Małżonek

Małżonek to osoba pozostająca w ważnym związku małżeńskim z inną osobą. Termin obejmuje zarówno męża, jak i żonę, niezależnie od tego, czy małżeństwo zostało zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, czy przed duchownym w sposób wywołujący skutki w prawie cywilnym. Status małżonka powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i co do zasady trwa do jego ustania wskutek śmierci, uznania za zmarłego albo rozwodu. Separacja nie powoduje ustania małżeństwa, dlatego osoby pozostające w separacji nadal są małżonkami, choć zakres ich praw i obowiązków może być odmienny.

Małżonek jest jednocześnie członkiem rodziny i podmiotem szczególnej więzi prawnej. Z małżeństwa wynikają między innymi obowiązki wzajemnej pomocy, współdziałania dla dobra rodziny oraz przyczyniania się do zaspokajania jej potrzeb. Małżonkowie mogą pozostawać w ustawowym ustroju wspólności majątkowej albo w innym ustroju ustanowionym na podstawie przepisów lub umowy. Samo użycie określenia małżonek nie przesądza więc o tym, czy określone składniki majątku są wspólne.

Pojęcie występuje w wielu dziedzinach prawa. W prawie rodzinnym wiąże się z zawarciem, unieważnieniem i ustaniem małżeństwa, nazwiskiem oraz relacjami między małżonkami. W prawie spadkowym małżonek może być spadkobiercą ustawowym, uprawnionym do zachowku albo osobą, której dotyczą przesłanki wydziedziczenia. W postępowaniu cywilnym może być uczestnikiem sprawy, osobą wzywaną do udziału w postępowaniu lub adresatem rozstrzygnięcia dotyczącego wspólnego mieszkania. W postępowaniu podatkowym małżonek jest zaliczany do osób bliskich, co może powodować wyłączenie pracownika lub funkcjonariusza od prowadzenia sprawy. Znaczenie tego statusu pojawia się także przy ustalaniu sytuacji gospodarstwa domowego, odpowiedzialności za niektóre zobowiązania oraz uprawnień pracowniczych i socjalnych. Konkretne skutki zależą od rodzaju postępowania, ustroju majątkowego oraz tego, czy przepisy posługują się terminem małżonek, były małżonek albo osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym.