Spadkobierca ustawowy

Spadkobierca ustawowy to osoba fizyczna albo, w określonych przypadkach, jednostka publiczna, która jest powołana do dziedziczenia na podstawie przepisów ustawy, a nie testamentu. Dziedziczenie ustawowe następuje przede wszystkim wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, testament jest nieważny albo nie obejmuje całego spadku.

Krąg spadkobierców ustawowych oraz kolejność ich powołania określa Kodeks cywilny. W pierwszej kolejności dziedziczą co do zasady małżonek i dzieci spadkodawcy, a udział dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku, może przypaść jego zstępnym. Jeżeli brak takich osób, do dziedziczenia mogą dojść między innymi rodzice, rodzeństwo i ich zstępni, dziadkowie oraz ich zstępni, a w określonych sytuacjach także pasierbowie. W braku uprawnionych krewnych spadek może przypaść gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy albo Skarbowi Państwa. Podmioty te również są zaliczane do ustawowego porządku dziedziczenia, choć nie są osobami fizycznymi.

Najważniejsze cechy:

• o powołaniu decyduje pokrewieństwo, małżeństwo lub szczególna więź określona w ustawie;
• kolejność i udziały spadkobierców wynikają z przepisów, z uwzględnieniem między innymi liczby dzieci i istnienia małżonka;
• spadkobierca ustawowy może przyjąć spadek, odrzucić go albo zostać wyłączony od dziedziczenia w przypadkach przewidzianych prawem;
• dziedziczenie ustawowe może dotyczyć całości spadku albo jego części, której nie obejmuje skuteczny testament.

Spadkobierca ustawowy nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, jednak ustalenie kręgu osób dziedziczących i ich udziałów może wymagać postępowania przed sądem spadku. Sąd, po zbadaniu okoliczności sprawy, wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Termin ten występuje przede wszystkim w prawie spadkowym oraz w postępowaniu cywilnym, w szczególności przy ustalaniu osób, które powinny zostać wezwane do udziału w sprawie spadkowej.