Przysposobienie dziecka

Przysposobienie dziecka to ustanowienie przez sąd opiekuńczy trwałego stosunku prawnego między dzieckiem a osobą lub małżonkami, którzy nie są jego rodzicami biologicznymi. W języku potocznym jest nazywane adopcją. Jego celem jest zapewnienie dziecku środowiska rodzinnego i ukształtowanie więzi prawnej odpowiadającej relacji rodziców i dziecka.

Przysposobienie powstaje na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, po przeprowadzeniu rozprawy. Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka, kwalifikacje osobiste przysposabiającego, jego sytuację rodzinną i majątkową oraz możliwość zapewnienia dziecku właściwej opieki i wychowania. W postępowaniu znaczenie mają opinie ośrodka adopcyjnego, a w określonych przypadkach także opinia kwalifikacyjna i ukończenie odpowiedniego szkolenia przez kandydatów.

Co do zasady potrzebna jest zgoda rodziców dziecka, osoby, która ma być przysposobiona, jeżeli osiągnęła wymagany wiek, oraz małżonka przysposabiającego. Prawo przewiduje jednak wyjątki, między innymi gdy rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, są nieznani albo zgoda nie może zostać uzyskana z powodu trwałej przeszkody. Zgoda rodziców może dotyczyć przysposobienia przez określoną osobę albo zostać wyrażona bez wskazania przysposabiającego.

Wyróżnia się przysposobienie niepełne, pełne i całkowite. Zakres skutków zależy od rodzaju adopcji. Zasadniczo przysposobione dziecko uzyskuje status dziecka przysposabiającego, a między nimi powstają prawa i obowiązki właściwe dla relacji rodzicielskiej, w tym obowiązek alimentacyjny, władza rodzicielska i dziedziczenie. Przysposobienie wspólne może być dokonane wyłącznie przez małżonków. W szczególnych sytuacjach dopuszczalne jest ponowne przysposobienie po śmierci przysposabiającego.

Instytucja występuje w prawie rodzinnym i postępowaniu cywilnym, a także w przepisach o pieczy zastępczej, organizacji adopcji i uprawnieniach pracowniczych związanych z przyjęciem dziecka na wychowanie. Organizowanie adopcji z naruszeniem przepisów lub wyrażenie zgody na nią w celu uzyskania korzyści majątkowej albo osobistej jest przestępstwem.