Odmowa wydania

Odmowa wydania oznacza niewydanie osobie uprawnionej określonego przedmiotu, dokumentu, zaświadczenia, zezwolenia, opinii albo innego aktu, mimo że wystąpiła ona o jego wydanie. Nie jest odrębną, jednolicie uregulowaną instytucją prawną. Znaczenie tego terminu zależy od rodzaju wydawanej rzeczy lub dokumentu oraz od przepisów regulujących daną procedurę.

Odmowa może mieć charakter:

• formalny, gdy organ wydaje decyzję, postanowienie albo inne rozstrzygnięcie odmawiające wydania;
• faktyczny, gdy podmiot zobowiązany nie przekazuje rzeczy lub dokumentu, chociaż istnieje żądanie uprawnionego organu albo osoby;
• warunkowy, gdy wydanie jest uzależnione od spełnienia określonych wymagań, na przykład przedstawienia zabezpieczenia.

Podstawą odmowy powinny być okoliczności wskazane w przepisach właściwych dla danej sprawy. Może nią być między innymi brak wymaganych warunków, zagrożenie dla interesu publicznego, uzasadnione przypuszczenie niewykonania zobowiązań albo ochrona praw innych osób. W niektórych sytuacjach odmowa jest obowiązkiem organu, w innych pozostawiono mu ocenę, czy zachodzą przesłanki do niewydania danego aktu lub przedmiotu.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa. W postępowaniu administracyjnym dotyczy między innymi odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści. W prawie cywilnym może odnosić się do niewydania rzeczy objętej użytkowaniem bez odpowiedniego zabezpieczenia. W postępowaniu karnym obejmuje także odmowę wydania rzeczy mogącej stanowić dowód, na żądanie uprawnionego organu. W prawie podatkowym może dotyczyć opinii zabezpieczającej, a w przepisach regulujących ruch drogowy, ochronę środowiska lub produkty lecznicze, zezwoleń i pozwoleń. Odmowa wydania faktury może natomiast prowadzić do odpowiedzialności na podstawie Kodeksu karnego skarbowego, jeżeli spełnione są przesłanki określone w tych przepisach.

Praktyczne znaczenie odmowy polega na tym, że wstrzymuje ona uzyskanie określonego uprawnienia, dokumentu albo rzeczy. Jeżeli przybiera formę decyzji lub postanowienia, przepisy właściwego postępowania mogą przewidywać uzasadnienie oraz możliwość zaskarżenia. Sposób i termin zakwestionowania odmowy zależą od jej rodzaju oraz podstawy prawnej.