Zaliczka

Zaliczka to świadczenie pieniężne spełniane przed wykonaniem świadczenia głównego, zwykle na poczet przyszłej ceny, odszkodowania, kosztów albo innych należności. Nie stanowi co do zasady ostatecznego rozliczenia, lecz kwotę podlegającą zaliczeniu na poczet świadczenia, które ma zostać ustalone lub wykonane w przyszłości. Jej znaczenie i skutki zależą od podstawy prawnej, charakteru postępowania oraz treści umowy.

W prawie cywilnym zaliczka jest najczęściej częścią ceny uiszczoną z góry. Jeżeli umowa nie zostanie wykonana, pobrana kwota co do zasady podlega rozliczeniu, w tym zwrotowi, chyba że przepisy lub umowa przewidują inne skutki. Zaliczka różni się od zadatku, który może pełnić dodatkową funkcję zabezpieczającą i powodować szczególne konsekwencje w razie niewykonania umowy.

W przepisach prawa publicznego zaliczka może służyć pokryciu przewidywanych wydatków albo zapewnieniu wypłaty części należnego świadczenia. Występuje między innymi w:

• postępowaniu administracyjnym, gdzie organ może żądać od strony zaliczki na koszty ponoszone w jej interesie lub wynikające z jej winy;
• postępowaniu cywilnym, między innymi na przewidywane koszty podróży i utrzymania świadka albo działania kuratora;
• postępowaniu upadłościowym, jako wpłata na wydatki związane z postępowaniem lub warunek rozpoznania określonego wniosku;
• sprawach wywłaszczeniowych, gdzie zaliczka może stanowić część odszkodowania wypłacaną przed jego ostatecznym rozliczeniem;
• stosunkach związanych z wykonaniem umowy, na przykład przy obowiązku zwrotu kwoty pobranej od producenta, który nie może wykonać świadczenia z przyczyn niezawinionych.

Zaliczka może być określona kwotowo albo jako część przewidywanej należności. Po ustaleniu rzeczywistych kosztów lub wysokości świadczenia podlega rozliczeniu, a niewykorzystana część może podlegać zwrotowi. W określonych sytuacjach, zwłaszcza po uchyleniu decyzji stanowiącej podstawę wypłaty, przepisy wyraźnie nakazują jej zwrot.