Obowiązek naprawienia szkody

Obowiązek naprawienia szkody oznacza konieczność wyrównania uszczerbku poniesionego przez inną osobę lub podmiot. Może wynikać bezpośrednio z ustawy, z umowy albo z orzeczenia sądu. Jego celem jest przywrócenie stanu, który istniałby, gdyby nie doszło do zdarzenia powodującego szkodę, a gdy nie jest to możliwe, wypłata odpowiedniej kwoty pieniężnej.

Szkoda może polegać na stracie majątkowej, na przykład zniszczeniu rzeczy lub poniesieniu kosztów, a także na utracie spodziewanych korzyści. Odpowiedzialność obejmuje co do zasady tylko szkodę pozostającą w związku z określonym zdarzeniem. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do jej powstania lub zwiększenia, obowiązek naprawienia szkody może zostać odpowiednio zmniejszony. Naprawienie szkody majątkowej należy odróżnić od zadośćuczynienia za krzywdę, które dotyczy przede wszystkim szkody niemajątkowej.

Termin występuje w różnych dziedzinach prawa:

• w prawie cywilnym dotyczy między innymi odpowiedzialności za czyn niedozwolony, niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz świadczenie niemożliwe;
• w prawie karnym sąd może orzec wobec skazanego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem albo obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
• jeżeli dokładne określenie obowiązku w sprawie karnej jest znacznie utrudnione, sąd może zamiast niego orzec nawiązkę, której wysokość podlega ustawowemu ograniczeniu do 200 000 złotych;
• w prawie pracy pracownik, który umyślnie wyrządził szkodę, odpowiada za nią w pełnej wysokości, na zasadach określonych w Kodeksie pracy;
• w prawie spółek może być dochodzona szkoda wyrządzona spółce przez członka jej organu lub akcjonariusza;
• w przepisach dotyczących służby wojskowej przewidziano odpowiedzialność Skarbu Państwa za określone szkody wyrządzone osobom trzecim przez żołnierza.

Obowiązek może zostać wykonany dobrowolnie albo przymusowo. Orzeczenie lub ugoda spełniające wymagania formalne mogą uzyskać klauzulę wykonalności, a następnie być egzekwowane. W postępowaniu karnym niewykonane świadczenia z tytułu naprawienia szkody, zadośćuczynienia lub nawiązki mogą być objęte czynnościami egzekucyjnymi. Nawiązka nie jest tożsama z obowiązkiem naprawienia szkody, choć w określonych sytuacjach pełni funkcję zbliżoną do kompensacyjnej.