycznie w takim wypadku zakończenie postępowania w wynikujego warunkowego umorzenia lub umorzenia wobec cofnięcia aktu oskarżenia, aledla przeciętnego odbiorcy znaczenie tych rozstrzygnięć nie jest dostatecznierozróżnialne. Nie ma zatem również możliwości uwzględnienia wniosku zpowołaniem się na tę okoliczność. Nie ma też podstaw do stwierdzenia, że w sposóbnieprawdziwy zrelacjonowano spór pomiędzy wnioskodawcą a R. P..
O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniunieprocesowym na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.
Zażalenie na to postanowienie złożył wnioskodawca, składając równocześniewniosek dowodowy w postaci ogłoszenia Państwowej Komisji Wyborczejdotyczącego Komitetu Wyborczego (...) oraz kandydataKomitetu (...) R. K. (1) do Rady Gminy C. na okoliczność przynależnościuczestnika do konkurencyjnego komitetu wyborczego wobec komitetu wyborczegownioskodawcy, przynależności uczestnika do komitetu wyborczego, z któregostartuje kontrkandydat wnioskodawcy na urząd Prezydenta Miasta N.,zaangażowania politycznego uczestnika R. K. w bieżące wybory samorządowe,sympatii politycznych uczestnika, a przez to istnienie po jego stronie interesu
politycznego w atakowaniu wnioskodawcy i formułowaniu pod jego adresemnegatywnych, przejaskrawionych ocen i nieuzasadnionych opinii, jak równieżistnienie po stronie autora publikacji złej woli polegającej na braku wyczerpującego irzetelnego opisywania zdarzeń z przeszłości wnioskodawcy.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1/ prawa materialnego tj. art. 105 § 1 ustawy Kodeks wyborczy poprzez uznanie, żeartykuł prasowy pt. „A. C. (1) w teatrze (...)nie stanowi agitacjiwyborczej, podczas gdy za formy agitacji wyborczej należy uznać wszelkie publikacjemogące mieć wpływ na wynik wyborów, w szczególności polegające na takimnakłanianiu i zachęcaniu do głosowania w określony sposób, które realizuje autorzaskarżonej publikacji, sam będący kandydatem w wyborach samorządowych zkonkurencyjnego wobec opisywanego przez niego kandydata komitetu wyborczego,a przybierające postać naruszenia dobra osobistego osoby fizycznej całą treściąpublikacji i jej sensem, w tym konkretnymi sformułowaniami bądź niedomówieniami, zczego jednoznacznie wynikają sugestie co do nagannego moralnie postępowaniaosoby wskazanej w tej publikacji z imienia i nazwiska, bowiem konstrukcja publikacjiopierająca się na nieścisłościach, przemilczeniach i powoływaniu cudzychwypowiedzi nie zwalnia dziennikarza z dołożenia szczególnej staranności irzetelności przy zbieraniu i wykorzystywaniu materiału prasowego, tym samymobowiązek wynikający z art. 12 ust. 1 Prawa prasowego nie zostaje wyłączony, adziałania dziennikarza w ramach dozwolonej krytyki osoby publicznej prowadzą dowyłączeniu jej bezprawności tylko wówczas, gdy krytyka ma charakter rzeczowy i jestrzetelna, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż krytykazaprezentowana przez uczestnika R. K. miała charakter wyłączniepropagandowy i służyła realizacji jego interesu politycznego, jakim było nakłanianiewyborców do nie oddawania głosu na A. C. (1) dążącego do „odebraniaurzędu prezydenta miasta R. N. za wszelką cenę" (ostatnie zdaniezaskarżonego artykułu), który jest kandydatem na ten urząd z Komitetu (...);
2/ naruszenie prawa materialnego w postaci przepisu art. 111 § 1 Kodeksuwyborczego i art. 10 ust. 1 i 2 Konwencji rzymskiej o ochronie praw człowieka ipodstawowych wolności z 4.XI.1950 r. (Dz. U. 1993, nr 61, poz. 284 z póź. zm.)poprzez przyjęcie, że w ramach wolności wyrażania opinii dziennikarz ma prawo -bez sprawdzenia podstawowych faktów - opierając się wyłącznie na wybiórczymwyszukiwaniu internetowym, nawet bez próby nawiązania kontaktu z opisywaną
osobą, przedstawić w sposób niepełny i nierzetelny wypowiedzi o faktach, napodstawie których formułuje z góry założone pejoratywne oceny, zarzucającekandydatowi m. in. „raczej niewiarygodność" (czyli „raczej nieprawdomówność,kłamliwość"), „karykaturalność" (w kontekście artykułu równoznaczną z„nienormalnością", „niestabilnością psychiczną", stąd przyrównywanie życiapolitycznego N. do „domu wariatów" i „występującego w nim" A. C.), zarzucanie wnioskodawcy, że „żyje w oderwaniu od rzeczywistości inie ma żadnych zahamowań"), jak również posiadanie „wątłego profesjonalnie icharakterologicznie wizerunku" (tj. „wątłość osobowościową, psychiczną iwewnętrzną"), w wyniku czego dobro osobiste wnioskodawcy w postaci godności(czci wewnętrznej) rozumianej jako poczucie własnej wartości i oczekiwanieszacunku ze strony innych ludzi oraz czci zewnętrznej (dobrego imienia) zostałorażąco naruszono całą treścią publikacji i jej sensem, a nie tylko konkretnymisformułowaniami.
Na podstawie podniesionych wyżej zarzutów wniósł o zmianę zaskarżonegopostanowienia poprzez uwzględnienie żądań wniosku w całości oraz zasądzenie oduczestników zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowegowedług norm przepisanych, ewentualnie uchylenie przedmiotowego orzeczenia wcałości i przekazanie sprawy w całości Sądowi I Instancji do ponownegorozpoznania.
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu zażalenia nie znalazł podstaw prawnych dojego uwzględnienia.
Jakkolwiek wnioskodawca dołączonymi do zażalenia dokumentami zdołałpodważyć neutralność i dobrą wiarę R. K. (1), startującego w tych samychWyborach (...) 2014r, (jakkolwiek innego stopnia) w ramach komitetuwyborczego konkurencyjnej partii, to jednak aktualne pozostają ustalenia i wnioskiSądu I Instancji co do ocennego charakteru prezentowanego materiału. Wydawanieopinii, również przez rywali politycznych - nawet mogących uchodzić za ostre czyskrajne - jest co do zasady dopuszczalne, o ile nie narusza ich dóbr osobistych.Osoby chcące zajmować się sprawami publicznymi, muszą liczyć się z pręgierzemopinii publicznej i z nie zawsze sprawiedliwymi ocenami, zwłaszcza w apogeumkampanii wyborczej.
Taki również charakter ocenny mają występujące w przedmiotowym artykulezwroty, typu: karykaturalny, groteskowy, niewiarygodny, wątły profesjonalnie.Hipoteza art. 111 § 1 Kodeksu wyborczego nie obejmuje żadnych ocen, nawetniesprawiedliwych. W przeciwieństwie bowiem od informacji odnoszących się dofaktów, nie można ich badać w obiektywnej kategorii „prawda" - „fałsz”.
Tymczasem wnioskodawca domagał się wydania orzeczenia na podstawie art.111 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks Wyborczy (Dz. U. 2011.21.112). Wmyśl tego przepisu, jeżeli rozpowszechniane, w tym również w prasie - w rozumieniuustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe - materiały wyborcze, wszczególności plakaty, ulotki i hasła, a także wypowiedzi lub inne formy prowadzonejagitacji wyborczej, zawierają informacje nieprawdziwe, kandydat lub pełnomocnikwyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnieść do sąduokręgowego wniosek o wydanie orzeczenia obejmującego zakaz rozpowszechnianiatakich informacji, przepadek materiałów wyborczych zawierających takie informacje,nakazanie sprostowania bądź publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszającedobra osobiste; może domagać się również nakazania przeproszenia osoby, którejdobra osobiste zostały naruszone, bądź też nakazania uczestnikowi postępowaniawpłacenia kwoty do 100.000 złotych na rzecz organizacji pożytku publicznego.
Sąd Apelacyjny podziela, też argumentację Sądu I Instancji, że podananieprawdziwa informacja o byłej przynależności partyjnej wnioskodawcy jak równieżużyte pod adresem wnioskodawcy określenia, podawane jednak w określonymkontekście i w powiązaniu z prawdziwymi faktami opisanymi w artykule nie dająpodstaw do uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych wnioskodawcy.
Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty, zażalenie nie mogło doprowadzićdo zmiany zaskarżonego postanowienia w kierunku postulowanym przezskarżącego, zatem zażalenie należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c.