Czynność

Czynność to działanie człowieka, organu lub innego uprawnionego podmiotu, podejmowane w określonym celu i wywołujące skutki przewidziane przez prawo albo służące wykonaniu zadań określonych w przepisach. Termin ten ma szerokie znaczenie i nie oznacza jednej, jednolicie zdefiniowanej instytucji prawnej. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa oraz od kontekstu, w którym został użyty.

Najczęściej wyróżnia się:

• czynności prawne, czyli działania zmierzające do ustanowienia, zmiany albo ustania stosunku prawnego, na przykład zawarcie umowy lub złożenie oświadczenia;
• czynności procesowe, podejmowane przez sąd, prokuratora, organ administracji, strony i innych uczestników postępowania, takie jak złożenie wniosku, przeprowadzenie dowodu, wydanie postanowienia albo udział w posiedzeniu;
• czynności urzędowe i faktyczne, wykonywane w ramach kompetencji organu, między innymi kontrolę, ustalenie granic, sporządzenie dokumentacji lub udostępnienie akt;
• czynności materialno-techniczne, które nie rozstrzygają bezpośrednio o prawach i obowiązkach, lecz służą realizacji takiego rozstrzygnięcia lub prowadzeniu postępowania.

Skuteczność czynności może zależeć od zachowania określonej formy, dokonania jej przez właściwy podmiot, zachowania terminu, uzyskania zgody albo spełnienia dodatkowych wymagań. Przepisy mogą także określać kolejność czynności, udział poszczególnych osób, sposób ich dokumentowania oraz konsekwencje ich zaniechania lub wadliwego dokonania. Niektóre czynności są dobrowolne, inne wynikają z obowiązku ustawowego albo z decyzji organu.

Pojęcie to występuje między innymi w postępowaniu karnym i cywilnym, w prawie nieruchomości, prawie spółek, prawie wodnym oraz w prawie podatkowym i karnym wykonawczym. W praktyce ustalenie, jaką czynność przewiduje dany przepis, pozwala określić, kto może lub powinien ją podjąć, w jakim czasie i trybie, a także jaki skutek prawny, procesowy lub organizacyjny wywołuje.