Prawomocne postanowienie

Prawomocne postanowienie to rozstrzygnięcie sądu lub innego uprawnionego organu, od którego nie przysługuje już zwykły środek zaskarżenia albo którego nie można skutecznie zaskarżyć w danym postępowaniu. Prawomocność oznacza, że rozstrzygnięcie uzyskało określoną, stabilną moc procesową i powinno być respektowane przez uczestników postępowania oraz właściwe organy.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• prawomocność formalną, która polega na niedopuszczalności dalszego zaskarżenia postanowienia w zwykłym trybie, na przykład po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia albo po rozpoznaniu takiego środka;
• prawomocność materialną, która wiąże strony i sąd w zakresie rozstrzygniętej kwestii oraz może uniemożliwiać ponowne rozpoznanie tej samej sprawy lub kwestii, jeżeli wynika to z przepisów właściwego postępowania.

Postanowienie może kończyć postępowanie w sprawie albo rozstrzygać jedynie określoną kwestię w toku postępowania. Ma to znaczenie dla jego zaskarżalności, skutków oraz możliwości późniejszej zmiany. W postępowaniu cywilnym niektóre postanowienia, mimo że stały się prawomocne, mogą zostać uchylone lub zmienione w przypadkach przewidzianych w przepisach, zwłaszcza gdy zmienią się okoliczności sprawy. Prawomocność nie oznacza więc w każdym przypadku całkowitej i nieodwracalnej niezmienności rozstrzygnięcia.

Prawomocne postanowienie może stanowić podstawę dalszych czynności procesowych, wykonawczych lub rejestrowych, a także wywoływać skutki w innych postępowaniach. Przykładowo może rozstrzygać o określonym uprawnieniu, obowiązku, statusie osoby albo o dalszym biegu sprawy. Występuje między innymi w postępowaniu cywilnym, karnym, podatkowym, rejestrowym i w sprawach dotyczących odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Prawomocność należy odróżniać od wykonalności, ponieważ postanowienie może być prawomocne, lecz jego wykonanie może wymagać dodatkowych warunków.