Oskarżyciel publiczny

Oskarżyciel publiczny to podmiot uprawniony do występowania w imieniu państwa lub innego interesu publicznego z oskarżeniem o popełnienie przestępstwa albo wykroczenia. Nie działa jako prywatny pokrzywdzony, lecz jako uczestnik postępowania, którego zadaniem jest doprowadzenie do rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia, czy doszło do naruszenia prawa.

W postępowaniu karnym oskarżycielem publicznym jest przede wszystkim prokurator. Może on wnosić akt oskarżenia, popierać go przed sądem, składać wnioski dowodowe, zajmować stanowisko w kwestiach procesowych oraz wnosić środki odwoławcze. W określonych sprawach uprawnienia oskarżyciela publicznego przysługują także innym organom, jeżeli wynika to z ustawy. Organ taki może między innymi sporządzić lub wnieść akt oskarżenia, uczestniczyć w rozprawie i podejmować czynności związane z popieraniem oskarżenia.

W sprawach karnych skarbowych funkcję oskarżyciela publicznego może wykonywać finansowy organ postępowania przygotowawczego, na zasadach określonych w Kodeksie karnym skarbowym. W niektórych sytuacjach akt oskarżenia sporządza ten organ, a do sądu wnosi go prokurator. Udział finansowego organu w rozprawie może być wówczas obowiązkowy.

W sprawach o wykroczenia oskarżycielem publicznym jest co do zasady Policja, chyba że przepis szczególny przyznaje to uprawnienie innemu organowi. Może ono przysługiwać między innymi inspektorowi pracy albo określonej instytucji wykonującej zadania kontrolne. Prokurator może wnieść wniosek o ukaranie, a także przejąć sprawę lub wyłączyć z niej innego oskarżyciela publicznego.

Oskarżyciel publiczny może występować na różnych etapach postępowania, od czynności przygotowawczych po rozprawę i postępowanie odwoławcze. Jego obecność na rozprawie bywa obowiązkowa, ale w niektórych trybach niestawiennictwo nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Zakres jego kompetencji zależy od rodzaju sprawy i ustawy, która przyznaje danemu organowi status oskarżyciela publicznego. Termin ten występuje przede wszystkim w prawie karnym, karnym skarbowym i wykroczeń, a także w wybranych postępowaniach regulowanych przepisami szczególnymi.