Środek odurzający

Środek odurzający to w polskim prawie substancja pochodzenia naturalnego albo syntetycznego, która oddziałuje na ośrodkowy układ nerwowy i została ujęta w ustawowym wykazie środków odurzających. O zakwalifikowaniu danej substancji decyduje więc nie tylko jej działanie lub potoczne określenie, lecz także formalne wskazanie w odpowiednim wykazie.

Termin ten należy odróżnić od „substancji psychotropowej” oraz „nowej substancji psychoaktywnej”. Są to odrębne kategorie prawne, chociaż ich działanie może być podobne, a przepisy często posługują się sformułowaniem „środki odurzające lub substancje psychotropowe”. W praktyce znaczenie ma również postać substancji, jej ilość oraz sposób posiadania, udostępniania lub użycia.

Środki odurzające mogą wpływać na świadomość, percepcję, koordynację ruchową i zdolność oceny sytuacji. Z tego względu przepisy wiążą ich użycie lub znajdowanie się pod ich wpływem z ograniczeniami dotyczącymi wykonywania niebezpiecznych czynności, kierowania pojazdami, bezpieczeństwa osób oraz korzystania z niektórych obszarów lub urządzeń. W takich regulacjach istotne jest ustalenie, czy osoba pozostawała pod wpływem środka, a nie samo stwierdzenie jego obecności w organizmie.

W ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii środek odurzający jest przedmiotem szczególnej ochrony prawnej. Przepisy określają odpowiedzialność między innymi za jego posiadanie, wprowadzanie do obrotu, udział w obrocie, udzielanie innej osobie, ułatwianie użycia oraz nakłanianie do użycia. Kwalifikacja prawna zależy od rodzaju substancji, okoliczności czynu i innych przesłanek wskazanych w przepisach.

Pojęcie występuje także w Kodeksie karnym, Kodeksie wykroczeń, Prawie o ruchu drogowym oraz w regulacjach dotyczących bezpieczeństwa na obszarach wodnych i rybołówstwa morskiego. W tych dziedzinach służy przede wszystkim do określenia stanu lub zachowania, które może zwiększać zagrożenie dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa ruchu albo porządku publicznego.