Art. 259 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) określa kategorie osób, które nie mogą być świadkami w postępowaniu cywilnym. Przepis ten ma na celu zapewnienie rzetelności i wiarygodności zeznań świadków oraz ochronę określonych tajemnic i interesów prawnych. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych kategorii osób wyłączonych z możliwości bycia świadkami:

1. **Osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń**:
   - Ta kategoria obejmuje osoby, które z powodu fizycznych lub psychicznych ograniczeń nie są w stanie prawidłowo postrzegać zdarzeń lub komunikować swoich spostrzeżeń. Przykładem mogą być osoby niewidome, głuche, niemówiące lub cierpiące na poważne zaburzenia psychiczne. Celem tego wyłączenia jest zapewnienie, że świadkowie będą w stanie dostarczyć wiarygodnych i zrozumiałych zeznań.

2. **Wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne”**:
   - Wojskowi i urzędnicy, którzy są zobowiązani do zachowania tajemnicy informacji niejawnych, nie mogą być świadkami, jeśli ich zeznania miałyby naruszyć te tajemnice. Ochrona informacji niejawnych jest kluczowa dla bezpieczeństwa państwa i innych ważnych interesów publicznych.

3. **Osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej**:
   - Pracownicy Prokuratorii Generalnej RP, którzy są zobowiązani do zachowania tajemnicy, nie mogą być świadkami, jeśli ich zeznania miałyby naruszyć tę tajemnicę. Prokuratoria Generalna RP pełni istotną rolę w reprezentowaniu interesów Skarbu Państwa, a ochrona jej tajemnic jest niezbędna dla skutecznego wykonywania jej zadań.

4. **Przedstawiciele ustawowi stron**:
   - Przedstawiciele ustawowi stron, tacy jak rodzice małoletnich dzieci lub opiekunowie prawni, nie mogą być świadkami w sprawach, w których reprezentują strony. Jest to związane z potencjalnym konfliktem interesów i koniecznością zachowania obiektywizmu w postępowaniu.

5. **Osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową**:
   - Osoby pełniące funkcje organów osób prawnych (np. członkowie zarządu spółki) lub innych organizacji mających zdolność sądową, które mogą być przesłuchane jako strony, nie mogą jednocześnie występować jako świadkowie. Ma to na celu uniknięcie sytuacji, w której jedna osoba pełniłaby podwójną rolę w postępowaniu, co mogłoby wpłynąć na jego rzetelność.

6. **Współuczestnicy jednolici**:
   - Współuczestnicy jednolici, czyli osoby, które występują w postępowaniu jako jedna strona (np. współwłaściciele nieruchomości), nie mogą być świadkami. Jest to związane z ich bezpośrednim zainteresowaniem wynikiem sprawy, co mogłoby wpłynąć na obiektywizm ich zeznań.

Podsumowując, art. 259 k.p.c. wprowadza istotne ograniczenia dotyczące możliwości bycia świadkiem w postępowaniu cywilnym, mające na celu zapewnienie rzetelności procesu oraz ochronę określonych tajemnic i interesów prawnych. Przepis ten jest kluczowy dla utrzymania wysokich standardów postępowania dowodowego i ochrony praw stron postępowania.

Kodeks postępowania cywilnego

Współuczestnik sporu jest stroną, a nie świadkiem. Kodeks dopuszcza jednak wąski wyjątek: można go przesłuchać w charakterze świadka, ale wyłącznie co do faktów dotyczących innego współuczestnika i tylko wtedy, gdy nie jest współuczestnikiem jednolitym.

### Najważniejsze punkty

- Zakaz łączenia roli strony i świadka zostaje tu przełamany, lecz w ściśle wyznaczonym zakresie.
- Przesłanka pierwsza: osoba nie może być współuczestnikiem jednolitym, czyli takim, wobec którego rozstrzygnięcie musi być jednakowe dla wszystkich.
- Przesłanka druga: zeznanie może dotyczyć wyłącznie faktów odnoszących się do innego współuczestnika, a nie do własnej sytuacji zeznającego.
- Wyjście poza ten zakres oznacza, że dowód wykracza poza granice dopuszczalności wyznaczone przepisem.
- W pozostałym zakresie osoba pozostaje stroną i podlega przesłuchaniu w tym charakterze.

### W praktyce

Rozgraniczenie faktów własnych i cudzych bywa trudne, gdy stan faktyczny jest wspólny dla kilku pozwanych. Wniosek dowodowy powinien więc precyzyjnie wskazywać, czyjej sytuacji dotyczą fakty objęte tezą dowodową. Osoba zeznająca w tej roli składa zeznania z rygorami przewidzianymi dla świadka, a nie dla strony.

Współuczestnik jednolity

Współuczestnik jednolity w przepisach

Kodeks postępowania cywilnego2 przepisy