Sygn. akt I ACa 325/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lutego 2018 roku
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący - Sędzia
SA Bogdan Radomski (spr.)
Sędzia:
Sędzia:
SA Walentyna Łukomska-Drzymała
SA Jerzy Nawrocki
Protokolant
st. prot. sądowy Katarzyna Furmanowska
po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 roku w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwa D. G. (1), D. G. (2) i L. G.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 roku sygnatura akt I C 848/15
I. oddala apelację;
II. zasądza od powodów D. G. (1), D. G. (2) i L. G. na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów za drugą instancję.
I ACa 325/17
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił powództwo D. G. (1), L. G. i D. G. (2) przeciwko pozwanemu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę jakiej doznali wskutek śmierci P. G. (1) ((...) D. G. (1) i L. G. (...) D. G. (2)). Sąd nie obciążał powodów kosztami procesu, a nieuiszczone opłaty sądowe przejął na rachunek Skarbu Państwa .
Za podstawę rozstrzygnięcia sąd przyjął następujące ustalenia i wnioski :
W dniu(...) r. w U. kierujący pojazdem marki F. (...) M. G. (1) zderzył się z jadącym z naprzeciwka samochodem F. (...). Sprawcą wypadku był kierujący samochodem osobowym marki F. S. B., który w wyniku doznanych w tym wypadku obrażeń zmarł w (...)r. Wskutek tego wypadki (...) F. (...) M. G. (1) oraz pasażerowie tego pojazdu tj. A. G., M. Z., M. G. (2) oraz(...) P. G. (1), z tym, że śmierć P. G. (1) nastąpiła w dniu (...)r. w Wojewódzkim Szpitalu (...) w L. .
Wobec śmierci sprawcy wypadku postanowieniem z 31 lipca 1997 r. umorzono wszczęte w tej sprawie dochodzenie.
Sprawca wypadku posiadał obowiązkowe ubezpieczenie posiadaczy pojazdów mechanicznych zawarte z (...) Zakładem (...) z okresem odpowiedzialności od (...) r.
Powodowie zgłosili szkodę w pozwanemu w dniu 9 września 2014 r. ( w uzasadnieniu błędnie została wskazana data 9 września 2016 r.) , jednak pozwany odmówił przyjęcia odpowiedzialności za zdarzenie z dnia (...) r. z uwagi na upływ okresu przedawnienia o czym powodów powiadomił pismem z dnia (...)r.
Sąd pierwszej instancji powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt III CZP 76/10 stwierdził, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 kc w zw z art. 24 § 1 kc zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. albowiem spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci szczególnej więzi rodzinnej co obecnie jest już utrwalonym stanowiskiem w orzecznictwie. Jednak w ocenie sądu pierwszej instancji powództwo podlegało oddaleniu gdyż poniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia jest zasadny.
Przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych w dacie zaistnienia szkody (tj. w dniu (...) r.) regulował art. 442 kc., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.
Przepis art. 442 k.c. uchylony został przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 80 poz.538) zmieniającej ustawę z dniem 10 sierpnia 2007 r., wprowadzając jednocześnie przepis art. 442 1 k.c., który wprowadzał odmiennie liczone i odpowiednio wydłużone terminy przedawnienia roszczeń z czynu niedozwolonego. Zgodnie z art. 2 powołanej wyżej ustawy nowy przepis art. 442 1 k.c. ma zastosowanie do roszczeń, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (...).), a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych.
Sąd nie uznał za zasadnych twierdzeń pełnomocnika powodów, wg którego miałby mieć w tej sprawie zastosowania 20 letni termin przedawnienia określony w art. 442 ( 1) § 2 k.c. i liczony od daty śmierci P. G. (1) tj. od (...)r. W ocenie sadu pierwszej instancji data śmierci P. G. (1) – jako skutku popełnionego przestępstwa – nie ma w tej sprawie decydującego znaczenia, gdyż przewidziany w art. 442 k.c. termin jest liczony od daty popełnienia przestępstwa, a nie od jego skutku. W niniejszej sprawie delikt nastąpił (...) r., zatem roszczenie niemajątkowe powodów uległo przedawnieniu z uwagi na upływ 10 letniego terminu przewidzianego od zdarzenia wyrządzającego szkodę określonego poprzednim porządkiem prawnym - z dniem (...) r., a zatem jeszcze przed wejściem w życie przepisu art. 442 ( 1) k.c.
W ocenie sądu podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia nie stanowiło naruszenia przepisu art. 5 k.c. Wiedzę o skutku w postaci śmierci osoby najbliższej powodowie uzyskali jeszcze w 1997r. Znana była też osoba sprawcy szkody. Nie było żadnej przeszkody by roszczenia zgłosić przed upływem okresu przedawnienia w 2007r.
Powyższa analiza skutkowała oddaleniem powództwa. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 102 kpc.
Wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżyli powodowie apelacją z dnia 2 lutego 2017 r. w której zarzucili :
- naruszenie art 233 § 1 kpc przez błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że szkoda powodów nastąpiła w dniu (...)r. podczas gdy powodowie doznali szkody wskutek śmierci poszkodowanej P. G. (1) w dniu (...)gdyż powodowie roszczenie swoje wywodzą z faktu śmierci P. G. (2), a nie z obrażeń ciała jakich doznała w wypadku, a zatem dopiero z dniem jej śmierci roszczenia powodów stały się wymagalne i od tego dnia należy liczyć bieg terminu przedawnienia w stosunku do powodów ;
- naruszenie art. 442 § 2 kc przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia roszczeń powodów licznego od dnia zaistnienia zdarzenia, podczas gdy szkoda powstała w dniu (...) r., a zatem w dacie obowiązywania ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 80 poz.538) o zmianie ustawy - Kodeks cywilny według której roszczenie powodów nie było jeszcze przedawnione co uzasadniało zastosowanie przez sąd art. 442 ( 1) § 2 k.c. ;
- naruszenie art. 442 1 § 2 k.c. w zw z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny przez ich błędna wykładnie i niezastosowanie tych przepisów w stanie faktycznym sprawy i w konsekwencji przyjęcie 10-letniego terminu przedawnienia roszczeń powodów, podczas gdy w dacie wejścia w życie powołanej ustawy nie były one jeszcze przedawnione ;
- naruszenie art. 6 k.k. z zw z art. 442 § 2 kc poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że do popełnienia przestępstwa z art. 177 § 2 k.k.. doszło w dniu (...)r., a nie w dniu (...)r. tj. w dacie zgonu poszkodowanej bowiem w dniu (...)r. nie były spełnione znamiona przestępstwa z art. 177 § 2 k.k. tj. spowodowania wypadku ze skutkiem śmiertelnym.
- naruszenia art. 5 kc poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego nie stanowi naruszenia normy zawartej w tym przepisie podczas gdy zarzut ten jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i stanowi nadużycie prawa.
Wskazując na powyższe powodowie domagali się zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa zgodnie z żądaniami powodów zawartymi w pozwie oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancje.
Pozwany w odpowiedzi na apelację domagał się jej oddalenia i zasądzenia kosztów.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje :
Apelacja nie jest zasadna.
Stan faktyczny ustalony przez sąd pierwszej instancji jest prawidłowyi dokonane ustalenia sąd odwoławczy przyjmuje za własne. Uzasadnienie sądu pierwszej instancji jest bardzo szczegółowe, wyczerpujące, zawiera rozważania co do wszystkich zebranych w sprawie dowodów i odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie faktów. Prawidłowa jest również ocena stanu faktycznego pod kątem prawa materialnego, którą sąd odwoławczy również aprobuje.
Fakty w tej sprawie nie były przedmiotem sporu między stronami. Żądana wysokość zadośćuczynienia i odszkodowania również w okolicznościach tej sprawy nie budzi zastrzeżeń zarówno sądu pierwszej instancji jak i sądu odwoławczego. Rozstrzygającą o kierunku orzeczenia merytorycznego była kwestia przedawnienia roszczenia, która przez sąd pierwszej instancji została zinterpretowana prawidłowo.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w apelacji podnieść trzeba, że wbrew twierdzeniom skarżącego sąd nie ustalał, że szkoda powodów nastąpiła w dniu (...)r. Sąd pierwszej instancji jedynie stwierdził, że (...)r. nastąpiło jedynie zdarzenie (przestępstwo), którego skutkiem była śmierć P. G. (1), w dniu (...)
Jakkolwiek zgodzić się należy ze skarżącymi (oraz z tezą wskazywanego przez powodów wyroku Sądu Najwyższego z 5 października 2011 r. IV CSK 10/11 - LEX Nr 1102876), że roszczenia powodów jako pośrednio poszkodowanych powstały dopiero z chwilą śmierci bezpośrednio poszkodowanej P. G. (1) tj. z dniem (...)r., ale kwestia i czas powstania roszczeń powodów w tej sprawie nie ma znaczenia dla określenia daty przedawnienia roszczeń powodów. Również nie ma znaczenia data śmierci P. G. (1) – jako czasu zaistnienia znamienia kwalifikowanego przestępstwa stypizowanego w art. 177 § 2 k.k.
Bieg terminu przedawnienia roszczeń powodów w tej sprawie należy ustalać zgodnie z obowiązującym w dacie zdarzenia brzmieniem art. 442 § 2 kc, w świetle którego „ jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia”. Wypadek komunikacyjny z dnia(...)r., w wyniku którego śmierć poniosła P. G. (1) był z punktu widzenia prawa karnego przestępstwem, a ściślej występkiem (art. 177 § 2 k.k. w zw z art. 7 k.k.). Przestępstwo to zostało dokonane w dniu(...)r. , a nie w dniu (...)r. , gdyż w tym ostatnim dniu nastąpił jedynie skutek w postaci (...) P. G. (1), który jedynie zaostrzał odpowiedzialność karną sprawcy przestępstwa i „otwierał” roszczenia dla osób pośrednio poszkodowanych tj. dla powodów, gdyż przed datą śmierci P. G. (1) powodowie nie mieli żadnych roszczeń, a roszczenia przysługiwały tylko żyjącej jeszcze wtedy P. G. (1). Stwierdzenie zawarte w apelacji (k.335), że „w dniu (...)r. sprawca zdarzenia nie popełnił jeszcze przestępstwa określonego w art. 177 § 2 k.k. bowiem nie nastąpiła jeszcze śmierć poszkodowanej” wskazuje, że autor apelacji myli fakt i czas popełnienia przestępstwa ze skutkiem, który następuje w pewnym odstępie czasowym po działaniu sprawcy tj. po popełnieniu (dokonaniu) przestępstwa . Normy prawnej zawartej w art. 177 § 2 k.k. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 177 § 1 k.k., gdyż art. 177 § 2 k.k. nie zawiera opisu wszystkich znamion przestępstwa jakim jest wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym. Istotą każdego wypadku komunikacyjnego (znamionami statuującymi ten typ przestępstwa) jest naruszenie chociażby nieumyślnie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym wodnym lub powietrznym, a nie śmierć osób biorących w tym zdarzeniu udział. Przestępstwo to jest popełnione również, gdy w jego wyniku nikt nie zginie, natomiast śmierć jest jedynie skutkiem zaostrzającym odpowiedzialność karną sprawcy.
Przechodząc po tych karnistycznych wywodach na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro stanowiący podstawę rozważań w tej sprawie art. 442 § 2 kc stanowi, że „…. roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa ...” to oznacza to iż w tej sprawie wszelkie roszczenia przysługujące osobom bezpośrednio i pośrednio (powodom) poszkodowanym przedawniły się w dniu (...) r. (art. 442 § 2 kc w zw. z art. 112 kc) bez względu na to kiedy powstały roszczenia dla poszczególnych osób.
Nie zawsze i nie dla każdego uprawnionego roszczenie, któremu ustawa zakreśla 10-letni termin przedawnienia jest rozciągnięte w pełni i równo przez 10 lat licząc od daty jego wymagalności. W obowiązującym w dacie zdarzenia, z którego powodowie wywodzą roszczenia, przepisie art. 442 § 2 kc termin przedawnienia został ograniczony bezwzględnym terminem biegnącym od dnia popełnienia przestępstwa ( a tempore facti) tj. w tej sprawie od dnia 2 lipca 1997 r. W odniesieniu do art. 442 § 1 kc Sąd Najwyższy w Uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r. III CZP 84/05 – LEX Nr 171726 stwierdził jednoznacznie, że „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (art. 442 § 1 zdanie drugie k.c.), bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawniła” . Brzmienie § 2 art. 442 było jednoznaczne co do sposobu liczenia terminu przedawnienia roszczeń i nie powinno nastręczać wątpliwości co do daty początkowej biegu terminu przedawnienia. Ponadto konstrukcja przepisów o przedawnieniu roszczeń z czynów niedozwolonych jest odmienna od ogólnej normy zawartej w art. 120 § 1 kc, gdyż odrywa się od wymagalności roszczenia (vide wyrok SN z 18 stycznia 2008 r. V CSK 367/07 – teza 3 - LEX Nr 371387) .
Wobec upływu terminu przedawnienia roszczeń powodów w dniu(...)r. , a zatem przed wejściem w życie art. 442 1 kc (przed dniem 10 sierpnia 2007 r.,) powództwo jako przedawnione podlegało oddaleniu, gdyż art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 80 poz.538) nie ma w tej sprawie zastosowania. Nie ma również żadnego znaczenia przywoływany w apelacji przepis art. 101 § 3 k.k. regulujący przedawnienie ścigania przestępstwa skutkowego.
Prawidłowa jest również ocena podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia jakiej sąd pierwszej instancji dokonał pod kątem art. 5 kc. Nie można przyjąć, że w tej sprawie podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Możliwość rozwiązania kolizji wartości polegającej na ochronie stosunków prawnych, chronionych instytucją przedawnienia, oraz wartości, jaką stanowi prawo pokrzywdzonego do uzyskania ochrony prawnej naruszonego dobra na podstawie art. 5 k.c. nie budzi sporu w judykaturze. Przepis ten ma jednak charakter wyjątkowy, wobec czego musi być stosowany ostrożnie i w wyjątkowych wypadkach oraz przy uwzględnieniu reguły, że jego podniesienie co do zasady nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. W tej sprawie upływ czasu od daty zdarzenia do daty wystąpienia przez powodów na drogę procesu sądowego jest znaczny (22 lata), a powodowie nie wykazali żadnych okoliczności, które takie opóźnienie w jakikolwiek sposób usprawiedliwiałyby. Ponadto powodowie ani przed sądem pierwszej instancji ani w apelacji tej kwestii nie poświęcali większej uwagi poza blankietowym podniesieniem zarzutu bez jego głębszej analizy.
W świetle powyższego wyrok sądu pierwszej instancji jest prawidłowy, a apelacja pondów jako bezzasadna podlega oddaleniu.
Dlatego Sąd Apelacyjny w Lublinie na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w wyroku . O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 98 § 3 kpc w zw z art. 99 kpc i art. 105 § 1 kpc i § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).
(...) B. J. N.