Przesłuchanie biegłego to czynność procesowa polegająca na zadawaniu biegłemu pytań dotyczących wiadomości specjalnych, przedmiotu sporządzonej opinii oraz zastosowanych metod i wniosków. Służy wyjaśnieniu, uzupełnieniu albo ocenie opinii, a także usunięciu wątpliwości dotyczących jej treści. Biegły nie przedstawia relacji o faktach jako świadek, lecz wykorzystuje wiedzę z określonej dziedziny, aby pomóc organowi prowadzącemu postępowanie w ustaleniu okoliczności wymagających wiadomości specjalnych.

Przesłuchanie może dotyczyć opinii ustnej albo pisemnej i jest prowadzone przez sąd lub inny uprawniony organ. Jego przebieg obejmuje w szczególności pytania o kwalifikacje biegłego, zakres zlecenia, materiał poddany analizie, sposób przeprowadzenia badań oraz podstawy wniosków. Odpowiedzi biegłego mogą prowadzić do doprecyzowania opinii, jej uzupełnienia albo wyjaśnienia rozbieżności z innymi dowodami. Samo przesłuchanie nie przesądza o tym, że organ musi podzielić stanowisko biegłego, ponieważ opinia podlega ocenie razem z całym materiałem sprawy.

W postępowaniu cywilnym do wezwania i przesłuchania biegłych co do zasady stosuje się odpowiednio przepisy o świadkach, z wyjątkami określonymi dla biegłych. W niektórych postępowaniach sąd może przesłuchać biegłego bez przyrzeczenia oraz pod nieobecność uczestników. W postępowaniu karnym przesłuchanie wiąże się z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego lub instytucji naukowej. Co do zasady może odbywać się z udziałem podejrzanego i pokrzywdzonego, przy czym sprowadzenie pozbawionego wolności podejrzanego może zostać pominięte, gdy byłoby to szczególnie utrudnione.

Czynność jest utrwalana w protokole, a w postępowaniu karnym może być także rejestrowana za pomocą urządzeń utrwalających obraz lub dźwięk, po uprzedzeniu uczestników. W postępowaniu administracyjnym i podatkowym istotne czynności, w tym przesłuchanie, ujmuje się w zwięzłym protokole, chyba że zostały utrwalone na piśmie. Przesłuchanie biegłego ma praktyczne znaczenie dla kontroli rzetelności opinii i dla oceny dowodu przez organ rozstrzygający sprawę.

Kodeks postępowania administracyjnego

Art. 289 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) reguluje kwestie związane z wezwaniem i przesłuchaniem biegłych w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z tym przepisem, do biegłych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadków, z pewnymi wyjątkami.

**1. Zastosowanie przepisów o świadkach do biegłych**

Przepis ten wprowadza zasadę, że biegli, którzy są powoływani przez sąd w celu wydania opinii na temat określonych zagadnień wymagających specjalistycznej wiedzy, są traktowani w sposób zbliżony do świadków. Oznacza to, że do ich wezwania i przesłuchania stosuje się przepisy dotyczące świadków, co obejmuje m.in. sposób wezwania, obowiązek stawiennictwa, sposób przesłuchania oraz odpowiedzialność za odmowę złożenia zeznań lub składanie fałszywych zeznań.

**2. Wyjątki od stosowania przepisów o świadkach**

Art. 289 k.p.c. wyłącza jednak stosowanie dwóch grup przepisów dotyczących świadków w odniesieniu do biegłych:

a) **Art. 263 § 1 k.p.c.** - Przepis ten dotyczy obowiązku świadka do stawienia się na wezwanie sądu oraz sankcji za niestawiennictwo. Wyłączenie tego przepisu oznacza, że biegli nie są objęci tymi samymi sankcjami co świadkowie za niestawiennictwo. W praktyce oznacza to, że sąd ma większą elastyczność w podejściu do niestawiennictwa biegłego, biorąc pod uwagę specyfikę ich roli i często ograniczoną dostępność.

b) **Przepisy o przymusowym sprowadzeniu** - Przepisy te dotyczą możliwości przymusowego doprowadzenia świadka na rozprawę przez organy ścigania w przypadku niestawiennictwa. Wyłączenie tych przepisów w odniesieniu do biegłych oznacza, że nie można ich przymusowo sprowadzić na rozprawę. Jest to zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że biegli są specjalistami, często o wysokich kwalifikacjach, i ich przymusowe sprowadzenie mogłoby być nieproporcjonalne oraz nieefektywne.

**3. Znaczenie praktyczne**

Art. 289 k.p.c. ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ zapewnia, że biegli są traktowani w sposób odpowiedni do ich roli w postępowaniu. Z jednej strony, stosowanie przepisów o świadkach zapewnia pewne ramy proceduralne, które ułatwiają sądowi wezwanie i przesłuchanie biegłych. Z drugiej strony, wyłączenie niektórych przepisów chroni biegłych przed nadmiernymi sankcjami i przymusem, co mogłoby zniechęcać specjalistów do pełnienia tej roli.

**4. Wnioski**

Art. 289 k.p.c. stanowi wyważone rozwiązanie, które z jednej strony umożliwia sądowi skuteczne korzystanie z wiedzy specjalistycznej biegłych, a z drugiej strony chroni biegłych przed nadmiernymi obciążeniami i sankcjami. Jest to przepis, który podkreśla znaczenie biegłych w postępowaniu cywilnym, jednocześnie zapewniając im odpowiednie warunki do wykonywania ich funkcji.

Kodeks postępowania cywilnego

Art. 143 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) określa sytuacje, w których obligatoryjne jest sporządzenie protokołu. Protokół jest formalnym dokumentem, który ma na celu utrwalenie przebiegu określonych czynności procesowych, co jest kluczowe dla zapewnienia transparentności i rzetelności postępowania karnego.

### Komentarz do Art. 143 k.p.k.

#### 1. **Zakres obowiązkowego protokołowania**

Art. 143 k.p.k. wymienia szczegółowo czynności, które wymagają sporządzenia protokołu. Są to m.in.:

- **Przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o ściganie i jego cofnięcie**: Dokumentowanie tych czynności jest istotne z punktu widzenia formalnego rozpoczęcia postępowania karnego oraz ewentualnych późniejszych decyzji procesowych.

- **Przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego i kuratora**: Protokół z przesłuchania jest kluczowym dowodem w postępowaniu karnym, dlatego jego dokładność i rzetelność są niezwykle ważne.

- **Dokonanie oględzin, otwarcia zwłok oraz wyjęcia zwłok z grobu**: Te czynności mają istotne znaczenie dowodowe, dlatego ich przebieg musi być dokładnie udokumentowany.

- **Przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania**: Są to czynności dowodowe, które mogą mieć decydujący wpływ na wynik postępowania, stąd konieczność ich protokołowania.

- **Przeszukanie osoby, miejsca, rzeczy i systemu informatycznego oraz zatrzymanie rzeczy i danych informatycznych**: Protokół z tych czynności jest niezbędny do oceny legalności i prawidłowości ich przeprowadzenia.

- **Otwarcie korespondencji i przesyłki oraz odtworzenie utrwalonych zapisów**: Dokumentowanie tych czynności jest ważne z punktu widzenia ochrony prywatności i praw obywatelskich.

- **Zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w postępowaniu przygotowawczym**: Protokół z tej czynności zapewnia, że podejrzany miał możliwość zapoznania się z materiałami dowodowymi.

- **Przyjęcie poręczenia**: Dokumentowanie tej czynności jest istotne dla zapewnienia, że poręczenie zostało przyjęte zgodnie z przepisami prawa.

- **Przebieg posiedzenia sądu oraz rozprawy**: Protokół z posiedzenia sądu i rozprawy jest podstawowym dokumentem procesowym, który odzwierciedla przebieg postępowania sądowego.

#### 2. **Protokół a notatka urzędowa**

W przypadkach innych niż wymienione w art. 143 k.p.k., sporządzenie protokołu nie jest obligatoryjne, chyba że przepis szczególny tego wymaga lub przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne. W takich sytuacjach można ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej. Notatka urzędowa jest mniej formalnym dokumentem, który może być używany do dokumentowania mniej istotnych czynności procesowych.

#### 3. **Znaczenie protokołu w postępowaniu karnym**

Protokół pełni kluczową rolę w postępowaniu karnym, ponieważ:

- **Zapewnia transparentność**: Umożliwia kontrolę prawidłowości przeprowadzonych czynności procesowych.
- **Chroni prawa stron**: Dokumentuje przebieg czynności, co jest istotne dla ochrony praw procesowych stron.
- **Stanowi dowód**: Jest podstawowym dowodem w postępowaniu karnym, na podstawie którego sąd dokonuje ustaleń faktycznych.

#### 4. **Wnioski**

Art. 143 k.p.k. jest przepisem, który ma na celu zapewnienie rzetelności i transparentności postępowania karnego poprzez obowiązek sporządzania protokołów z kluczowych czynności procesowych. Protokół stanowi nie tylko formalny zapis przebiegu czynności, ale także istotny dowód w postępowaniu karnym, który może mieć decydujący wpływ na jego wynik. W przypadkach mniej istotnych czynności, możliwe jest sporządzenie notatki urzędowej, co pozwala na elastyczność w dokumentowaniu przebiegu postępowania.

Kodeks postępowania karnego (kpk)

Art. 147 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) reguluje kwestie związane z utrwalaniem przebiegu czynności procesowych za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Przepis ten ma na celu zapewnienie transparentności i dokładności dokumentacji procesowej, co jest kluczowe dla prawidłowego przebiegu postępowania karnego.

#### 1. Utrwalanie przebiegu czynności procesowych

Zgodnie z § 1, przebieg czynności protokołowanych może być utrwalony za pomocą urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk. Przed uruchomieniem urządzenia należy uprzedzić osoby uczestniczące w czynności. Jest to istotne z punktu widzenia ochrony praw uczestników postępowania, w tym prawa do prywatności.

#### 2. Obowiązkowe utrwalanie przesłuchań

§ 2 i § 2a wprowadzają obowiązek utrwalania przesłuchań świadków i biegłych za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk w określonych sytuacjach:
- gdy istnieje niebezpieczeństwo, że przesłuchanie tej osoby nie będzie możliwe w dalszym postępowaniu,
- gdy przesłuchanie następuje w trybie określonym w art. 396 k.p.k.,
- gdy przesłuchanie odbywa się w trybie określonym w art. 185a-185c oraz art. 185e k.p.k.

#### 3. Utrwalanie przebiegu rozprawy

§ 2b stanowi, że przebieg rozprawy utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, chyba że jest to niemożliwe ze względów technicznych. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy rozprawa odbywa się z wyłączeniem jawności ze względu na obawę ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”. W takim przypadku utrwalanie jest wyłączone, jeżeli nie można zapewnić właściwej ochrony zapisu.

#### 4. Protokół i załączniki

§ 3 i § 4 określają, że jeżeli czynność procesową inną niż rozprawa utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, protokół można ograniczyć do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób biorących udział w czynności. Zapis obrazu lub dźwięku staje się załącznikiem do protokołu. W przypadku ograniczenia protokołu sporządza się przekład zapisu dźwięku, który również staje się załącznikiem do protokołu.

#### 5. Prawo do kopii zapisu

§ 5 przyznaje stronie, obrońcy, pełnomocnikowi i przedstawicielowi ustawowemu prawo do otrzymania odpłatnie jednej kopii zapisu obrazu lub dźwięku. Wyjątek stanowi przebieg rozprawy lub innej czynności odbywającej się z wyłączeniem jawności albo czynności w postępowaniu przygotowawczym. Prezes sądu może również odmówić zgody na sporządzenie kopii zapisu obrazu z rozprawy z ważnych przyczyn, uzasadnionych ochroną interesu prywatnego osób biorących udział w rozprawie.

#### 6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości

§ 6 upoważnia Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych kwestii technicznych związanych z utrwalaniem obrazu i dźwięku, w tym rodzajów urządzeń, sposobu przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów, a także wysokości opłat za sporządzenie i przekazanie kopii zapisu.

### Podsumowanie

Art. 147 k.p.k. wprowadza kompleksowe regulacje dotyczące utrwalania czynności procesowych za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Przepis ten ma na celu zapewnienie dokładności i transparentności dokumentacji procesowej, co jest kluczowe dla prawidłowego przebiegu postępowania karnego. Jednocześnie przepis ten uwzględnia ochronę praw uczestników postępowania, w tym prawa do prywatności oraz ochrony informacji niejawnych.

Przesłuchanie biegłego

Przesłuchanie biegłego - definicja

Przesłuchanie biegłego w przepisach

Kodeks postępowania administracyjnego1 przepis

Kodeks postępowania cywilnego2 przepisy

Kodeks postępowania karnego (kpk)4 przepisy

Ordynacja podatkowa1 przepis