Powierzchnia ziemi

„Powierzchnia ziemi” to pojęcie zdefiniowane w ustawie „Prawo ochrony środowiska”, które obejmuje nie tylko widoczną, zewnętrzną warstwę terenu. W ujęciu prawnym jest to szerszy obszar, związany zarówno z rzeźbą terenu, jak i z określonymi warstwami podłoża oraz wodami znajdującymi się pod ziemią.

Zakres tego pojęcia obejmuje:

• ukształtowanie terenu, czyli jego fizyczną rzeźbę i formę,
• glebę, rozumianą jako górną warstwę litosfery, zawierającą składniki mineralne i organiczne, wodę, powietrze oraz organizmy; obejmuje ona zarówno warstwę wierzchnią, jak i podglebie,
• ziemię, czyli warstwę litosfery położoną poniżej gleby, sięgającą do głębokości, na którą oddziałuje człowiek,
• wody gruntowe, czyli określoną kategorię wód podziemnych, znajdujących się w strefie nasycenia i bezpośrednio stykających się z gruntem albo podglebiem.

Istotne jest więc rozróżnienie gleby i ziemi. Gleba obejmuje warstwę, w której występują między innymi materia organiczna i organizmy, natomiast ziemia znajduje się pod nią i jest ujmowana do granicy wyznaczonej zasięgiem oddziaływania człowieka. Włączenie wód gruntowych sprawia, że ochrona powierzchni ziemi może dotyczyć także elementów niewidocznych na powierzchni.

Definicja wyznacza zakres przedmiotowy przepisów dotyczących ochrony środowiska. Dzięki niej można ustalić, jakie elementy środowiska są objęte oceną wpływu określonych działań, a także co może być uwzględniane przy rozpatrywaniu zanieczyszczenia, degradacji lub szkody w środowisku. Ma znaczenie praktyczne między innymi przy ocenie stanu terenu, gleby, ziemi i wód gruntowych oraz przy określaniu, czy dane działanie narusza zasady ich ochrony. Pojęcie to występuje również w przepisach dotyczących odpowiedzialności karnej za niezgodne z prawem postępowanie z odpadami lub substancjami, a także za działania zagrażające bezpieczeństwu materiałów jądrowych i promieniowania jonizującego. Jest także używane przy określaniu kryteriów oceny wystąpienia szkody w środowisku.