Opiekun prawny

Opiekun prawny to osoba ustanowiona przez sąd opiekuńczy do sprawowania pieczy nad osobą, która nie może samodzielnie wykonywać swoich praw, oraz do ochrony jej interesów majątkowych. W polskim prawie opieka dotyczy przede wszystkim małoletniego, który nie pozostaje pod władzą rodzicielską, a także osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. Samo faktyczne zajmowanie się dzieckiem lub inną osobą nie oznacza jeszcze uzyskania statusu opiekuna prawnego.

Opiekun wykonuje obowiązki w zakresie określonym przez prawo i podlega nadzorowi sądu opiekuńczego. Do jego podstawowych zadań należy sprawowanie pieczy nad osobą pozostającą pod opieką, reprezentowanie jej oraz zarządzanie jej majątkiem. Powinien działać z należytą starannością, kierując się dobrem podopiecznego. W istotnych sprawach dotyczących osoby lub majątku podopiecznego konieczne jest uzyskanie zezwolenia właściwego sądu. Dotyczy to czynności wykraczających poza zwykły zarząd, w szczególności takich, które mogą znacząco wpłynąć na sytuację osobistą albo finansową podopiecznego.

Opiekun nie może reprezentować podopiecznego w czynnościach, w których występuje konflikt interesów, zwłaszcza gdy czynność jest dokonywana między podopiecznym a opiekunem albo osobą pozostającą pod jego pieczą. W takich sytuacjach może być potrzebne ustanowienie kuratora do konkretnej sprawy. Zakres opieki nad ubezwłasnowolnionym dzieckiem może również wpływać na wykonywanie uprawnień przez jego rodziców.

Termin „opiekun prawny” występuje także w przepisach dotyczących postępowań przed organami, prawa pracy, świadczeń, edukacji, komunikowania się oraz korzystania przez małoletnich ze zwolnień od pracy lub nauki. W tych regulacjach opiekun jest zwykle wskazywany jako osoba uprawniona do działania w imieniu podopiecznego, składania oświadczeń, odbioru świadczeń albo współdecydowania w sprawach dotyczących jego sytuacji. Zakres jego umocowania wynika z przepisów o opiece oraz z charakteru konkretnej czynności.