Art. 41. Nietykalność i wolność osobista

1. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

2. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.

3. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.

4. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.

5. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.

Komentarz do Art. 41.

Przepis ustanawia podstawowe gwarancje ochrony jednostki przed bezprawnym pozbawieniem lub ograniczeniem wolności. Nietykalność osobista i wolność osobista przysługują każdemu, a ingerencja w te prawa jest dopuszczalna wyłącznie na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

Osoba pozbawiona wolności bez podstawy w postaci wyroku sądowego może odwołać się do sądu, aby niezwłocznie ustalić legalność zastosowanego środka. O takim pozbawieniu należy także niezwłocznie powiadomić rodzinę albo osobę wskazaną przez pozbawionego wolności. Szczególne wymogi dotyczą zatrzymania. Zatrzymany powinien szybko, w zrozumiały sposób, poznać przyczyny zatrzymania, a następnie w ciągu 48 godzin od zatrzymania zostać przekazany do dyspozycji sądu. Jeżeli w ciągu kolejnych 24 godzin nie zostanie mu doręczone postanowienie o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami, należy go zwolnić.

Przepis określa również standard traktowania osób pozbawionych wolności, nakazując traktowanie humanitarne. Przyznaje ponadto każdemu bezprawnie pozbawionemu wolności prawo do odszkodowania. W praktyce oznacza to, że regulacja łączy ochronę wolności z kontrolą sądową, obowiązkiem informacyjnym, kontaktem z osobą bliską, ścisłymi limitami czasowymi oraz odpowiedzialnością odszkodowawczą za bezprawne pozbawienie wolności.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 1997 r. poz. 483.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 40.Art. 42.