Wywłaszczenie nieruchomości

Wywłaszczenie nieruchomości oznacza pozbawienie albo ograniczenie, w drodze decyzji administracyjnej, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego do nieruchomości. Jest to szczególny sposób ingerencji w prawa majątkowe, dopuszczalny wyłącznie w celu realizacji celu publicznego i na warunkach określonych w przepisach.

Wywłaszczenie może nastąpić, gdy celu publicznego nie można osiągnąć w inny sposób, w szczególności przez dobrowolne nabycie nieruchomości. Może obejmować całą nieruchomość albo jej część, a także polegać na ustanowieniu ograniczeń w korzystaniu z niej. W praktyce jest związane przede wszystkim z realizacją inwestycji publicznych, takich jak drogi, infrastruktura techniczna lub obiekty służące wykonywaniu zadań publicznych.

Najważniejsze cechy wywłaszczenia:

• ma charakter przymusowy i jest dokonywane przez właściwy organ w postępowaniu administracyjnym,
• dotyczy nieruchomości oraz określonych praw do nieruchomości,
• wymaga istnienia celu publicznego i spełnienia ustawowych przesłanek,
• co do zasady wiąże się z prawem do odszkodowania,
• może prowadzić do ujawnienia zmian w księdze wieczystej i w ewidencji nieruchomości.

Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości odebranego prawa lub ograniczenia tego prawa. W określonych sytuacjach może zostać przyznana nieruchomość zamienna albo inne świadczenie przewidziane w przepisach. Wysokość odszkodowania ustala się według zasad właściwych dla wywłaszczenia, a jego wypłata obciąża odpowiedni podmiot publiczny, zależnie od rodzaju inwestycji i nieruchomości.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie administracyjnym i w regulacjach dotyczących gospodarki nieruchomościami. Ma znaczenie także przy podziałach nieruchomości, scalaniu i podziale gruntów, ustalaniu odszkodowań oraz realizacji inwestycji publicznych. Skutkiem wywłaszczenia może być utrata nieruchomości, zmniejszenie zakresu korzystania z niej albo powstanie obowiązku udostępnienia jej na potrzeby określonego przedsięwzięcia.