Mandat

Mandat jest terminem wieloznacznym. W polskim prawie oznacza przede wszystkim upoważnienie do wykonywania określonej funkcji publicznej lub organizacyjnej, dokument albo okres, na jaki takie upoważnienie zostało udzielone, a także szczególny tryb nakładania grzywny za wykroczenie.

Mandat przedstawicielski powstaje najczęściej w wyniku wyboru. Uprawnia wybraną osobę do działania w imieniu określonej wspólnoty, na przykład obywateli, pracowników albo członków organizacji. Z mandatem wiążą się prawa i obowiązki osoby wybranej, w tym wykonywanie powierzonych zadań, udział w pracach organu oraz, w niektórych przypadkach, obowiązek informowania wyborców o swojej działalności. Mandat może mieć charakter wolny, gdy przedstawiciel nie jest prawnie związany instrukcjami wyborców, albo imperatywny, gdy jego działania podlegają wiążącym wytycznym. Występuje między innymi w prawie konstytucyjnym, samorządowym, związkowym i wewnętrznych regulacjach różnych organów.

Mandat jest zazwyczaj ograniczony w czasie. Może wygasnąć wskutek upływu kadencji, rezygnacji, odwołania, utraty wymaganego statusu albo zaistnienia innej przesłanki określonej w przepisach. Wygaśnięcie mandatu może powodować konieczność obsadzenia funkcji przez inną osobę. W prawie pracy pojęcie to może odnosić się do funkcji z wyboru, od której zależy nawiązanie lub rozwiązanie stosunku pracy, a także do funkcji związkowej wykonywanej poza zakładem pracy.

Mandat karny jest natomiast formą postępowania w sprawach o wykroczenia i dokumentem obejmującym nałożenie grzywny przez uprawniony organ. Jego przyjęcie wywołuje skutki określone w przepisach, natomiast odmowa przyjęcia może prowadzić do skierowania sprawy do sądu. Mandat karny nie jest tożsamy z każdym wezwaniem do zapłaty ani z samą grzywną.

W prawie handlowym mandat może oznaczać czasowe uprawnienie do pełnienia funkcji członka organu spółki. W prawie międzynarodowym termin ten bywa używany na określenie szczególnego upoważnienia do zarządzania określonym terytorium lub wykonywania powierzonych zadań. Znaczenie słowa wynika więc z rodzaju stosunku prawnego i przepisu, w którym zostało użyte.