Otwarcie spadku

Otwarcie spadku to moment, w którym następuje śmierć spadkodawcy i z mocy prawa dochodzi do przejścia jego majątkowych praw i obowiązków na spadkobierców. W polskim prawie spadkowym jest to zdarzenie prawne, a nie postępowanie sądowe ani czynność podejmowana przez rodzinę zmarłego. Następuje automatycznie, niezależnie od tego, czy spadkobiercy znają treść testamentu, złożyli oświadczenia dotyczące przyjęcia spadku albo uzyskali sądowe potwierdzenie swoich praw.

Chwila otwarcia spadku wyznacza początek dziedziczenia i służy do ustalenia, kto może być spadkobiercą oraz jaki majątek i jakie zobowiązania wchodzą do spadku. Powołanie do dziedziczenia może wynikać z testamentu albo z ustawy. Przy dziedziczeniu ustawowym stosuje się kolejność określoną w Kodeksie cywilnym, obejmującą między innymi dzieci i małżonka, a w dalszej kolejności innych krewnych. Decydujące znaczenie ma stan prawny i osobisty istniejący w chwili otwarcia spadku.

Do spadku przechodzą co do zasady prawa majątkowe i obowiązki zmarłego, które nie były ściśle związane z jego osobą. Nie przechodzą natomiast prawa i obowiązki o charakterze osobistym, wygasające wskutek śmierci. Samo otwarcie spadku nie przesądza jeszcze o tym, kto ostatecznie nabędzie spadek, ponieważ możliwe jest odrzucenie spadku, niegodność dziedziczenia albo zmiana kręgu spadkobierców wskutek ustalenia treści testamentu.

Znaczenie praktyczne otwarcia spadku obejmuje w szczególności:

• rozpoczęcie dziedziczenia i ustalenie chwili, według której ocenia się skład spadku oraz krąg spadkobierców,
• możliwość podjęcia czynności związanych z zabezpieczeniem majątku spadkowego i ustanowieniem kuratora spadku,
• rozpoczęcie biegu lub określenie skutków niektórych terminów i rozliczeń związanych ze spadkiem,
• ustalenie daty, do której mogą być naliczane określone należności związane ze spadkiem, w tym oprocentowanie nadpłat lub zwrotów podatku.

Otwarcie spadku należy odróżnić od stwierdzenia nabycia spadku albo sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Te czynności jedynie potwierdzają, kto dziedziczy i w jakich udziałach, natomiast nie powodują samego otwarcia spadku.