Art. 387. k.c. Impossibilium nulla obligatio est

§ 1. Umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna.

§ 2. Strona, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła, obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o niemożliwości świadczenia.

Komentarz do Art. 387. kc

Art. 387 Kodeksu cywilnego stanowi fundamentalną zasadę prawa umów, która odnosi się do kwestii niemożliwości świadczenia. Przepis ten zawiera dwie kluczowe normy: nieważność umowy o świadczenie niemożliwe oraz odpowiedzialność odszkodowawczą strony, która wiedziała o niemożliwości świadczenia i nie poinformowała o tym drugiej strony.

Nieważność umowy o świadczenie niemożliwe

Pierwsza część przepisu stanowi, że umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna. Oznacza to, że jeśli w momencie zawarcia umowy świadczenie jest obiektywnie niemożliwe do wykonania, umowa taka nie wywołuje skutków prawnych od samego początku (ex tunc). Nieważność umowy oznacza, że strony nie są zobowiązane do spełnienia świadczeń wynikających z takiej umowy, a wszelkie świadczenia już spełnione podlegają zwrotowi na zasadach bezpodstawnego wzbogacenia.

Odpowiedzialność odszkodowawcza

Druga część przepisu wprowadza odpowiedzialność odszkodowawczą dla strony, która wiedziała o niemożliwości świadczenia i nie poinformowała o tym drugiej strony. Aby odpowiedzialność ta mogła zostać przypisana, muszą być spełnione następujące przesłanki:

Wiedza o niemożliwości świadczenia: Strona musi wiedzieć, że świadczenie jest niemożliwe do wykonania w momencie zawarcia umowy.
Brak poinformowania drugiej strony: Strona, która wiedziała o niemożliwości świadczenia, musi zaniechać poinformowania o tym drugiej strony.
Szkoda po stronie drugiej strony: Druga strona musi ponieść szkodę w wyniku zawarcia umowy, nie wiedząc o niemożliwości świadczenia.

Rodzaj szkody

Szkoda, o której mowa w art. 387, może obejmować zarówno rzeczywiste straty (damnum emergens), jak i utracone korzyści (lucrum cessans). Przykładowo, jeśli druga strona poniosła koszty przygotowania do wykonania umowy lub utraciła inne możliwości biznesowe, może domagać się odszkodowania za te straty.

Ciężar dowodu

Ciężar dowodu w zakresie wykazania, że strona wiedziała o niemożliwości świadczenia i nie poinformowała o tym drugiej strony, spoczywa na stronie dochodzącej odszkodowania. Musi ona również udowodnić istnienie szkody oraz związek przyczynowy między zawarciem umowy a poniesioną szkodą.

Praktyczne znaczenie

Przepis ten ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ chroni strony umowy przed nieuczciwymi praktykami i zapewnia, że umowy są zawierane w dobrej wierze. Wprowadza również mechanizm kompensacyjny, który ma na celu zrekompensowanie szkód poniesionych przez stronę działającą w zaufaniu do ważności umowy.

Podsumowanie

Art. 387 Kodeksu cywilnego pełni ważną funkcję w systemie prawa umów, zapewniając, że umowy o świadczenie niemożliwe są nieważne i wprowadzając odpowiedzialność odszkodowawczą dla strony, która wiedziała o niemożliwości świadczenia i nie poinformowała o tym drugiej strony. Przepis ten promuje uczciwość i transparentność w obrocie prawnym, chroniąc strony przed nieuczciwymi praktykami i zapewniając możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w przypadku poniesienia szkody.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

umowa świadczenia

świadczenie niemożliwenieważność umowynaprawienie szkodyzawarcie umowy

niemożliwość świadczenia

obowiązek naprawienia szkody

poniesiona szkoda

Art. 385⁵. kc Art. 387¹. kc