Odpowiedzialność pracownika

Odpowiedzialność pracownika oznacza ponoszenie przez osobę zatrudnioną prawnych konsekwencji niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków związanych z pracą. W polskim prawie termin ten odnosi się przede wszystkim do odpowiedzialności uregulowanej w Kodeksie pracy, ale w określonych sytuacjach może obejmować także odpowiedzialność cywilną, wykroczeniową lub karną, jeżeli zachowanie pracownika narusza przepisy należące do innych dziedzin prawa.

Najważniejsze rodzaje odpowiedzialności pracownika to:

• odpowiedzialność porządkowa, związana z naruszeniem organizacji i porządku pracy, obowiązków pracowniczych lub zasad obowiązujących w zakładzie pracy;
• odpowiedzialność materialna, dotycząca szkody wyrządzonej pracodawcy wskutek działania albo zaniechania pracownika;
• odpowiedzialność za mienie powierzone, odnosząca się do rzeczy lub środków przekazanych pracownikowi z obowiązkiem zwrotu albo rozliczenia się.

Odpowiedzialność materialna jest co do zasady oparta na winie pracownika. Pracownik odpowiada za rzeczywistą stratę poniesioną przez pracodawcę oraz za normalne następstwa swojego działania lub zaniechania. Znaczenie mają więc nie tylko sam fakt powstania szkody, lecz także jej wysokość, związek przyczynowy z zachowaniem pracownika, stopień winy i zakres przyczynienia się do jej powstania. Jeżeli nie można ustalić udziału poszczególnych pracowników w wyrządzeniu szkody ani stopnia ich winy, odpowiedzialność może zostać rozłożona między nich w częściach równych.

Odrębne zasady dotyczą szkody wyrządzonej osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych. W takim przypadku wobec tej osoby odpowiada pracodawca, a nie bezpośrednio pracownik. Pracodawca może następnie dochodzić od pracownika odpowiedniej kwoty na zasadach przewidzianych dla odpowiedzialności pracowniczej.

Praktyczne znaczenie tego terminu polega na określeniu, kiedy naruszenie obowiązków może prowadzić do kary porządkowej, obowiązku naprawienia szkody albo innych skutków prawnych. Zakres odpowiedzialności zależy między innymi od rodzaju naruszenia, rozmiaru szkody, winy pracownika oraz okoliczności, w jakich doszło do zdarzenia.