Oskarżyciel

Oskarżyciel to uczestnik postępowania, który występuje z zarzutem popełnienia czynu zabronionego albo naruszenia zasad odpowiedzialności zawodowej i popiera ten zarzut przed właściwym organem. Jego zadaniem jest przedstawianie podstaw oskarżenia, wskazywanie dowodów oraz składanie wniosków i oświadczeń zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. Oskarżyciel nie jest sądem i nie rozstrzyga o winie, ponieważ należy to do niezależnego organu orzekającego.

W postępowaniu karnym oskarżyciel jest stroną. W zależności od trybu i charakteru sprawy może nim być:

• oskarżyciel publiczny, działający w interesie publicznym, co do zasady reprezentujący państwo;
• oskarżyciel posiłkowy, którym jest pokrzywdzony uczestniczący w sprawie obok oskarżyciela publicznego albo, w przypadkach przewidzianych prawem, działający zamiast niego;
• oskarżyciel prywatny, wnoszący i popierający oskarżenie w sprawach, w których postępowanie wszczyna się z jego inicjatywy.

Zakres uprawnień oskarżyciela zależy od jego rodzaju oraz etapu postępowania. Może on między innymi przedstawiać zarzuty, uczestniczyć w rozprawie, zadawać pytania, zgłaszać wnioski dowodowe, wypowiadać się co do przeprowadzonych dowodów i zaskarżać rozstrzygnięcia. Oskarżyciel publiczny powinien działać w granicach prawa, uwzględniając zarówno okoliczności przemawiające na niekorzyść, jak i na korzyść oskarżonego.

Pojęcie oskarżyciela występuje także w postępowaniach dyscyplinarnych dotyczących określonych zawodów. Funkcję tę pełni zwykle rzecznik dyscyplinarny albo inna osoba wskazana w przepisach regulujących dany samorząd zawodowy. W takim postępowaniu oskarżyciel przedstawia zarzut osobie obwinionej i popiera go przed organem dyscyplinarnym. Jego status, kompetencje oraz relacja do pozostałych stron wynikają z przepisów właściwej ustawy. Obecność i oznaczenie oskarżyciela należą także do elementów formalnych rozstrzygnięcia sądu w sprawie karnej.