Art. 142. k.c. Odwrócenie grożącego niebezpieczeństwa

§ 1. Właściciel nie może się sprzeciwić użyciu a nawet uszkodzeniu lub zniszczeniu rzeczy przez inną osobę, jeżeli to jest konieczne do odwrócenia niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio dobrom osobistym tej osoby lub osoby trzeciej. Może jednak żądać naprawienia wynikłej stąd szkody.

§ 2. Przepis powyższy stosuje się także w razie niebezpieczeństwa grożącego dobrom majątkowym, chyba że grożąca szkoda jest oczywiście i niewspółmiernie mniejsza aniżeli uszczerbek, który mógłby ponieść właściciel wskutek użycia, uszkodzenia lub zniszczenia rzeczy.

Komentarz do Art. 142. kc

Art. 142 Kodeksu cywilnego jest przepisem, który wprowadza wyjątek od zasady nienaruszalności własności prywatnej. Przepis ten stanowi, że właściciel rzeczy nie może sprzeciwić się jej użyciu, uszkodzeniu lub zniszczeniu przez inną osobę, jeżeli jest to konieczne do odwrócenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobrom osobistym tej osoby lub osoby trzeciej. Właściciel ma jednak prawo żądać naprawienia szkody wynikłej z takiego działania.

Analiza przepisu:

Cel przepisu:
- Przepis ten ma na celu ochronę dóbr osobistych i majątkowych osób, które znajdują się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia. Umożliwia on podjęcie natychmiastowych działań w celu odwrócenia niebezpieczeństwa, nawet kosztem naruszenia cudzej własności.
Zakres zastosowania:
- Przepis dotyczy sytuacji, w których istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo grożące dobrom osobistym (np. zdrowie, życie) lub majątkowym (np. mienie) osoby działającej lub osoby trzeciej.
- W przypadku dóbr majątkowych, przepis stosuje się tylko wtedy, gdy grożąca szkoda nie jest oczywiście i niewspółmiernie mniejsza niż uszczerbek, który mógłby ponieść właściciel rzeczy wskutek jej użycia, uszkodzenia lub zniszczenia.
Prawo do odszkodowania:
- Właściciel rzeczy, która została użyta, uszkodzona lub zniszczona, ma prawo żądać naprawienia szkody. Oznacza to, że osoba, która dokonała tych działań, jest zobowiązana do rekompensaty za poniesione straty.

Przykłady zastosowania:

Ochrona życia i zdrowia:
- Jeśli ktoś, aby uratować tonącego, musi użyć łodzi należącej do innej osoby, właściciel łodzi nie może się temu sprzeciwić. Jeśli łódź zostanie uszkodzona, właściciel ma prawo żądać odszkodowania.
Ochrona mienia:
- W przypadku pożaru, jeśli ktoś musi wyważyć drzwi do budynku, aby ugasić ogień i zapobiec jego rozprzestrzenieniu się na sąsiednie budynki, właściciel drzwi nie może się temu sprzeciwić. Właściciel drzwi może jednak żądać naprawienia szkody.

Wnioski:

Art. 142 Kodeksu cywilnego wprowadza ważny mechanizm ochrony dóbr osobistych i majątkowych w sytuacjach nagłych, wymagających natychmiastowego działania. Przepis ten równoważy interesy osób znajdujących się w niebezpieczeństwie oraz właścicieli rzeczy, które mogą zostać użyte, uszkodzone lub zniszczone w celu odwrócenia tego niebezpieczeństwa. Właścicielom rzeczy przysługuje prawo do odszkodowania, co stanowi istotne zabezpieczenie ich interesów majątkowych.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

prawo cywilne

ochrona własności

dobra osobiste

odwrócenie niebezpieczeństwa

grożąca szkoda

zniszczenie rzeczy

właściciel rzeczy

Art. 140. kc Art. 143. kc