Należyta staranność

Należyta staranność oznacza wymagany przez prawo sposób postępowania, polegający na podejmowaniu działań odpowiednio rozważnych, rzetelnych i dostosowanych do okoliczności. Jest to obiektywny miernik oceny zachowania, a nie gwarancja osiągnięcia określonego rezultatu. Ocenie podlega między innymi to, czy dana osoba rozpoznała istotne ryzyka, sprawdziła dostępne informacje, przestrzegała obowiązujących reguł oraz podjęła działania adekwatne do swojej wiedzy, funkcji i sytuacji.

Zakres wymaganej staranności zależy od rodzaju obowiązku i osoby, która go wykonuje. W prawie cywilnym wyróżnia się zwykłą staranność, właściwą dla stosunków danego rodzaju, oraz podwyższony standard staranności zawodowej. Od przedsiębiorcy lub innego profesjonalisty oczekuje się uwzględnienia fachowej wiedzy, doświadczenia i standardów związanych z prowadzoną działalnością. Nie oznacza to jednak obowiązku przewidywania każdego zdarzenia ani odpowiedzialności za każdą niepomyślną konsekwencję prawidłowego działania.

Znaczenie praktyczne

Należyta staranność jest wykorzystywana przy ocenie wykonania zobowiązań, odpowiedzialności za szkodę oraz istnienia winy. Może mieć znaczenie dla ustalenia, czy osoba nabywająca przedsiębiorstwo mogła wiedzieć o jego zobowiązaniach, czy członek organu spółki prawidłowo wykonywał swoje obowiązki oraz czy opiekun lub kurator wykonywał powierzoną funkcję w sposób staranny. W niektórych przypadkach dochowanie staranności pozwala uwolnić się od określonej odpowiedzialności albo wyłączyć zarzut, że dana osoba powinna była znać określoną informację.

Pojęcie występuje między innymi w Kodeksie cywilnym, Kodeksie spółek handlowych, Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, Ordynacji podatkowej oraz przepisach dotyczących Krajowego Rejestru Sądowego. Występuje także w regulacjach zawodowych i dyscyplinarnych, między innymi dotyczących geodezji, a także w przepisach o fundacji rodzinnej. Dochowanie należytej staranności ocenia się zwykle na podstawie całokształtu okoliczności, w tym dostępnych informacji, czasu na działanie, charakteru czynności i kwalifikacji osoby zobowiązanej.