Sygn. akt VIII U 4076/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31 października 2025 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Z., po rozpoznaniu wniosku z dnia 24 czerwca 2025 r., na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznał ubezpieczonemu O. K. od dnia 1 czerwca 2025 r. prawo do emerytury. Wysokość świadczenia została obliczona zgodnie z art. 26 ww. ustawy na kwotę 1406,71 zł brutto miesięcznie, przy przyjęciu, że kwota składek zewidencjonowanych na koncie skarżącego wyniosła 91 136,04 zł, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosiła 149 552,39 zł, a średnie dalsze trwanie życia to 171,10 miesięcy. Jednocześnie organ rentowy zawiesił wypłatę przyznanej emerytury powszechnej z uwagi na zbieg praw do więcej niż jednego świadczenia emerytalnego, tj. ze świadczeniem emerytalnym z KRUS, i brak podstaw do ich równoczesnego pobierania, informując ubezpieczonego, że ma on prawo wyboru jednego – korzystniejszego lub wybranego, a także, że w przypadku wyboru świadczenia z ZUS winien złożyć wniosek o podjęcie wypłaty.
/decyzja k. 17 akt ZUS/
Od powyższej decyzji ubezpieczony O. K. wniósł odwołanie, domagając się jej zmiany poprzez ustalenie, że zachodzi podstawa prawna do zbiegu świadczeń emerytalnych z ZUS oraz KRUS, a w konsekwencji – nakazanie podjęcia wypłaty emerytury powszechnej, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu odwołujący zarzucił błędne stwierdzenie braku prawa do zbiegu świadczeń, dokonanie swobodnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przy jednoczesnym niezastosowaniu art. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
/odwołanie k. 3-5/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z pismem KRUS z dnia 29 sierpnia 2025 r. wnioskodawca pobiera od dnia 1 maja 2021 r. emeryturę z urzędu (w wysokości 1878,91 zł brutto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 348,22 zł oraz świadczeniem uzupełniającym w kwocie 500 zł), przyznaną na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Organ rentowy podniósł, że z uwagi na informację KRUS, iż ubezpieczony nie posiada żadnego okresu ubezpieczenia społecznego rolników, brak jest podstaw do zbiegu świadczeń, co uzasadniało zawieszenie wypłaty emerytury z FUS. Jednocześnie organ rentowy podał, że pismem z dnia 11 grudnia 2025 r. wystąpił do KRUS o doprecyzowanie podstawy prawnej przyznanego ubezpieczonemu świadczenia rolniczego.
/odpowiedź na odwołanie k. 10/
W piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2026 r. (data prezentaty) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Z. przedłożył uzyskane z KRUS pismo z dnia 22 grudnia 2025 r., w którym wskazano, że ubezpieczony przeszedł na emeryturę z urzędu na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. i nie legitymuje się 25-letnim okresem ubezpieczenia rolniczego. W związku z ujawnionymi rozbieżnościami organ rentowy wniósł o zobowiązanie KRUS do nadesłania pełnych akt emerytalno-rentowych wnioskodawcy oraz wyjaśnienia sprzeczności co do powoływanych, nieobowiązujących w dacie ukończenia przez ubezpieczonego 65. roku życia podstaw prawnych (ustaw z 1977 r. i 1982 r.) oraz wyjaśnienia braku wymaganego stażu ubezpieczeniowego.
/pismo ZUS z załącznikiem k. 12-13/
Postanowieniem z dnia 12.02.2026 r. ustanowiono dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.
/postanowienie k. 14/
KRUS w piśmie z dnia 25 lutego 2026 r. wyjaśnił chronologię uprawnień ubezpieczonego, wskazując, że O. K. pierwotnie pobierał rentę inwalidzką dla dziecka rolnika z tytułu wypadku przy pracy na podstawie art. 26 ustawy z 27.10.1977 r., która od
1 stycznia 1983 r. stała się rentą na podstawie ustawy z 14.12.1982 r. (symbol (...)). Następnie, z chwilą ukończenia 65. roku życia w kwietniu 2021 r. przyznano mu z urzędu emeryturę rolniczą na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 2 kwietnia 2004 roku, wyjaśniając jednocześnie, że na decyzji z dnia 13 kwietnia 2021 r. system informatyczny błędnie wygenerował podstawę z art. 22 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z 1990 roku. KRUS wyraził przy tym pogląd, że ubezpieczony posiadałby prawo do zbiegu emerytury z FUS z rolniczą rentą wypadkową, gdyby ta została przywrócona na jego wniosek w trybie art. 52 ustawy o u.s.r.
/pismo KRUS k. 21/
W piśmie procesowym z dnia 17 marca 2026 r. (data prezentaty) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odniósł się do ww. stanowiska KRUS, podtrzymując wniosek o oddalenie odwołania. Organ rentowy wywiódł, że skoro z ustaleń wynika, iż ubezpieczony pobiera emeryturę na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 2 kwietnia 2004 roku bez spełnienia warunków stażowych z obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku (art. 19 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 22 ust. 3), to nie ma do niego zastosowania wyłączenie z art. 33 ust. 2a tej ustawy, ponieważ przepis ten dotyczy wyłącznie osób pobierających emerytury stricte na podstawie ustawy rolniczej z 1990 roku. ZUS podkreślił też, że z pisma KRUS nie wynika zmiana stanowiska w przedmiocie prawa do jednoczesnego pobierania dwóch emerytur, a jedynie teoretyczna możliwość zbiegu emerytury z rentą wypadkową.
/pismo ZUS k. 26/
Ustanowiony dla ubezpieczonego pełnomocnik z urzędu w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2026 r., do którego załączył kopię decyzji z dnia 13 maja 1982 r. o przyznaniu O. K. renty inwalidzkiej w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym ((...) grupa inwalidzka), podniósł, że pismo KRUS z dnia 25 lutego 2026 r. sprostowało wcześniejsze pomyłki organu rolniczego i potwierdziło, że ubezpieczony ma prawo do emerytury rolniczej w rozumieniu art. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez odesłanie z art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 roku. W oparciu o powyższe pełnomocnik wywiódł, że ubezpieczony spełnia kryteria do wypłaty świadczeń z KRUS i FUS w zbiegu.
/pismo pełnomocnika wnioskodawcy k.29/
W piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2026 r. organ rentowy odwołał się do swojego wcześniejszego stanowiska z dnia 17 marca 2026 r., akcentując, iż z dokumentacji KRUS nie wynika zmiana poglądu tego organu co do braku prawa do jednoczesnego pobierania dwóch emerytur (z FUS i KRUS).
/pismo ZUS k. 35/
Na rozprawie w dniu 9 września 2026 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części, natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania.
/stanowiska stron -e-prot. z 9.09.2026 r.: 00:01:10-00:04:54/
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Ubezpieczony - O. K., urodzony (...), jako dziecko uległ wypadkowi w gospodarstwie rolnym w dniu 14 czerwca 1980 r. W związku z tym decyzją z dnia 13 maja 1982 r. uzyskał od dnia 7 września 1981 r. jako dziecko rolnika (dla domownika) prawo do renty inwalidzkiej w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym, będąc zaliczonym do pierwszej grupy inwalidów, na podstawie art. 26 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
/okoliczności niesporne a nadto karta wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym k. 1 akt KRUS, decyzja k. 21 akt KRUS i k. 31-32 akt sprawy, pismo KRUS k. 9 verte akt ZUS/
Z dniem 1 stycznia 1983 r., na mocy art. 121 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, dotychczasowe świadczenie ubezpieczonego zostało przekształcone w rentę inwalidzką określoną w nowej ustawie (symbol świadczenia (...)).
/niesporne, a nadto pisma KRUS k. 13, 20/
W związku z osiągnięciem przez ubezpieczonego 65. roku życia w kwietniu 2021 r., Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 13 kwietnia 2021 r. przyznała O. K. z urzędu emeryturę rolniczą od dnia 1 maja 2021 r. W treści wyżej wymienionej decyzji z dnia 13 kwietnia 2021 roku jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Powołanie tego przepisu w decyzji z dnia 1 maja 2021 r. stanowiło oczywisty błąd wynikający z automatycznego wygenerowania szablonu decyzji przez tzw. „automat” informatyczny KRUS, bez dokonania należnej modyfikacji podstawy prawnej przez operatora. Rzeczywistą i jedyną materialnoprawną podstawę przyznania ubezpieczonemu emerytury rolniczej z urzędu stanowił art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Na mocy tego przepisu przejściowego, ubezpieczonemu – jako osobie pobierającej dotychczas rolniczą rentę inwalidzką (wypadkową) i osiągającej wiek 65 lat – przyznano emeryturę rolniczą z urzędu w wysokości dotychczas pobieranego świadczenia rentowego, bez konieczności badania i wykazywania warunków stażowych.
/okoliczności niesporne, a nadto decyzja k. 107 akt KRUS, pisma KRUS k. 13, 20/
O. K. nie legitymuje się 25-letnim okresem ubezpieczenia społecznego rolników, albowiem nie posiada żadnego własnego rolniczego stażu ubezpieczeniowego.
/okoliczności niesporne, a nadto pismo KRUS k. 9 verte akt ZUS, pisma KRUS k. 13, 20/
W dniu 24 czerwca 2025 r. O. K. złożył do ZUS wniosek o emeryturę powszechną.
/niesporne, a nadto wniosek k. 1 akt ZUS/
Decyzją ostateczną z dnia 31 października 2025 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Z., w wyniku rozpoznania ww. wniosku, przyznał ubezpieczonemu od dnia 1 czerwca 2025 r. prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Do obliczenia wysokości emerytury zgodnie z art. 26 ww. ustawy emerytalnej przyjęto kwotę składek zewidencjonowanych w wysokości 91136,04 zł oraz zwaloryzowany kapitał początkowy w kwocie 149552,39 zł, a także średnie dalsze trwania życia 171,10 miesięcy, co skutkowało wyliczeniem świadczenia na kwotę 1406,71 zł brutto miesięcznie: (91136,04 zł + 149552,39 zł) / 171,10 miesięcy = 1406,71 zł. Jednocześnie organ rentowy zawiesił wypłatę przyznanej emerytury powszechnej z uwagi na zbieg praw do więcej niż jednego świadczenia emerytalnego, tj. ze świadczeniem emerytalnym z KRUS, i brak podstaw do ich równoczesnego pobierania, informując ubezpieczonego, że ma on prawo wyboru jednego – korzystniejszego lub wybranego, a także, że w przypadku wyboru świadczenia z ZUS winien złożyć wniosek o podjęcie wypłaty.
/decyzja k. 17 akt ZUS/
Wysokość emerytury rolniczej powoda wynosi 1878,91 zł brutto, wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym 348,22 zł oraz świadczeniem uzupełniającym 500 zł.
/okoliczności niesporne, a nadto odpowiedź na odwołanie k. 10/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz aktach rentowych organów ZUS i KRUS, których autentyczność i treść po ostatecznym wyjaśnieniu pomyłki urzędniczej przez KRUS w piśmie z dnia 25 lutego 2026 roku nie budziły wątpliwości i nie były kwestionowane przez strony postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jako bezzasadne podlega oddaleniu.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do jednoczesnej wypłaty dwóch świadczeń emerytalnych, tj. emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych (ZUS) oraz emerytury z rolniczego systemu ubezpieczeń społecznych (KRUS).
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wyznaczają regulacje zawarte w art. 95 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm.) oraz w art. 33 ust. 2 i ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 197 ze zm.).
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie lub do świadczeń przewidzianych w uregulowaniach odrębnych (w tym z ubezpieczenia społecznego rolników), wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Koresponduje z tym zasada niekumulacji wyrażona w art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. (...) polskiego prawa ubezpieczeń społecznych co do zasady stoi na straży wypłaty tylko jednego z kilku przysługujących świadczeń, co oznacza, że za ten sam okres ubezpieczony może pobierać tylko jedno świadczenie finansowane ze środków publicznych. Podkreślić należy, że pojęcie „emerytury rolniczej” użyte w regulacji z art. 33 ust. 2a ustawy rolniczej należy ściśle i systemowo powiązać z całością regulacji ustawowej, jako stanowiącą wyjątek od zasady z ust. 2 art. 33 tej ustawy, która posługuje się zwrotem „w razie zbiegu emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy”.
Dla prawidłowej oceny uprawnień odwołującego przez pryzmat art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 33 ust. 2 i ust. 2a ustawy rolniczej kluczowe znaczenie ma analiza przepisów przejściowych, wprowadzonych ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1827 ze zm.) oraz ustawą o emeryturach i rentach z FUS, które dokonały fundamentalnej reformy prawa emerytalnego. Przed wejściem w życie tej reformy (tj. przed 1 stycznia 1999 r.), w polskim systemie prawnym obowiązywała bezwzględna i jednolita zasada wypłaty tylko jednego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do emerytury pracowniczej i rolniczej. Przepisy przejściowe i nowelizujące miały na celu łagodne przejście od starego systemu (monistycznego) do nowego systemu (dualistycznego), opartego na zdefiniowanej składce.
Ustawodawca konstruując te przepisy przejściowe celowo podzielił ubezpieczonych na dwie grupy w zależności od daty urodzenia przyjmując, że osoby urodzone przed dniem
1 stycznia 1949 r. pozostały całkowicie objęte starą zasadą i w przypadku zbiegu praw do emerytury z ZUS i KRUS mogą pobierać wyłącznie jedno świadczenie, a z kolei osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. uzyskały potencjalną możliwość pobierania tzw. „podwójnej emerytury”. Sąd pragnie jednak z całą stanowczością podkreślić, że owe przepisy przejściowe nie wprowadziły powszechnego, bezwarunkowego prawa do zbiegu świadczeń dla wszystkich młodszych roczników urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Zbieg ten został ściśle uwarunkowany nowym założeniem systemu, które wyraża się w regule uzależnienia prawa do kumulacji świadczeń od uprzedniego, czynnego udziału w systemie poprzez odprowadzanie składek. Intencją ustawodawcy w ramach przepisów przejściowych było uprzywilejowanie wyłącznie tych osób, które przez lata ponosiły realny, podwójny ciężar składkowy – pracując jednocześnie lub po sobie na etacie (ZUS) oraz prowadząc działalność rolniczą i opłacając tam składki (KRUS).
Przepisem art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 873) uregulowano, że osobom pobierającym renty inwalidzkie z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, które osiągnęły wiek 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, przyznaje się z urzędu emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin w wysokości dotychczas pobieranej renty inwalidzkiej.
A zatem na mocy art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 873) w związku z art. 121 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268) jedynie osobom pobierającym dotychczas renty inwalidzkie na podstawie dawnych przepisów z 1982 roku dano możliwość uzyskania emerytury rolniczej z urzędu bez badania ich stażu ubezpieczeniowego z chwilą osiągnięcia wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Obecna ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, obowiązująca od dnia 1 stycznia 1991 r., przewiduje jako zasadę podstawową, że emerytura rolnicza przysługuje osobom, które nie tylko osiągnęły określony wiek emerytalny, lecz także spełniają warunki długości stażu ubezpieczeniowego, tj. podlegały ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat.
Co kluczowe, zgodnie z art. 8 ust. 2 ww. ustawy z 2 kwietnia 2004 r., uprawnieni pobierający emerytury rolnicze dopóty mogą korzystać z uregulowania zawartego w art. 33 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i pobierać równocześnie emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dopóki wykażą się spełnieniem warunków określonych w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy rolniczej.
Aby ubezpieczony mógł skorzystać z tego przywileju i pobierać jednocześnie dwa świadczenia emerytalne, musi spełnić warunki do nabycia prawa do emerytury rolniczej w sposób samodzielny i odrębny, opierając się na własnym tytule ubezpieczenia. Przepis art. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiący wyjątek od ogólnej reguły zakazu kumulacji, poprzez systemowe odesłanie wymaga spełnienia przesłanek stażowych określonych w art. 19 ust. 1 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy, formułując kategoryczny wymóg legitymowania się okresem ubezpieczenia emerytalno-rentowego (stażem składkowym) wynoszącym co najmniej 25 lat. Dyrektywa ta koresponduje z przepisem art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który wprost stanowi, iż odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w zbiegu u jednej osoby uprawnionej do emerytury z FUS i ubezpieczenia rolniczego, stąd wykładnia tych wyłączeń musi być dokonywana w sposób restrykcyjny.
W realiach niniejszej sprawy niespornym pozostawał fakt, że wnioskodawca jako dziecko uległ wypadkowi w gospodarstwie rolnym, w związku z czym pobierał rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy rolniczej na podstawie dawnej ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Świadczenie to miało charakter odszkodowawczo-socjalny i zostało przyznane niezależnie od faktu opłacania składek, z uwagi na szczególne okoliczności i wiek poszkodowanego. Z chwilą osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, rolniczy organ rentowy (KRUS) – działając właśnie na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 2 kwietnia 2004 r. – przyznał wnioskodawcy emeryturę rolniczą z urzędu w wysokości dotychczas pobieranego świadczenia rentowego.
Sąd zważył, że emerytura przyznana z urzędu (gwarantowana) w tym trybie po pobieranej uprzednio rencie wypadkowej nie jest tożsama z klasyczną emeryturą rolniczą, o której mowa w art. 19 ust. 1 ustawy. Przyznanie emerytury w tym trybie przejściowym stanowi jedynie ustawową gwarancję kontynuacji ochrony socjalnej dla osoby, która osiągnęła wiek emerytalny, a ze względu na stan zdrowia od dzieciństwa nie miała możliwości wypracowania stażu ubezpieczeniowego. W toku postępowania bezspornie ustalono, że wnioskodawca nie posiada ani jednego roku własnego stażu ubezpieczeniowego (składkowego) w systemie rolniczym. Nie opłacał on składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a jego prawo do emerytury KRUS wywodzi się bezpośrednio z przepisu intertemporalnego chroniącego osoby niepełnosprawne od dzieciństwa, a nie z ekwiwalentności wkładu składkowego.
Odnosząc się bezpośrednio do argumentacji podnoszonej przez pełnomocnika ubezpieczonego z pisma procesowego z dnia 24 marca 2026 roku, Sąd Okręgowy wskazuje, iż zawarte w pismach Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - w tym w piśmie z dnia 25 lutego 2026 roku, nie zasługuje ona akceptację, bo stanowisko to opiera się na błędnym założeniu, że sam fakt technicznego skorygowania pomyłki informatycznej w decyzji KRUS z dnia 13 kwietnia 2021 roku i potwierdzenie materialnoprawniej podstawy emerytury rolniczej z art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 2 kwietnia 2004 roku automatycznie otwiera drogę do zbiegu świadczeń na podstawie art. 33 ust. 2a ustawy rolniczej. Jak już wyżej wskazano, sam status emeryta rolniczego uzyskany w trybie osłonowym (bezstażowym) nie jest wystarczający do przełamania ogólnej zasady niekumulacji. Natomiast wyrażona przez KRUS hipotetyczna ocena prawna dotycząca uprawnień ubezpieczonego do wypłaty zbiegowej dotyczącej emerytury z ZUS wraz z rolniczą rentą wypadkową, mogłaby zmaterializować się wyłącznie w przypadku uprzedniego, skutecznego zainicjowania przez ubezpieczonego stosownego postępowania przed organem rolniczym i rezygnacji ze świadczenia emerytalnego. W rozpoznawanym stanie faktycznym ubezpieczony na dzień wydania zaskarżonej decyzji ma przyznane prawa do dwóch świadczeń o charakterze emerytalnym, co wprost obligowało Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zastosowania dyspozycji art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wprowadzenie wyjątku od zasady jednego świadczenia opiera się na fundamencie tzw. ekwiwalentności składkowej. Prawo do podwójnego świadczenia przysługuje wyłącznie ubezpieczonym, którzy tworzyli własny fundusz ubezpieczeniowy w obu systemach poprzez równoległe lub następcze opłacanie składek. Osoba, która pobierała świadczenie powypadkowe od dzieciństwa, a następnie emeryturę z urzędu na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 r., nie ponosiła ciężarów publicznoprawnych na rzecz Funduszu B.-Rentowego KRUS. W konsekwencji przepisy prawa ubezpieczeń społecznych należy interpretować ściśle i literalnie. Skoro art. 33 ust. 2a ustawy rolniczej bezwzględnie wymaga spełnienia przesłanek stażowych, brak 25 lat okresów składkowych w KRUS kategorycznie uniemożliwia jednoczesną wypłatę i nakazuje zawieszenie jednego ze świadczeń emerytalnych na mocy art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Dopuszczenie zbiegu wypłaty w sytuacji odwołującego stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równego traktowania obywateli wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania osoby, która otrzymała świadczenie rolnicze z urzędu o charakterze socjalnym, względem tych ubezpieczonych, którzy w myśl przepisów przejściowych reformy emerytalnej musieli ten 25-letni staż faktycznie i fizycznie wypracować, odprowadzając składki. Zbieg wypłaty emerytury powszechnej (ZUS) i rolniczej (KRUS) przysługuje wyłącznie tym ubezpieczonym, którzy wykazali się równoległą lub następczą, ale w pełni samodzielną aktywnością zawodową w obu systemach, potwierdzoną odprowadzaniem składek przez wymagany prawem czas. Umożliwienie wypłaty obu świadczeń osobie, która nie ponosiła ciężarów publicznoprawnych w postaci składek na ubezpieczenie rolnicze, stanowiłoby naruszenie zasady równego traktowania ubezpieczonych wobec osób, które ten 25-letni staż musiały faktycznie wypracować.
Jednocześnie Sąd zważył, że przedmiotowe rozumienie wyjątku od zasady nie pozostaje w sprzeczności z zasadą wzajemności składki i prawa do świadczenia, która w polskim systemie ubezpieczenia społecznego nie była pojmowana w sposób absolutny (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 11 grudnia 2006 r., P 13/04; z dnia 27 stycznia 2010 r., SK 41/07; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2024 r., (...) USKP 38/23). Wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, kierującego się nie tylko zasadą wzajemności składki i świadczeń, ale również zasadą solidarności międzypokoleniowej (por. wyrok TK z dnia 24 października 2005 r., P 13/04), solidaryzmu społecznego (por. wyroki TK: z dnia 22 czerwca 1999 r., K 9/98; z dnia 4 grudnia 2000 r., K 9/00) oraz powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń i określania ich wysokości (por. wyrok TK z dnia 8 września 2005 r., P 17/04). Ochronie podlegają prawa słusznie nabyte, zaś ekspektatywy tylko „usprawiedliwione i racjonalne”, których ocena musi brać pod uwagę kryterium słuszności związane ze sprawiedliwością społeczną (por. wyroki TK z dnia 11 lutego 1992 r., K 14/91; z dnia 14 lipca 2003 r., SK 42/01). Ustawowe prawo do emerytury nie należy przy tym osadzać w kontekście zniesienia nieusprawiedliwionego przywileju (por. wyrok SN z dnia 24 marca 2022 r., II USKP 174/21).
Zauważyć należy, że choć Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie dopuszczał brak prostej i absolutnej zależności między rozmiarem składki a prawem do świadczeń (por. wyroki TK z dnia 20 maja 2000 r., K 37/98 oraz z dnia 11 grudnia 2006 r., P 13/04), to jednak ramy prawne obecnego modelu zabezpieczenia społecznego wyznacza fundamentalne przejście z dawnego systemu „zdefiniowanego świadczenia” na system „zdefiniowanej składki” (por. wyrok SN z dnia 15 listopada 2023 r., II USKP 2/23). Współczesna konstrukcja ubezpieczeń emerytalnych kładzie nacisk na proporcjonalność wniesionego wkładu finansowego, co w sposób naturalny ogranicza dawny mechanizm solidaryzmu wspólnoty ryzyka i uniemożliwia dowolną redystrybucję środków na rzecz osób, które w ogóle nie uczestniczyły czynnie w budowaniu funduszu ubezpieczeniowego KRUS.
Podsumowując - ubezpieczony uzyskał prawo do rolniczej emerytury na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej z 2004 r. w zw. z art. 121 ust. 1 ustawy z 1982 r., co oznacza, że wnioskodawca uzyskał status emeryta rolniczego wyłącznie na mocy przywileju osłonowego dla dawnych rencistów powypadkowych, a nie na zasadach ogólnych, co automatycznie wyklucza możliwość zastosowania wobec niego art. 33 ust. 2a ustawy rolniczej.
Sąd dodatkowo jednak pragnie wskazać, że analiza zasad prawa ubezpieczeń społecznych pozwala na wyraźne rozróżnienie sytuacji zbiegu dwóch świadczeń emerytalnych od zbiegu emerytury powszechnej z rentą o charakterze wypadkowym. Sąd zaznaczyć bowiem pragnie mając na uwadze sytuację powoda, że o ile przyznana ubezpieczonemu z urzędu emerytura rolnicza na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej z 2004 r. – z uwagi na bezsporny brak 25-letniego stażu – jednoznacznie uniemożliwia jednoczesną wypłatę emerytury z systemu powszechnego (ZUS) w myśl art. 33 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., o tyle bariera ta odpada w przypadku zachowania przez wnioskodawcę statusu rencisty rolniczego w związku z wypadkiem przy pracy rolnej. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w art. 96 ust. 2 wprost bowiem wyłącza zasadę wypłaty jednego świadczenia w sytuacji, gdy jednym ze zbiegających się praw jest renta związana z wypadkiem rolniczym, gdzie wymóg posiadania rolniczego stażu składkowego w ogóle nie występuje. W realiach niniejszej sprawy w przypadku odwołującego nastąpiło automatycznie („z urzędu”) przekształcenie jego wypadkowej renty rolniczej w emeryturę rolniczą przez rolniczy organ rentowy z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego w kwietniu 2021 r. Sąd w pełni podziela stanowisko KRUS, że ubezpieczonemu przysługuje ustawowe prawo wyboru świadczenia w postaci renty rolniczej lub emerytury rolniczej, i że w sytuacji, gdy wnioskodawca skorzysta z tego uprawnienia i złoży oświadczenie o rezygnacji z rolniczej emerytury z urzędu na rzecz powrotu do rolniczej renty wypadkowej, zakaz zbiegu, ale tych tylko świadczeń przestanie go obowiązywać. Wówczas na zasadzie art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2189 ze zm.), otworzy się przed nim w pełni legalna droga do pobierania tzw. wypłaty zbiegowej (emerytury powszechnej z ZUS oraz wypadkowej renty rolniczej z KRUS w należnych proporcjach). Powyższe oznacza że sytuacja prawna ubezpieczonego w zakresie możliwości faktycznego pobierania środków z obu systemów może ulec zmianie z chwilą złożenia przez niego stosownego wniosku o przywrócenie prawa do wypadkowej renty rolniczej bezpośrednio przed właściwym organem KRUS, o czym w toku nn. procesu organ rolniczy wprost pisał w sporządzonych w sprawie wnioskodawcy pismach.
Mając jednak na uwadze, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszym procesie była wyłącznie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w Z. z dnia 31 października 2025 r. odmawiająca zbiegu dwóch świadczeń emerytalnych – jednego z ZUS, a drugiego z KRUS, przyznanego ubezpieczonemu bez względu na brak jakiegokolwiek rolniczego stażu ubezpieczeniowego na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 873) w związku z art. 121 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268) – Sąd zobligowany jest oceniać wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego na dzień jej wydania.
Z tych względów odwołanie od zaskarżonej decyzji z dnia 31 października 2025 r. okazało się całkowicie bezzasadne, wobec czego Sąd orzekł o jego oddaleniu na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. (punkt 1 sentencji wyroku)
Odwołujący w nn. procesie reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego L. C., w związku z tym Sąd przyznał i nakazał wypłacić rzecz tego pełnomocnika kwotę 442,80 złotych w oparciu o § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 136), powiększając stawkę minimalną o podatek od towarów i usług (punkt 2 sentencji wyroku).