UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 20 stycznia 2026 r. znak: (...)-PU.402.30.2026 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w L. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 oraz art. 3a, art. 6, art. 8 ust. 1, 2 i 2a i art. 17 ust. 1 i 3 oraz art. 39 ust. 4 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 1770) stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do Ł. H. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie: ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego
i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego w okresie od 1 lipca 2004 r. do 15 września 2017 r. oraz stwierdził ustanie obowiązku opłacania składek za Ł. H. od wymienionego dnia.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów stwierdził, że w okresie od 1 października 2003 r. do 15 września 2017 r. Ł. H. podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w wymiarze ¼ ustawowego czasu pracy – ¼ etatu. Organ argumentował, że w myśl art. 6 pkt 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym od 2 maja 2004 r., za osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu uważa się osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym, przy czym nie ma znaczenia wymiar czasu zatrudnienia. Natomiast zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2009 r., ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału,
w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu.
(decyzja k. 71-71v. akt KRUS).
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 2 lutego 2026 r. złożyła Ł. H. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że
w okresach wskazanych w decyzji podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz uwzględnienie opłacanego przez nią ubezpieczenia emerytalno-rentowego przy wyliczaniu emerytury. Ewentualnie – w przypadku niemożliwości pozytywnego rozpatrzenia powyższych wniosków, wniosła o zwrot całości zapłaconych przez nią do KRUS składek, tj. składek
w zakresie: ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego w okresie od 2 lipca 2004 r. do 15 września 2017 r.
Ubezpieczona nie kwestionowała faktu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę
w 2004 r., wskazywała jednak na naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz na rażąco nieproporcjonalne skutki tej decyzji. Podnosiła, że w okresie objętym decyzją nie została poinformowana przez KRUS, że nie powinna podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników; ubezpieczona podnosiła, że organ przez lata kierował do niej druki do opłacania składek oraz przyjmował te składki co utwierdzało ją w przekonaniu, że prawidłowo podlega ubezpieczeniu w KRUS.
(odwołanie k. 3-5).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie argumentując jak w zaskarżonej decyzji, a ponadto podnosząc m.in., że organ nie może zgodzić się z twierdzeniem ubezpieczonej, że nie posiadała wiedzy dlatego nie kwestionowała prawidłowości ubezpieczenia i opłacała składki.
Podniósł, że odwołująca podejmując kolejne zatrudnienie, tj. w (...) na okres od 19 września 2017 r. do 15 grudnia 2017 r., osobiście dostarczyła do KRUS w dniu 29 września 2017 r. zaświadczenie o zatrudnieniu będące, bez mała, kontynuacją podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu (wystąpiła 3-dniowa przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniego zatrudnienia i rozpoczęciem nowej pracy), do którego dołączyła oświadczenie spisane pod odpowiedzialnością karną, w którym wskazuje, iż od 19 września 2017 r. podjęła pracę i podlega pod ZUS (k. 16, 17). Zdaniem organu, Ł. H. miała wiedzę i była świadoma tego, że zatrudnienie może mieć wpływ na podleganie u.s.r., a mimo to świadectwa pracy dotyczącego poprzedniego świadczenia stosunku pracy nie przedstawiła. Podnosił, że w oświadczeniu pominęła jednak fakt zatrudnienia od 1 października 2003 r. do 15 września 2017 r.
(odpowiedź na odwołanie k. 6-8).
Na rozprawie w dniu 2 lipca 2026 r. wnioskodawczyni poparła odwołanie oświadczając, że nie pamięta czy dostała kiedykolwiek z KRUS pouczenie o tym, że powinna powiadomić organ rentowy o podleganiu ubezpieczeniu w ZUS natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania oświadczając, że ponieważ wnioskodawczyni była objęta ubezpieczeniem rolniczym od 1983 r. to decyzje w tym zakresie wydał Urząd Gminy w U. i najprawdopodobniej w tej decyzji było pouczenie o konieczności powiadamiania o podleganiu innemu ubezpieczeniu. Oświadczył również, że organ rentowy najprawdopodobniej nie jest
w posiadaniu tej decyzji.
(stanowiska stron e-protokół rozprawy z 2 lipca 2026 r. 00:01:00-00:09:01 – płyta CD k. 25).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Ł. H. urodziła się (...)
(bezsporne).
Wnioskodawczyni prowadzi działalność rolniczą od 19 lutego 1985 r., gdy nabyła od swoich rodziców gospodarstwo rolne o powierzchni 4,18 ha położonej we wsi M. (...) w gminie U. i jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników jako rolnik od 1 stycznia 1985 r.
(karta ewidencyjna ubezpieczonego k. 1-1v. akt KRUS, akt notarialny k. 43-45 akt KRUS).
W okresie od 1 października 2003 r. do 15 września 2017 r. odwołująca była zatrudniona w (...) w U.
w wymiarze ¼ ustawowego czasu pracy – ¼ etatu na stanowisku sprzątaczki.
(świadectwo pracy k. 60-60 akt KRUS).
W dniu 27 września 2017 r. ubezpieczona złożyła w KRUS zaświadczenie
o zatrudnieniu przy komisjonowaniu/pakowaniu w O. (...) Polska w okresie
od 19 września 2017 r. do 15 grudnia 2017 r.
w pełnym wymiarze czasu pracy. Na skutek przedstawienia powyższego zaświadczenia, decyzją z dnia 29 września 2017 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do Ł. H. oraz ustane obowiązku opłacania za nią składek od 19 września 2017 r.
(zaświadczenie o zatrudnieniu k. 16 akt KRUS, decyzja z 29 września 2017 r. k. 20 akt KRUS).
Urząd Gminy U. nie prowadzi dokumentacji dotyczącej podlegania do ubezpieczeń społecznych rolników. W zasobach dokumentacji dotyczącej Ł. H. znajduje się informacja o opłacaniu podatku rolnego od 2007 r. Zaległości nie stwierdzono.
(pismo Sekretarza Gminy U. k. 31).
Nigdy nie została wydana wobec ubezpieczonej decyzja stwierdzająca podleganie przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników sprzed 2017 r.
(dokumentacja
w aktach KRUS).
Ł. H. aż do końca spornego okresu (15 września 2017 r.) nie była pouczana przez KRUS o obowiązku zgłoszenia organowi rentowemu faktu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
(dokumentacja w aktach KRUS).
Przy nieuznaniu spornego okresu, ubezpieczona ma staż podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu niższy niż 25 lat wymagany do nabycia prawa do emerytury rolniczej.
(zaświadczenie k. 74-76 akt KRUS).
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu w wskazane dokumenty, których wiarygodność nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu nie udowodniono przy tym, by ubezpieczona została pouczona przez organ rentowy o obowiązku zgłaszania faktu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wymiarze ¼ pełnego wymiaru czasu pracy wcześniej niż po upływie spornego okresu.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie jest zasadne i skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
(t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1770 ze zm. dalej: ustawa o ubezpieczeniu rolników, u.s.r.) ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:
1)
rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,
2)
domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1
- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych.
Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:
1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;
2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1;
3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;
4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.
Zgodnie zaś z art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu rolników, ust. 1 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie zaś z art. 6 pkt 13 ustawy o ubezpieczeniu rolników, przez osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu rozumie się osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ rentowy nie wykazał jednak, by on lub właściwy organ gminy (przed wejściem w życie obecnie obowiązującej ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników) poinformował ubezpieczoną, że wykonywanie umowy o pracę w wymiarze ¼ pełnego wymiaru czasu pracy będzie skutkować wyłączeniem
z ubezpieczeń społecznych rolników.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym w 1985 r. nie obowiązywał wówczas przepis analogiczny do obecnego art. 7 ust. 1 czy art. 16 ust. 1 i 3 obowiązującej obecnie ustawy. W 1985 r. krąg osób spośród rolników i domowników nie podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników określał wówczas art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych
i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. nr 40 poz. 268), zgodnie z którym, ubezpieczeniu rolniczemu nie podlegały osoby:
1) podlegające ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin,
2) użytkujące wyłącznie grunty deputatowe lub stanowiące własność związków wyznaniowych.
Do żadnych z tych dwóch grup ubezpieczona się nie zaliczała ani w momencie rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej ani nigdy późnej.
Wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę jako okoliczność wyłączająca
z ubezpieczeń społecznych została wprowadzona dopiero po raz pierwszy obowiązującą z mocą od 1 stycznia 1989 r. nowelizacją ustawy z 1982 r. dokonaną ustawą
z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
(Dz. U. z 1989 r. nr 10 poz. 53).
Wówczas art. 3 ust. 2 ustawy z 1982 r. otrzymał następujące brzmienie: „Ubezpieczeniu nie podlegają osoby:
1) będące pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo objęte innymi przepisami
o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym,
2) mające ustalone prawo do emerytury lub renty,
3) użytkujące wyłącznie grunty stanowiące własność związków wyznaniowych.”
Zatem i przepisy obowiązujące w latach 1989-1990 nie spowodowałyby wyłączenia ubezpieczonej zatrudnionej w wymiarze ¼ etatu z ubezpieczenia rolniczego.
Natomiast w okresie od dnia wejścia w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (1 stycznia 1991 r.) do dnia 2 maja 2004 r. jako osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu – zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 6 ust. 13 u.s.r. – rozumiało się osobę będącą pracownikiem zatrudnionym w wymiarze czasu nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo objętą innymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym.
Zatrudnienie ubezpieczonej w (...) w U. w wymiarze ¼ pełnego czasu pracy ma wpływ na podleganie przez nią ubezpieczeniu rolniczemu dopiero od dnia 2 maja 2004 r. –
a zatem gdy ubezpieczona pozostawała już w tym zatrudnieniu. To wówczas – ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. z 2004 r. nr 91 poz. 873) zostało wprowadzone nowe brzmienie art. 6 ust. 13 u.s.r., który odtąd stanowi, że przez osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu rozumie się osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym.
Zatem, nawet jeśli wydana w 1985 r. decyzja organu gminy w U. zawierała jakiekolwiek pouczenie, to w pouczeniu tym nie mogło znajdować się zobowiązanie Ł. H. do poinformowania organu rentowego o podjęciu zatrudnienia w wymiarze
¼ pełnego wymiaru czasu pracy.
Zgodnie nadto z brzmieniem art. 62 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prowadzi działalność w zakresie informowania ubezpieczonych i świadczeniobiorców o prawach i obowiązkach wynikających z ustawy oraz propagowania działalności Kasy.
W realiach niniejszej sprawy – w ocenie Sądu Okręgowego – nie sposób uznać, aby organ rentowy w stosunku do odwołującej wywiązał się z obowiązku, o którym mowa w tym przepisie.
Ze względu na konieczną aktywność ubezpieczonych zamierzających pozostać w ubezpieczeniu rolniczym według nowych zasad (obowiązujących od 2 maja 2004 r.), obowiązek przewidziany w art. 62 ust. 1 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymagał wypełnienia. W przepisie tym na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nałożony został nowy obowiązek „informowania ubezpieczonych w sprawach dotyczących objęcia ubezpieczeniem oraz składek na to ubezpieczenie”. Ustanowienie obowiązku informacyjnego, równoczesne ze zmianą zasad ubezpieczenia polegającą na wprowadzaniu racjonalnego, szczelnego mechanizmu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby, dla których działalność rolnicza nie stanowi głównego źródła utrzymania, jasno wskazuje, że ubezpieczonym powinna być po dniu 2 maja 2004 r. udzielona informacja o treści nowych przepisów. Chodzi o obowiązek informacyjny wprowadzony do istniejącego między Kasą a rolnikami stosunku ubezpieczenia społecznego, spełniający standard traktowania pozostających w ubezpieczeniu rolników zgodnie z zasadą zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa. Wykładania prawa nie powinna ograniczać się do gramatycznego brzmienia regulacji zawartych w ustawach rządzących ubezpieczeniem społecznym rolników, ale wymaga zastosowania reguł interpretacji celowościowo-systemowej, z uwzględnieniem konstytucyjnej cechy proporcjonalności, która w razie ewidentnego zawinienia organów publicznych wyklucza pozbawienie skarżącego rolniczego tytułu ubezpieczeń społecznych. (por. wyrok SN z dnia 13 listopada 2014 r., I UK 117/14)
Z kolei celem nowelizacji dokonanej ustawą z 2 kwietnia 2004 r. była racjonalizacja zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ustawodawca dążył do uszczelnienia systemu przez ograniczenie dostępności do niego osób, dla których działalność rolnicza i praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła jedynego czy głównego źródła utrzymania. W związku z tym rolnikom prowadzącym równolegle działalność rolniczą i gospodarczą ograniczono możliwości wyboru między ubezpieczeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (uzasadnienie projektu ustawy, druk sejmowy nr (...)). Zamierzeniem ustawodawcy nie było więc stworzenie możliwości wyboru między różnymi systemami ubezpieczenia społecznego lecz ustalenie, czy wobec zmiany zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, rolnik prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegający w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej ubezpieczeniu w KRUS, może być nadal objęty rolniczym ubezpieczeniem społecznym.
Podkreślić trzeba, że ustawodawca przyjął niekwestionowane założenie, że dla osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników to działalność rolnicza powinna stanowić podstawowe źródło dochodu, natomiast pozarolnicza działalność powinna osiągać niewielkie rozmiary i mieć jedynie charakter wspomagający ten dochód.
Powyższe stanowisko podzielił również Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 2 września 2015 r. w sprawie o sygn. III AUa 1990/14 oraz w wyroku z dnia z dnia 7 lutego 2024r., III AUa 1566/22.
W sprawie niniejszej brak jest jakichkolwiek dowodów na to, by organ rentowy na bieżąco pouczał ubezpieczoną o zmieniających się przepisach w zakresie wpływu pozostawania w zatrudnieniu na podleganie ubezpieczeniu rolniczemu. Ubezpieczona mogła zatem znajdować się przeświadczeniu, że nie zachodzą po jej stronie żadne okoliczności powodujące niepodleganie temu ubezpieczeniu. W związku z czym ubezpieczona mogła nie mieć świadomości co do tego, że zawarcie przez nią umowy o pracę w wymiarze ¼ pełnego wymiaru czasu pracy wyłączy ją z ubezpieczenia.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego (
por. wyrok z 25 października 2016 r., I UK 386/15, LEX nr 2169474) przedstawiony został nadto pogląd, zgodnie z którym ocena prawa podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w zbiegu z tytułem z ubezpieczenia powszechnego nie powinna pomijać zasady proporcjonalności, o której mowa w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 1 Protokołu Nr 1, sporządzonej dnia 4 listopada 1950 r. w Rzymie
(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).
Sąd Okręgowy aprobuje przedstawiony pogląd, że istnieją podstawy do przyjęcia pozajęzykowych reguł interpretacji prawa, których punktem wyjścia jest stwierdzenie, że przystąpienie do określonego systemu ubezpieczenia społecznego (w tym wypadku rolniczego) i ochrona ryzyk ubezpieczeniowych w danym reżimie nie może być dowolnie usuwana przez organy rentowe po wielu latach ubezpieczenia, gdy działalność rolnicza osoby fizycznej, przez cały okres aktywności zawodowej, stanowiła jej główne źródło dochodów, a do przekroczenia zasad pozwalających na pozostanie w ubezpieczeniu społecznym rolników doszło bez winy tej osoby
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2014 r., I UK 117/14, OSNP 2016 Nr 5, poz. 62).
W tym kontekście rygor ustania z mocy prawa rolniczego tytułu ubezpieczeń społecznych, po wielu latach opłacania składek, może prowadzić do zastosowania nieproporcjonalnie drastycznej sankcji (utrata prawa do emerytury rolniczej przy niewysokich składkach odprowadzonych do systemu powszechnego w ciągu większości zawodowego życia związanego z pracą na roli) w zestawieniu z niezawinionym (przynajmniej w okresie trwania spornego okresu ubezpieczenia) uchybieniem ubezpieczonej, która w dobrej wierze mogła być przekonana, że raz uzyskane uprawnienie do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie zostanie przerwane przez kontynuowanie zatrudnienia (na podstawie umowy o pracę) rozpoczętej jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 2 kwietnia 2004 r. – ogłoszonej 30 kwietnia 2004 r. czyli na dwa dni przed wejściem jej w życie.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa (wywodzona z art. 2 Konstytucji RP), zwana także zasadą lojalności państwa względem obywateli, ściśle wiąże się
z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, „by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć
w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny”
(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001 Nr 2, poz. 29).
Wskazane zasady opierają się zatem na pewności prawa, czyli takim zespole cech przysługujących prawu, które gwarantuje jednostce bezpieczeństwo prawne, umożliwiając jej decydować o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa, a zarazem znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może za sobą pociągnąć
(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2000 r.,
P 3/00, OTK 2000 Nr 5, poz. 138 oraz z 28 lutego 2012 r., OTK-A 2012 Nr 2, poz. 16).
W konsekwencji organ rolniczego ubezpieczenia społecznego musi stosować obowiązujące przepisy w taki sposób, aby ubezpieczony mógł układać swoje sprawy, znając swoją sytuację prawną w oparciu o informacje udzielane przez ten organ, do czego zobowiązują przepisy art. 8 i 9 k.p.a. (stosowane - przez odesłanie z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Ten ostatni przepis (art. 9 k.p.a.) zobowiązuje organ rentowy do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie jest zatem uprawnione stanowisko, że organ rentowy nie ma obowiązku indywidualnego pouczania o zasadach podlegania ubezpieczeniu społecznym rolników, wywodzone z art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz z powołaniem się na przypadki wskazania w konkretnych przepisach tej ustawy obowiązku informacyjnego. Oznacza to w przypadku takim jak w niniejszej sprawie obowiązek poinformowania ubezpieczonej o okolicznościach powodujących ustanie podlegania ubezpieczeniu rolniczemu (o treści art. 7 ust. 1 in fine i art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), tak aby miała ona świadomość, że podjęcia przez nią zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (i to w każdym, nawet niskim wymiarze czasu pracy) spowoduje ustanie ubezpieczenia rolniczego.
Odnosząc się zaś do zarzutów sformułowanych przez organ rentowy, że w oświadczeniu z 29 września 2017 r. ubezpieczona pominęła fakt zatrudnienia od 1 października 2003 r. do 15 września 2017 r., zauważenia wymaga, że fakt ten nie ma tak naprawdę znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia spornej kwestii. Jeśli bowiem ubezpieczona już 29 września 2017 r. poinformowała organ rentowy o zatrudnieniu, to zapewne już 2017 r. wydałby on decyzję o tożsamej treści jak treść zaskarżona decyzji tj., że ubezpieczona od 1 lipca 2004 r. do 15 września 2017 r. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników. Ujawnienie więc przez ubezpieczoną faktu, że w okresie od 1 października 2003 r. do 15 września 2017 r. była ona zatrudniona dopiero w dniu 8 stycznia 2026 r., a nie w dniu 29 września 2017 r. nie ma tak naprawdę znaczenia dla meritum tej sprawy.
Przy tym, w ocenie Sądu, organ rentowy nie wykazał, że po stronie ubezpieczonej już przed 15 września 2017 r. powinna pojawić się świadomość o obowiązku poinformowania organu o zatrudnieniu i że w związku z tym przez przynajmniej część spornego okresu wiedziała, że powinna ujawnić organowi, że jest zatrudniona, a mimo to tego nie zrobiła.
Warto też zauważyć, że stosunek pracy z (...), o którym ubezpieczona powiadomiła organ rentowy w dniu 29 września 2017 r. był stosunkiem pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.
W ocenie Sądu zatem – wbrew tezie formułowanej przez Prezesa KRUS w odpowiedzi na odwołanie – to, że odwołująca wywiązała się wówczas z powiadomienia organu rentowego o zatrudnieniu nie może jednoznacznie przesądzać, że miała ona wówczas świadomość, że od 2 maja 2004 r. wpływ na podleganie przez nią ubezpieczeniu rolniczemu ma nawet zatrudnienie w wymiarze ¼ pełnego wymiaru czasu pracy.
Kierując się wskazaną argumentacją Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji wyroku.
SSO Paulina Kuźma