Sąd polubowny

Sąd polubowny to pozapaństwowy organ, który rozstrzyga spór cywilny na podstawie zgody stron, wyrażonej w zapisie na sąd polubowny. Zapis może być częścią umowy albo odrębnym porozumieniem i powinien wskazywać spór lub stosunek prawny, którego dotyczy. Strony mogą także ustalić sposób wyboru arbitrów oraz reguły postępowania, w szczególności przez wskazanie regulaminu stałego sądu polubownego.

Postępowanie prowadzi jeden arbiter albo kilku arbitrów. Arbitrzy nie są sędziami sądów państwowych, a sąd polubowny nie jest elementem ich struktury. Rozstrzyga jednak sprawę w sposób wiążący dla stron, z zachowaniem podstawowych zasad postępowania, w tym prawa stron do przedstawienia stanowisk i dowodów. Postępowanie arbitrażowe może być mniej sformalizowane i dostosowane do charakteru sporu, a jego zasady często określa regulamin wybranej instytucji.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• stałe sądy polubowne, działające przy określonych instytucjach i według ustalonych regulaminów, na przykład przy wojewódzkich inspektorach Inspekcji Handlowej,
• sądy polubowne ad hoc, powoływane przez strony do rozpoznania konkretnego sporu.

Sądy polubowne występują głównie w sprawach cywilnych i gospodarczych, w tym dotyczących umów, obrotu handlowego i dostaw. Instytucja ta może mieć znaczenie także w postępowaniu upadłościowym, gdzie przepisy określają stosowanie niektórych regulacji do spraw rozpoznawanych przez arbitraż oraz możliwość odstąpienia od zapisu na sąd polubowny. W określonych rodzajach spraw ustawa wyłącza możliwość poddania sporu arbitrażowi, podobnie jak możliwość zawarcia ugody.

Rozstrzygnięcie sądu polubownego oraz ugoda zawarta przed takim sądem mogą wywoływać skutki egzekucyjne po uznaniu ich albo stwierdzeniu wykonalności przez sąd państwowy. Orzeczenie sądu polubownego lub taka ugoda może również wpływać na możliwość dochodzenia roszczeń, podnoszenia zarzutu potrącenia oraz na bieg terminów przedawnienia.