Konstytucja

Konstytucja to podstawowy akt prawny państwa, określający jego ustrój, organizację i kompetencje najważniejszych organów oraz katalog wolności, praw i obowiązków jednostki. W polskim porządku prawnym Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym prawem, co oznacza, że ustawy i inne akty normatywne powinny być z nią zgodne. Wyznacza także podstawowe zasady funkcjonowania państwa, w tym zasady stanowienia prawa, podziału władz i działania organów publicznych.

Konstytucja ma szczególną moc prawną. Jej zmiana wymaga odrębnej, bardziej wymagającej procedury niż uchwalenie ustawy. Jej przepisy mogą stanowić podstawę oceny działalności władz publicznych, a określone wolności i prawa konstytucyjne mogą być powoływane przez jednostkę w postępowaniach przewidzianych prawem. Konstytucyjne prawa obejmują między innymi wolność zrzeszania się, a korzystanie z nich co do zasady przysługuje osobom pozostającym pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej.

W znaczeniu prawnym termin ten może oznaczać zarówno konkretny akt ustrojowy państwa, jak i ogół najważniejszych norm dotyczących jego ustroju. Konstytucja wyznacza ramy dla ustaw regulujących między innymi referendum ogólnokrajowe, obywatelską inicjatywę ustawodawczą oraz działalność partii politycznych. Jej postanowienia są również punktem odniesienia dla kontroli konstytucyjności prawa sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Znaczenie praktyczne konstytucji polega na tym, że stwierdzenie niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją może wpływać na dalsze stosowanie tego aktu oraz na rozstrzygnięcia wydane na jego podstawie. W określonych sytuacjach może otwierać drogę do wznowienia postępowania administracyjnego lub cywilnego. Konstytucja przewiduje także możliwość wniesienia skargi konstytucyjnej po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy, jeżeli naruszenie praw lub wolności wynika z zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją.