Krajobraz priorytetowy

Krajobraz priorytetowy to, w rozumieniu ustawy „Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne”, krajobraz uznany za szczególnie wartościowy z punktu widzenia społeczeństwa. O jego szczególnym znaczeniu może decydować jeden rodzaj wartości albo ich połączenie, w szczególności wartości przyrodnicze, kulturowe, historyczne, architektoniczne, urbanistyczne, ruralistyczne lub estetyczno-widokowe.

Pojęcie obejmuje więc nie tylko obszary cenne ze względu na przyrodę. Może dotyczyć również krajobrazów związanych z dziedzictwem kulturowym i historią, wyróżniających się zabudową, układem miasta lub wsi, a także takich, które mają wyjątkowe walory kompozycyjne, widokowe albo estetyczne. Istotne jest nie samo występowanie atrakcyjnych elementów, lecz ich szczególna wartość dla społeczeństwa.

Z definicji wynikają dwie podstawowe przesłanki. Po pierwsze, krajobraz musi przedstawiać szczególną wartość w co najmniej jednej ze wskazanych dziedzin. Po drugie, jego znaczenie powinno uzasadniać podjęcie działań planistycznych. Mogą one polegać na dążeniu do zachowania istniejących cech krajobrazu albo na ustaleniu zasad i warunków jego kształtowania. W tym drugim przypadku chodzi o takie określenie sposobu zmian, aby nie prowadziły one do utraty wartości, które przesądziły o uznaniu krajobrazu za priorytetowy.

W ustawie pojęcie służy do wyróżnienia krajobrazów, które wymagają szczególnego uwzględnienia w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ma zatem znaczenie zarówno ochronne, gdy najważniejsze jest zachowanie istniejącego charakteru obszaru, jak i porządkujące, gdy potrzebne jest wskazanie reguł jego dalszego przekształcania. W praktyce określenie danego krajobrazu jako priorytetowego wskazuje, że jego walory powinny być brane pod uwagę przy kształtowaniu przestrzeni, a dopuszczalne zmiany powinny odpowiadać jego wartościom przyrodniczym, kulturowym, historycznym lub estetyczno-widokowym.