Upływ czasu

Upływ czasu jest w prawie zdarzeniem, z którym przepisy łączą powstanie, zmianę albo wygaśnięcie określonych skutków prawnych. O znaczeniu upływu czasu decyduje przede wszystkim rodzaj terminu, jego początek, długość oraz sposób obliczania określony w ustawie albo w czynności prawnej. Termin może być oznaczony w dniach, tygodniach, miesiącach lub latach, a także przez wskazanie konkretnego zdarzenia, na przykład zakończenia okresu próbnego albo czasu, na który zawarto umowę.

Najważniejsze skutki upływu czasu to:

• wygaśnięcie uprawnienia lub obowiązku, w tym rozwiązanie umowy zawartej na czas określony,
• utrata możliwości dokonania czynności procesowej albo wszczęcia postępowania,
• przedawnienie roszczenia, które co do zasady nie usuwa samego roszczenia, lecz ogranicza możliwość jego przymusowego dochodzenia,
• wygaśnięcie związania ofertą, jeżeli nie została przyjęta w odpowiednim czasie,
• rozpoczęcie albo zakończenie biegu uprawnienia, na przykład terminu związanego z gwarancją lub odpowiedzialnością za niezgodność rzeczy z umową.

W zależności od regulacji termin może podlegać zawieszeniu, przerwaniu albo przedłużeniu. Zawieszenie oznacza, że przez określony czas bieg terminu nie jest uwzględniany, a po ustaniu przyczyny jest kontynuowany. Przerwanie powoduje rozpoczęcie biegu na nowo. Znaczenie ma również to, czy termin jest materialnoprawny, ponieważ wpływa na prawa i obowiązki stron, czy procesowy, ponieważ dotyczy czynności w postępowaniu cywilnym, administracyjnym albo innym postępowaniu przed organem.

Upływ czasu występuje w prawie cywilnym, pracy, administracyjnym, budowlanym, konkurencji i ochronie konsumentów. Może wyznaczać okres dochodzenia roszczeń, możliwość wznowienia postępowania, dopuszczalność podważenia decyzji albo czas obowiązywania umowy. Sam fakt upływu czasu nie zawsze powoduje skutek automatycznie. Niekiedy konieczne jest powołanie się przez stronę na przedawnienie lub złożenie odpowiedniego oświadczenia, a w innych przypadkach skutek następuje z mocy prawa. Dlatego ocena skutków wymaga uwzględnienia przepisu regulującego dany termin oraz zasad jego obliczania.