Opieka

Opieka w polskim prawie oznacza przede wszystkim instytucję służącą ochronie osoby, która nie może samodzielnie prowadzić swoich spraw, a także pieczę nad jej osobą i majątkiem. W tym znaczeniu opieka jest ustanawiana przez sąd opiekuńczy, w szczególności nad małoletnim, który nie pozostaje pod władzą rodzicielską, oraz nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną.

Opiekun wykonuje obowiązki osobiście, reprezentuje podopiecznego w sprawach prawnych, dba o jego codzienne potrzeby i zarządza jego majątkiem w granicach określonych przez prawo i orzeczenia sądu. Podejmując ważniejsze czynności dotyczące osoby lub majątku podopiecznego, może podlegać obowiązkowi uzyskania zgody sądu opiekuńczego. Opieka podlega nadzorowi sądu, który może wydawać opiekunowi zarządzenia, żądać informacji o sposobie jej sprawowania, a także reagować na nienależyte wykonywanie obowiązków. W razie przeszkody w działaniu opiekuna sąd może ustanowić kuratora. Uchylanie się od objęcia opieki albo niewykonywanie zarządzeń sądu może skutkować grzywną.

Termin „opieka” występuje także w znaczeniu szerszym, jako obowiązek zapewnienia ochrony, nadzoru lub pomocy określonej osobie. W Kodeksie karnym wykonawczym odnosi się między innymi do zapewnienia małoletnim opieki podczas widzeń z osobami pozbawionymi wolności oraz do zawiadamiania właściwych organów o potrzebach skazanego. W Kodeksie pracy oznacza obowiązek zapewnienia młodocianym pracownikom pomocy i nadzoru przy przystosowaniu się do pracy. W przepisach dotyczących bezpieczeństwa może oznaczać obowiązek niedopuszczenia małego dziecka do samodzielnego przebywania w miejscu stwarzającym zagrożenie.

W postępowaniach sądowych i administracyjnych określenie „opieka” może również wskazywać na kompetencje sądu opiekuńczego albo na obecność dorosłej osoby sprawującej pieczę nad małoletnim. Nie zawsze oznacza więc formalnie ustanowioną opiekę prawną.