Osoba nieuprawniona

Osoba nieuprawniona to osoba, która nie ma podstawy prawnej lub faktycznej do wykonania określonej czynności, uzyskania dostępu do rzeczy, dokumentu, informacji albo przyjęcia świadczenia. Zakres tego pojęcia zależy od rodzaju uprawnienia i sytuacji opisanej w danym przepisie. Nie oznacza ono zawsze osoby działającej bezprawnie lub umyślnie, ponieważ brak uprawnienia może wynikać także z pomyłki, wygaśnięcia upoważnienia albo przekroczenia jego zakresu.

Najważniejsze cechy:

• uprawnienie może wynikać z ustawy, decyzji organu, umowy, pełnomocnictwa, stosunku rodzinnego lub zawodowego;
• ocenia się je w odniesieniu do konkretnej czynności, rzeczy lub dokumentu, dlatego osoba uprawniona w jednej sytuacji może być nieuprawniona w innej;
• o braku uprawnienia mogą decydować zarówno okoliczności dotyczące samej osoby, jak i sposób jej działania, na przykład posłużenie się dokumentem poza zakresem udzielonego upoważnienia.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa. W prawie karnym i wykroczeń odnosi się między innymi do uzyskiwania dostępu do określonych przedmiotów, posługiwania się nimi, przekazywania ich albo wykonywania czynności zastrzeżonych dla uprawnionych osób. W takich przypadkach działanie osoby nieuprawnionej może stanowić czyn zabroniony, jeżeli spełnia warunki określone w przepisie.

W prawie cywilnym osoba nieuprawniona może wystąpić jako podmiot, który przyjął świadczenie, mimo że nie był właściwym wierzycielem lub odbiorcą. Skutki takiego działania zależą od szczególnych regulacji i okoliczności, w tym od tego, czy świadczenie rzeczywiście trafiło do osoby uprawnionej. Przepisy mogą również chronić osobę działającą w dobrej wierze przy czynności z osobą, która nie miała wymaganych kompetencji.

W postępowaniu cywilnym i karnym brak właściwego umocowania albo udział osoby nieuprawnionej może mieć znaczenie dla ważności czynności procesowych, skuteczności reprezentacji lub prawidłowości orzeczenia. Nie każda wada tego rodzaju prowadzi jednak automatycznie do nieważności, ponieważ znaczenie mają charakter uchybienia i regulacje dotyczące jego usunięcia. Nakne?