Sygn. akt VIII U 2924/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 września 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L., po rozpoznaniu wniosku z dnia 9 września 2025 roku, przyznał wnioskodawcy D. P. (1) prawo do emerytury od dnia 7 września 2025 r. Do obliczenia wysokości emerytury dla wnioskodawcy Zakład uwzględnił: kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 343649,57 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 1086278,91 zł, kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem jej waloryzacji 138978,50 zł, średnie dalsze trwanie życia 220,80 miesięcy, wyliczona kwota emerytury wynosi 7105,56 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej: ((...),57 + (...),91 + (...),50) / 220,80 = 7105,56 zł.
/decyzja k. 8 akt emerytalnych ZUS/
Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji przy przeliczeniu podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem zarobków wykazanych w złożonym przez niego, wraz z wnioskiem o emeryturę, zaświadczeniu Rp-7 za lata 1989–1990.
/odwołanie k. 3/
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Argumentował, że wnioskodawca przedłożył świadectwo pracy z (...) sp. z o.o. za okres 15.09.1989 r. - 14.08.1991 r. oraz zaświadczenie Rp-7; w którym podano następujące kwoty: 1989 r.- składniki stałe: 1 348 146 zł, premia: 2 039 546 zł, zasiłki chorobowe 231 000 zł; razem: 3 618 692 zł, -1990 r.- składniki stałe: 15 740 000, premia: 6 840 000; razem: 22 580 000 zł, 1991 - składniki stałe: 8 630 762 zł, premia: 8 696 662 zł; razem: 17 327 424 zł. Pozwany wskazał, że z dokumentów składanych przez płatnika do ZUS wynika, iż wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczenia jako pracownik spółki (...) od 18.09.1989 r. do 18.08.1991 r. Pozwany podał też, że przed 1.09.1990 r. spółka rozliczała się imiennie, zaś od 1.09.1990 r. bezimiennie. Za rok 1989 wykazano podstawę wymiaru składek 1113500 zł, za rok 1990 (I-C.) - 6860000 zł. Zakład wyjaśnił, że do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjęto: za 1989 rok - 1113500 zł, za 1990 rok - 6860000 zł za miesiące (...) - VIII + minimalne wynagrodzenie za miesiące XI -XII (1688000 zł) łącznie 8548000 zł, za 1991 r.-17327424 zł (Rp-7). Zakład wyjaśnił, że nie przyjęto kwoty za 1989 rok wykazanej w Rp-7, ponieważ w tym roku płatnik rozliczał się imiennie i wykazał inną (niższą) kwotę podstawy wymiaru składek oraz nie wykazał wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, ani zasiłku chorobowego (wnioskodawca nie miał również wypłacanego zasiłku przez ZUS). Nie przyjęto kwoty za 1990 rok wykazanej w Rp-7, ponieważ nie została ona rozbita na okres rozliczeń imiennych i bezimiennych. Ponadto Zakład argumentował, że istnieją istotne wątpliwości co do wiarygodności wystawionego Rp-7 oraz co do tego, czy wykazane w nim kwoty zostały faktycznie wypłacone i stanowiły podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne: kwota za 1989 trzykrotnie przewyższa kwotę podstawy wymiaru składek wykazaną w ZUS, ponadto zawiera zasiłki, których wypłaty płatnik w ogóle nie wykazał. Nadto podniósł, że przedmiotowe zaświadczenie zawiera podpis tylko jednej osoby - wiceprezesa zarządu, natomiast brak jest podpisu prezesa zarządu (jest tylko pieczątka imienna). Podniósł też, że podpis wiceprezesa różni się znacznie od podpisu tej samej osoby na świadectwie pracy, a także, że brak jest daty wystawienia dokumentu, wobec czego nie można ocenić, czy został on wystawiony, gdy istniał płatnik oraz czy podpisana pod nim osoba była uprawniona do reprezentowania płatnika w chwili wystawienia zaświadczenia oraz czy dysponowała wówczas dokumentacją płacową. ZUS wyjaśnił, że wnioskodawca pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w latach 2012 -2017, ale do wniosku o rentę nie załączył zaświadczenia Rp-7 z G., ani też nie przedłożył go przez cały okres pobierania renty. Pozwany wskazał, że płatnik istniał do grudnia 1995 r. ZUS podał, że pomimo ww. wątpliwości co do wiarygodności i prawidłowości Rp-7 przyjęto wykazaną w nim kwotę za 1991 r. tj. za pełny rok kalendarzowy rozliczeń bezimiennych. Nie ma natomiast podstaw zdaniem Zakładu do przyjęcia kwot za 1989 rok i za 1990 rok. Pozwany wyjaśnił, że najkorzystniejszy wskaźnik wysokość podstawy wymiaru wynosi 125,07 % (z lat 1989 -1998).
/odpowiedź na odwołanie k. 4-5/
W piśmie procesowym z dnia 22.12.2025 r. pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (...) Oddziału w L. poinformował, że w dniu 28.10.2025 r. D. P. (1) złożył zaświadczenie ERP-7 z (...) z zarobkami za lata 1975 - 1980 i 1982 – 1983, a także, że uwzględnienie tych zarobków nie ma wpływu na wysokość świadczenia, wywodząc, że nadal najkorzystniejszy jest dotychczasowy wskaźnik wysokość podstawy wymiaru z lat 1989 - 1998 wynoszący 125,07 %. Pozwany podał, że w ERP-7 wykazano urlop bezpłatny 1.08.1978 r. - 11.09.1978 r., który nie wynikał z dokumentacji złożonej uprzednio do ZUS, wobec czego decyzją z dnia 15.12.2025 r. ponownie ustalono wysokość kapitału początkowego wyłączając ten okres ze stażu, a decyzją z dnia 17.12.2025 r. ponownie ustalono wysokość emerytury od dnia jej przyznania.
/pismo ZUS k. 7/
Na rozprawie z dnia 16.06.2026 r. wnioskodawca poparł odwołanie, oświadczając, że wnosi o zaliczenie zaświadczenia Rp-7 za lata 1989-1990, natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.
/stanowiska stron e-prot. z 16.06.2026 r.: 00:00:43, 00:01:12/
Na rozprawie z dnia 4.08.2026 r. pełnomocnik ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko, oświadczając, że po zapoznaniu się z aktami osobowymi powoda i listami płac za 1989 rok i 1990 rok, organ rentowy nie uzna tej dokumentacji złożonej przez wiceprezesa H. M. z nieistniejącej już spółki (...), ponieważ była ona przechowywana w sposób nieprawidłowy. Podał także, że organ rentowy nie może uwzględnić zasiłków rodzinnych, gdyż nie były oskładkowane, a ponadto podał, że wskazane są również rekompensaty, które być może powinny być uwzględnione. Dodał, że w maju 1990 roku jest również karta z wynagrodzeniem z funduszu nagród za 1989 r. i jeszcze jest karta wynagrodzeń za lipiec 1990 roku zatytułowana "wynagrodzenie z funduszu nagród 2 rata" i że być może ta druga rata dotyczy funduszu nagród wskazanego w liście płac za maj 1990 r., wyjaśniając, że jeżeli okazałoby się, że jest to trzynastka, to wtedy ona nie może być wliczona, bo nie była oskładkowana ani w 1989 roku, ani w 1990 roku. Wskazał, że jest też zestawienie podpisane jako T. W., gdzie organ rentowy nie może znaleźć kwot wskazanych w tym zestawieniu, a także, że jest tutaj kwota np. 68200 zł, która jest kwotą zasiłku rodzinnego.
/stanowisko pozwanego e-prot. z 4.08.2026 r.: 00:01:16/
Na rozprawie z dnia 22.09.2026 r. -bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w nn. sprawie wnioskodawca poparł odwołanie oświadczając, że nie kwestionuje hipotetycznych wyliczeń ZUS, a pełnomocnik pozwanego organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania.
/stanowiska stron e-prot. z 22.09.2026 r.:00:00:49, 00:01:21, 00:03:49/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca - D. P. (1) urodził się (...)
(okoliczność niesporna)
Ubezpieczony pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w latach 2012 -2017. Wnioskodawca składając wniosek o rentę i później w okresie pobierania tego świadczenia, nie przedkładał w organie rentowym zaświadczenia o zarobkach i zatrudnieniu Rp-7 ze spółki (...) sp. z o.o.
(okoliczności niesporne)
Odwołujący złożył wniosek o emeryturę w dniu 9 września 2025 roku. Do tego wniosku załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach Rp 7 wystawione przez wiceprezesa H. M. w 2025 roku z okresu pracy powoda w spółce (...) sp. z o.o. W przedłożonym druku Rp-7 wskazano następujące kwoty przychodu wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia w (...) sp. z o.o.:
-za rok 1989: składniki stałe w kwocie 1348146 zł, premia w kwocie 2039546 zł oraz zasiłki chorobowe w kwocie 231000 zł (łącznie: 3618692 zł);
-za rok 1990: składniki stałe w kwocie 15740000 zł oraz premia w kwocie 6840000 zł (łącznie: 22580000 zł);
-za rok 1991: składniki stałe w kwocie 8630762 zł oraz premia w kwocie 8696662 zł (łącznie: 17327424 zł).
(zaświadczenie Rp-7 z (...) sp. z o.o. w aktach emerytalnych ZUS k. 5)
Decyzją z dnia 29 września 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. wyliczył dla wnioskodawcy na dzień 1.01.1999 r. wysokości kapitału początkowego na kwotę 133546,82 zł. Organ rentowy do ustalenia wartości kapitału początkowego wyliczył jako najkorzystniejszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia na 125,07% z zarobków ubezpieczonego z kolejnych 10 lat kalendarzowych od 1989 do 1998, przyjmując:
- w 1989 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 86,77%,
-w 1990 r. zarobki roczne 8548000,00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 69,18%,
-w 1991 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 131,47%,
-w 1992 r. zarobki roczne 39177900,00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 111,24%,
-w 1993 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 118,58%,
-w 1994 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 133,03%,
-w 1995 r. zarobki roczne 9590,00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 113,74%,
-w 1996 r. zarobki roczne 12254,40 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 116,98%,
-w 1997 r. zarobki roczne 23015,20 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 180,61%,
-w 1998 r. zarobki roczne 28122,20 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 189,07%.
Do tego wyliczenia Zakład nie uwzględnił kwot wynagrodzeń za 1989 r. i 1990 r. wskazanych w przedłożonym przez ubezpieczonego zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku Rp-7 z firmy (...) sp. z o.o. Zakład przyjął do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego: za 1989 rok - 1113500 zł, za 1990 rok - 6860000 zł za miesiące (...) - VIII + minimalne wynagrodzenie za miesiące XI -XII (1688000 zł) łącznie 8548000 zł, za 1991 r.-17327424 zł (Rp-7). Organ rentowy nie przyjął kwoty za 1989 rok wykazanej w Rp-7, ponieważ w tym roku płatnik rozliczał się imiennie i wykazał inną (niższą) kwotę podstawy wymiaru składek oraz nie wykazał wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, ani zasiłku chorobowego (wnioskodawca nie miał również wypłacanego zasiłku przez ZUS). Nie przyjęto kwoty za 1990 rok wykazanej w Rp-7, ponieważ nie została ona rozbita na okres rozliczeń imiennych i bezimiennych. Zakład stwierdził, że istnieją istotne wątpliwości co do wiarygodności wystawionego Rp-7 oraz co do tego, czy wykazane w nim kwoty zostały faktycznie wypłacone i stanowiły podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż: kwota za 1989 trzykrotnie przewyższa kwotę podstawy wymiaru składek wykazaną w ZUS, ponadto zawiera zasiłki, których wypłaty płatnik w ogóle nie wykazał. Nadto Zakład stwierdził, że przedmiotowe zaświadczenie zawiera podpis tylko jednej osoby - wiceprezesa zarządu, natomiast brak jest podpisu prezesa zarządu (jest tylko pieczątka imienna), a także, że podpis wiceprezesa różni się znacznie od podpisu tej samej osoby na świadectwie pracy, oraz, że brak jest daty wystawienia dokumentu, wobec czego w ocenie ZUS nie można ocenić, czy dokument ten został wystawiony, gdy istniał płatnik oraz czy podpisana pod nim osoba była uprawniona do reprezentowania płatnika w chwili wystawienia tego zaświadczenia oraz czy dysponowała wówczas dokumentacją płacową. Organ rentowy uwzględnił przychód ubezpieczonego za rok 1991 (pełny rok rozliczeń bezimiennych) w kwocie wynikającej ze złożonego zaświadczenia Rp-7 za okres zatrudnienia w (...) sp. z o.o.
(decyzja kapitałowa z dnia 29.09.2025 r. w aktach kapitałowych ZUS k. 7 v.-8, obliczenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego w aktach kapitałowych ZUS k. 9, wykaz wprowadzonych dochodów ubezpieczonego w aktach kapitałowych ZUS k. 6v.-7, zaświadczenie Rp-7 z (...) sp. z o.o. w aktach emerytalnych ZUS k. 5, okoliczności przyznane w odpowiedzi na odwołanie przez ZUS k. 4-5)
Decyzją z dnia 29 września 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. przyznał wnioskodawcy D. P. (1) prawo do emerytury od dnia 7 września 2025 roku, której wysokość wyliczono na kwotę 7105,56 zł. Do obliczenia wysokości emerytury dla wnioskodawcy Zakład uwzględnił: kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji (...),57 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego (...),91 zł, kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem jej waloryzacji (...),50 zł, średnie dalsze trwanie życia 220,80 miesięcy, a wyliczona kwota emerytury wyniosła 7105,56 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: ((...),57 + (...),91 + (...),50) / 220,80 = 7105,56 zł.
(decyzja emerytalna ZUS z dnia 29.09.2025 r. w aktach emerytalnych ZUS k. 8)
W dniu 28 października 2025 roku ubezpieczony złożył dodatkowe zaświadczenie ERP-7 wystawione przez Zakład Wodociągów (...) Kanalizacji ((...)) obejmujące zarobki za lata 1975–1980 oraz 1982–1983. W dokumencie tym wykazano okres urlopu bezpłatnego ubezpieczonego od dnia 1 sierpnia 1978 roku do dnia 11 września 1978 roku. W konsekwencji organ rentowy wydał w dniu 15 grudnia 2025 roku decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego (wyłączającą ten okres ze stażu), a w dniu 17 grudnia 2025 roku decyzję o ponownym ustaleniu wysokości emerytury od dnia jej przyznania. Uwzględnienie tych zarobków nie wpłynęło na zmianę wskaźnika wysokości podstawy wymiaru, który pozostał najkorzystniejszy z lat 1989–1998 (125,07%).
(okoliczności niesporne, a nadto przyznane w piśmie procesowym ZUS z 22.12.2025 r. k. 7)
Wnioskodawca D. P. (1) w okresie od dnia 18 września 1989 roku do dnia 18 sierpnia 1991 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w spółce (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. -zakład produkcyjny w R.. Z dokumentów składanych przez płatnika składek - (...) sp. z o.o. do ZUS wynika, że wnioskodawca byt zgłoszony do ubezpieczenia jako pracownik tej spółki od 18.09.1989 r. do 18.08.1991 r. Przed dniem 1 września 1990 roku przedmiotowa spółka rozliczała składki na ubezpieczenie społeczne za pracowników w formie imiennej, natomiast od dnia 1 września 1990 roku – w formie bezimiennej. Spółka prowadziła faktyczną działalność i istniała do grudnia 1995 roku.
(okoliczności niesporne, a nadto świadectwo pracy z dnia 14.08.1991 r. w aktach kapitałowych ZUS k. 6, zeznania świadka H. M. e-prot. z 4.08.2026 r.: 00:22:40-00:32:11)
Dokumentacja płacowa, po zakończeniu działalności spółki (...) sp. z o.o., nie została przekazana do profesjonalnego archiwum, lecz była prywatnie przechowywana i zabezpieczona przez byłego wiceprezesa ds. budownictwa – H. M. – w R.. Dane wpisane do spornego zaświadczenia na druku Rp-7 potwierdzającego zatrudnienie i zarobki powoda w spółce (...) zostały wpisane przez byłego wiceprezesa – H. M., który odtworzył te dane na podstawie zachowanych, archiwalnych zestawień tabelarycznych sporządzonych pierwotnie przez komórkę księgową (w tym przez pracownicę T. W.).
(zeznania świadka D. P. (2) e-prot. z 4.08.2026 r.: 00:16:37, zeznania świadka H. M. e-prot. z 4.08.2026 r.: 00:22:40-00:32:11, zeznania wnioskodawcy e-prot. z 16.06.2026 r.:00:01:17 w zw. z e-prot. z 22.09.2026 r.: 00:03:31, załączona do akt sprawy dokumentacja osobowo-płacowa wnioskodawcy)
Wypłaty z funduszu nagród realizowane w spółce (...) sp. z o.o. (w tym wypłacona w maju 1990 r. nagroda za rok 1989 oraz wypłacona w lipcu 1990 r. „II rata”) nie stanowiły tzw. „trzynastej pensji”, lecz były wypłatami z wypracowanego przez przedsiębiorstwo zysku do podziału, realizowanymi na podstawie zakładowego regulaminu. Kwoty te nie zostały jednak przez płatnika wykazane w deklaracjach rozliczeniowych składanych do ZUS i nie naliczono od nich składek na ubezpieczenie społeczne.
(zeznania świadka H. M. e-prot. z 4.08.2026 r.: 00:22:40-00:32:11, dokumentacja płacowa (...) sp. z o.o. załączona do akt sprawy)
Wyliczając hipotetyczną wysokość kapitału początkowego i hipotetyczną wysokość emerytury ubezpieczonego uwzględniono wysokość jego wynagrodzeń wskazaną w poświadczeniu ZUS za okres pracy od września 1989 r. do sierpnia 1990 r., czyli za okres rozliczeń imiennych, która jest zgodna z kwotami oskładkowanymi z oryginalnych list płac. Za rok 1989 uwzględniono kwoty wykazane w listach płac z okresu zatrudnienia w spółce (...) z wyjątkiem: zasiłków rodzinnych- ponieważ nie stanowiły podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, wynagrodzenia z funduszu nagród za 1989 wypłaconego w maju 1990 - ponieważ tej kwoty spółka (...) nie wykazała w deklaracji do ZUS i nie naliczyła od niej składek., wobec czego nie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, wynagrodzenia z funduszu nagród „II rata" wypłaconego w lipcu 1990 - ponieważ tej kwoty spółka (...) nie wykazała w deklaracji do ZUS i nie naliczyła od niej składek, a dodatkowo nie wiadomo, jakiego okresu dotyczy ta kwota, a nadto „rekompensaty" wypłaconej w grudniu 1989 roku - ponieważ nie wiadomo, o jaki składnik wynagrodzenia chodzi. Z faktu zamieszczenie jej łącznie z zasiłkami rodzinnymi wynika, że kwota ta nie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, a ponadto spółka (...) nie wykazała jej w deklaracjach do ZUS i nie naliczyła od niej składek. Za okres od września 1990 r. do sierpnia 1991 r. przyjęto wszystkie kwoty wykazane w listach płac. Wypłaty z zysku wykazane w styczniu 1991 r. i w kwietniu 1991 r. doliczono do roku 1990. Ponadto: za styczeń 1991, z uwagi na brak listy płac, przyjęto kwotę 1400 000 zł (z listy pracowników do wypłaty za styczeń 1991 r.), za luty 1991 r. z uwagi na brak listy płac z wynagrodzeniami zasadniczymi (jest tylko lista wypłat premii) uwzględniono poza premią kwotę wynagrodzenia 700 000 zł. Za maj 1991 r. z uwagi na brak na liście płac nazwiska D. P. (1) przyjęto kwotę wynagrodzenia - 0 zł. Na podstawie list płac z okresu zatrudnienia wnioskodawcy w spółce (...) ustalono następujące zarobki odwołującego:
-1989 r.: IX 127500 zł, X 255000 zł, XI 255000 zł, XII 476000 zł, co dało razem 1113500 zł,
-1990 r. : (...) 680000 zł, II 680000 zł, III 800000 zł, IV 800000 zł, V 100000 zł, VI 100000 zł, VII 90000 zł, VIII 100000 zł, co dało razem 6860000 zł, IX 140000 zł, X 150000 zł, XI 140000 zł, XII 140000 zł, co dało razem 570000 zł, wypłaty z zysku 519100zł, 1985000zł,
-1991 r.: (...) 140000 zł, II 700000 zł, III 1700000 zł, IV 1700000 zł, V 0 zł, VI 170000 zł, VII 1700000 zł, VIII 793324 zł, co dało razem 9693324 zł, premie dodatkowe 360000 zł, 1000000 zł, 500000 zł, co dało razem 1860000 zł.
Przy uwzględnieniu ww. zarobków powoda wynikających z list płac i kart wynagrodzeń w (...) sp. z o.o., zgodnie z hipotetycznym wyliczeniem kapitału początkowego i emerytury dla wnioskodawcy:
- hipotetyczny wskaźnik wysokość podstawy wymiaru z lat 1988 - 1998 wyniósł 127,62% (obecny wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z lat 1988 - 1998 wynosi 125,07%), a do jego obliczenia przyjęto następujące roczne zarobki wnioskodawcy z kolejnych 10 lat kalendarzowych 1989–1998:
⚫
1989 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 86,77%,
⚫
1990 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 121,92%,
⚫
1991 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 104,29%,
⚫
1992 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 111,24%,
⚫
1993 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 118,58%,
⚫
1994 r. zarobki roczne (...),00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 133,03%,
⚫
1995 r. zarobki roczne 9590,00 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 113,74%,
⚫
1996 r. zarobki roczne (...),40 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 116,98%,
⚫
1997 r. zarobki roczne 23015,20 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 180,61%,
⚫
1998 r. zarobki roczne 28122,20 zł, stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy 189,07%;
- hipotetyczny kapitał początkowy na dzień 1.01.1999 r. wyniósł 135 089,24 zł,
- hipotetyczna emerytura na dzień przyznania wyniosła 7107,17 zł, a po waloryzacji od 1.03.2026 r. – wyniosła 7483,85 zł.
(hipotetyczne wyliczenie ZUS wraz z załącznikami k. 71-76)
Sąd Okręgowy powyższy stan faktyczny odtworzył na podstawie powołanych dokumentów, a także na podstawie zeznań świadków D. P. (2) i H. M. oraz wnioskodawcy, a nadto na podstawie hipotetycznych wyliczeń pozwanego.
Sąd Okręgowy uznał, że zgromadzonego w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, wobec czego sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia sporu między stronami.
Za w pełni wiarygodne Sąd uznał dokumenty w postaci list płac, kart wynagrodzeń oraz list pracowników do wypłaty spółki (...) sp. z o.o., które zostały załączone do akt sprawy. Choć dokumentacja ta przez lata była przechowywana w sposób prywatny, poza profesjonalnym archiwum, to jej autentyczność, forma oraz treść nie budzą wątpliwości Sądu. Zestawienia te sporządzone zostały w okresie zatrudnienia wnioskodawcy w spółce (...) przez powołany do tego dział księgowości, odzwierciedlają bieżący proces wypłaty wynagrodzeń w tej spółce i – co kluczowe – kwoty w nich ujęte za okres rozliczeń imiennych są w pełni zbieżne z danymi, którymi dysponował organ rentowy.
Mając na uwadze powyższe Sąd odmówił przymiotu pełnej wiarygodności i mocy dowodowej zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku Rp-7 wystawionemu w 2025 roku przez H. M.. Wprawdzie świadek ten potwierdził fakt własnoręcznego podpisania tego dokumentu, jednak analiza porównawcza z odnalezionymi listami płac wykazała, że druk Rp-7 zawierał błędy przy wpisanych kwotach zarobków wnioskodawcy. Z analizy dostępnych dokumentów płacowych wynika bowiem, że wystawca druku Rp-7 bezrefleksyjnie zsumował wszystkie pozycje z tabel księgowych (w tym kwoty nieoskładkowane, takie jak zasiłki rodzinne, rekompensaty), co doprowadziło do zawyżenia przychodu wnioskodawcy za rok 1989 oraz nieprawidłowości za rok 1990. Ponieważ w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych zaświadczenie Rp-7 nie ma charakteru dokumentu urzędowego i podlega weryfikacji, w przypadku wystąpienia tego rodzaju rozbieżności to oryginalne listy płac, jako dokument źródłowy, mają pierwszeństwo i stanowią decydujący dowód na okoliczność wysokości zarobków.
Jako jasne, logiczne i korespondujące z dokumentacją płacową Sąd ocenił zeznania świadka H. M. (byłego wiceprezesa zarządu spółki) oraz świadka D. P.. Świadkowie ci w sposób spójny i przekonujący opisali losy dokumentacji płacowej pracowników (...) sp. z o.o. po zaprzestaniu działalności przez firmę, co korelowało z zeznaniami wnioskodawcy. Zeznania te pozwoliły w ocenie Sądu na jednoznaczne ustalenie, że dokumenty płacowe ze spornego okresu są autentyczne. Ponadto świadek H. M. w sposób logiczny (zgodny z realiami gospodarki przełomu lat 80. i 90.) wyjaśnił charakter wypłat z funduszu nagród, wskazując, że stanowiły one udział w wypracowanym zysku firmy, a nie tzw. „trzynastą pensję”. Sąd dał także wiarę zeznaniom wnioskodawcy, który szczerze podał okoliczności w jakich uzyskał wiedzę o miejscu zamieszkania H. M. oraz jak doszło do wystawienia zaświadczenia Rp 7 przez tego świadka za okres zatrudnienia powoda w Spółce (...).
Odnosząc się do zarzutów ZUS dotyczących braków formalnych spornego zaświadczenia Rp-7 (w tym podpisu jedynie wiceprezesa i braku daty), Sąd wskazuje, że w postępowaniu sądowym same wady formalne tego typu dokumentu nie stoją na przeszkodzie ustaleniu rzeczywistych zarobków na podstawie danych podanych w zaświadczeniu (...) godnie z prawdą. Zaznaczyć należy, że ewentualne uchybienia w reprezentacji pracodawcy (np. podpisanie dokumentu tylko przez wiceprezesa zamiast łącznej reprezentacji dwóch członków zarządu) nie mogą rodzić ujemnych skutków dla pracownika. Formalne braki na drukach Rp-7 (w tym brak podpisu głównego księgowego czy drugiej osoby z zarządu) nie dyskwalifikują dokumentu w postępowaniu sądowym, jeśli zawarte w nim kwoty nie budzą wątpliwości. Gdyby dane w Rp-7 były poprawne, podpis uprawnionego członka zarządu byłby wystarczający. Jednak w niniejszej sprawie to nie braki formalne, ale stwierdzone w toku postępowania dowodowego błędy merytoryczne w podanych w spornym zaświadczeniu Rp 7 kwotach (z uwagi na wliczenie składników nieoskładkowanych) zdecydowały o tym, że Sąd oparł się w zakresie poczynionych wyżej ustaleń bezpośrednio na oryginalnych listach płac.
W nn. sprawie Sąd oparł się również na hipotetycznych wyliczeniach kapitału początkowego i emerytury wykonanych przez organ rentowy (k. 71-76). Wyliczenie to zostało sporządzone przez wyspecjalizowanych pracowników ZUS na podstawie wytycznych Sądu i w oparciu o zweryfikowane dane z listy płac. Organ rentowy prawidłowo, zgodnie z zasadami prawa ubezpieczeń społecznych, odrzucił składniki nieoskładkowane (zasiłki rodzinne, rekompensatę z grudnia 1989 r. oraz wypłaty z funduszu nagród, od których płatnik nie naliczył i nie odprowadził składek do ZUS). Wyliczenie hipotetyczne pozwanego w zleconym przez Sąd zakresie jest precyzyjne, spójne pod względem rachunkowym i nie było kwestionowane przez odwołującego, który na rozprawie w dniu 22 września 2026 roku wprost oświadczył, że w pełni akceptuje pod względem matematycznym i merytorycznym wyliczenia hipotetyczne sporządzone przez ZUS. Sąd z urzędu również nie znalazł powodów, aby zakwestionować poprawność hipotetycznych wyliczeń pozwanego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie wnioskodawcy skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była wysokość emerytury wnioskodawcy, której właściwe wyliczenie zależało od uprzedniego poprawnego ustalenia wysokości kapitału początkowego, co z kolei wymagało dokonania oceny możliwości uwzględnienia w podstawie wymiaru składek -zarobków osiąganych przez ubezpieczonego w latach 1989–1990 z tytułu zatrudnienia w spółce (...) sp. z o.o. na podstawie złożonego zaświadczenia (...), zgodnie z żądaniem powoda wyrażonym w złożonym przez niego odwołaniu od spornej decyzji.
Przed przystąpieniem do rozważań prawnych na temat zasadności odwołania - dla porządku Sąd pragnie w tym miejscu wskazać, że wydanie przez organ rentowy w toku niniejszego postępowania sądowego (w dniach 15 i 17 grudnia 2025 roku) decyzji o ponownym ustaleniu kapitału początkowego i wysokości emerytury – w związku z przedłożeniem dokumentacji z (...) nie czyniło odwołania wnioskodawcy bezprzedmiotowym. Decyzje te nie zmieniały bowiem niczego w zakresie zaskarżenia przez powoda spornej pierwotnej decyzji z dnia 29 września 2025 roku, tj. co do zrzucanego w odwołaniu zaniżenia rocznej podstawy wymiaru składek za 1989 r. i 1990 r. przy obliczeniu wartości kapitału początkowego, wobec pominięcia przez ZUS złożonego przez odwołującego razem z wnioskiem o emeryturę zaświadczenia Rp 7 potwierdzającego jego zatrudnienie i zarobki w (...) sp. z o.o.
Wobec powyższego Sąd zważył, że zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 26 ze zm., dalej też: ustawa emerytalna), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.
Stosownie do art. 174 ust. 1 tejże ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.
Zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1.01.1999 r.
Według ust. 3b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.10.2013 r. (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21.06.2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.
Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 roku.
Zgodnie natomiast z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku, według wskazanego w nim wzoru.
Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 powyższej ustawy, podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176.
Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy.
Natomiast na postawie ust. 6 ww. przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
Zgodnie z art. 15 ust. 4 w/w ustawy w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:
1.
oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,
2.
oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu,
3.
oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz
4.
mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19, przy czym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250%, jednakże przy ponownym przeliczeniu wysokości emerytury należy mieć na względzie, iż zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy uwzględnia się kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia.
W związku z treścią zacytowanych przepisów można stwierdzić, iż kwota kapitału początkowego zależy od długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1.01.999 r., podstawy wymiaru oraz współczynnika proporcjonalnego do wieku ubezpieczonego, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.
Ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r., a więc dla osób takich jak wnioskodawca, określa przepis art. 24 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po dniu 31.12.1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.
Stosownie do treści art. 25 ust 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa wart 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.
Z kolei zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. W ust. 2 wskazano, że wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach (ust. 3). Przy czym w ust. 4 i 5 wskazano, że tablice trwania życia ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Tablice, o których mowa w ust. 4, są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego. Jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego, do ustalenia wysokości emerytury zgodnie z ust. 1 stosuje się tablice trwania życia obowiązujące w dniu w którym ubezpieczony osiągnął wiek emerytalny, o którym mowa w art. 24 ust 1a i 1b oraz w art. 27 ust 2 i 3 .
Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zasadą obowiązującą przy ustalaniu wysokości emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r. jest zasada zdefiniowanej składki, zgodnie z którą wysokość świadczenia zależy z jednej strony od sumy składek emerytalnych jakie zostały zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS za okres poczynając od 1.01.1999 r., zaś z drugiej od wysokości kapitału początkowego, tj. od kwoty ustalonej oddzielnie dla każdego ubezpieczonego według ustalonego przez ustawodawcę wzoru, odzwierciedlającej w przybliżeniu stan jego konta ubezpieczeniowego za okres do 31.12.1998 r.
W tym miejscu podkreślić należy, że w postępowaniu przed organem rentowym reguły dowodowe są obwarowane istotnymi restrykcjami formalnymi.
Zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument na podstawie, którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.
Wskazana regulacja niewątpliwie wyznacza kierunek postępowania dowodowego, co nie oznacza jednak, że zarówno okres zatrudnienia, jak i wysokość uzyskiwanego uposażenia nie może być wykazana w inny sposób, tak przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków i osoby ubezpieczonej
(por. wyrok SN z 25.07.1997 r. II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998/11/342, wyrok SA w Warszawie z 1997-03-04, III AUa 105/97 opubl: OSA w Warszawie rok 1997, Nr. 2, poz. 7; wyrok SA w Białymstoku z 1993-08-18, III AUr 294/93 opubl: M.. Sąd. rok 1994, Nr. 3, poz. 6). Przyjąć zatem trzeba, że w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (sporne czy też niemożliwe do udowodnienia przy pomocy dowodu z dokumentu) mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, które Sąd uzna za pożądane i celowe, co wynika także z treści przepisu art. 473 k.p.c.
W tym miejscu Sąd pragnie wskazać, że zważył, iż do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych może być uwzględnione tylko wynagrodzenie faktycznie uzyskane przez ubezpieczonego w danym okresie, a nie zaś wynagrodzenie ustalone np. na podstawie przypuszczeń, czy też uśrednień.
W ocenie Sądu przedstawione dowody pozwoliły ponad wszelką wątpliwość ustalić wysokość wynagrodzenia osiąganego przez ubezpieczonego w spornym okresie bez obawy, że zostały zawyżone.
Podkreślenia wymaga, że zasada swobodnej oceny dowodów przez Sąd orzekający wyrażona w art. 233 § 1 k.p.c. z jednej strony uprawnia Sąd do oceny tychże dowodów ,,według własnego przekonania” z drugiej natomiast strony zobowiązuje Sąd do ,,wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”. Uprawnienie sądu do oceny dowodów według własnego przekonania nie oznacza oczywiście dowolności w tej ocenie, bowiem poza sporem winno być, że dokonując takiej oceny Sąd nie może ignorować zasad logiki, osiągnięć nauki, doświadczenia czy też wyciągać wniosków nie wynikających z materiału dowodowego
(por. wyrok SA w Białymstoku z 25.09.2013 r., III AUa 329/13, LEX nr 1378585).
Zaznaczyć również należy, że wysokość zarobków stanowiących podstawę wyliczenia składki na ubezpieczenia społeczne nie może być ustalana w sposób hipotetyczny, przybliżony, oparty jedynie na domniemaniu czy też uprawdopodobnieniu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007r., III AUa 482/07, Apel. - W-wa 2008, nr 1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2007r., (...) UK 36/07, LEX nr 390123; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2013r., II UK 315/12, LEX nr 1375196; wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie: z dnia 14 sierpnia 2012r., III AUa 322/12, LEX nr 1213861; z dnia 4 października 2012r., III AUa 305/12, LEX nr 1223273; z dnia 19 grudnia 2012r., III AUa 1009/12, LEX nr (...); wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: z dnia 5 października 2012r., III AUa 565/12, LEX nr 1223165 i z dnia 22 stycznia 2013r., III AUa 1244/12, LEX nr 1280044; wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 sierpnia 2013r., III AUa 459/13, LEX nr 1363361).
Sąd miał jednocześnie na uwadze, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być wprawdzie udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, jednakże dla wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymagane są dowody niebudzące wątpliwości, spójne i precyzyjne
(zob. wyroki SN z 9 stycznia 1998 r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., (...) UK 36/07; wyrok SA w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13).
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd poddał szczegółowej analizie załączone do akt sprawy oryginalne listy płac i karty wynagrodzeń spółki (...) sp. z o.o. Analiza ta doprowadziła do jednoznacznego wniosku, że treść zaświadczenia Rp-7 była nieprawidłowa, gdyż jego wystawca - wiceprezes H. M., bezpodstawnie na podstawie oryginalnych dokumentów płacowych sporządzonych przez ówczesną komórkę kadrową Spółki (...) wliczył do przychodu powoda także te składniki, które w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów nie stanowiły podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.
Należy wyjaśnić, że zasady wliczania poszczególnych przychodów pracowników do podstawy wymiaru składek regulowało przede wszystkim rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 roku w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr 7, poz. 41 z późn. zm.), które zastąpiło i w znacznej mierze powieliło konstrukcję prawną wcześniejszego rozporządzenia z dnia 9 listopada 1987 roku (Dz. U. Nr 37, poz. 211). Z ww. przepisów wykonawczych wynika, że w zakresie zasiłków rodzinnych – świadczenia te jako realizujące publicznoprawne cele socjalne państwa były wyłączone jako niewpisujące się w definicję dochodu z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy i jako takie w żadnym stanie prawnym nie podlegały oskładkowaniu. W zakresie wypłat z zysku (funduszu nagród) – przepisy wykonawcze wyłączały z podstawy wymiaru składek nagrody i premie wypłacane z funduszu nagród utworzonego na podstawie odrębnych przepisów o przedsiębiorstwach państwowych lub z zakładowego funduszu nagród w innych jednostkach organizacyjnych, o ile nie miały one charakteru periodycznego wynagrodzenia zasadniczego. Co istotne, udziały w zysku i nagrody z tego funduszu mogły podlegać wliczeniu do podstawy wymiaru składek wyłącznie pod warunkiem, że płatnik składek ujął je w deklaracjach rozliczeniowych, faktycznie naliczył oraz odprowadził od nich składkę. Skoro jednak spółka (...) sp. z o.o. w odniesieniu do wypłat z maja i lipca 1990 roku takiego obowiązku nie dopełniła i składek nie naliczyła, to kwoty te w świetle ww. przepisów wykonawczych nie mogą być kwalifikowane jako podstawa wymiaru składek. W zakresie tzw. „rekompensat” – wypłacane w spornym okresie rekompensaty pracownicze (związane najczęściej z ówczesnymi rządowymi operacjami cenowo-dochodowymi) podlegały wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne na mocy przepisów szczególnych wprowadzających te świadczenia. Oznacza to, że składnik ten ze swej istoty nie stanowił ekwiwalentu za wykonaną pracę, lecz był formą osłony socjalnej, od której przepisy wykonawcze zwalniały płatników z obowiązku opłacania składek.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że w prawie ubezpieczeń społecznych obowiązuje rygorystyczna zasada ścisłej interpretacji przepisów, która wyklucza stosowanie analogii czy wykładni celowościowej. Przepisy te mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących (
iuris cogentis) i podlegają wykładni literalnej. Przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury oraz kapitału początkowego pod uwagę mogą być brane wyłącznie te przychody ubezpieczonego, które stanowiły faktyczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i od których składki te zostały rzeczywiście naliczone oraz odprowadzone. Powyższa zasada znajduje swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 3 ustawy emerytalnej, gdzie ustawodawca wprost posługuje się pojęciem „przeciętnej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne”. Pojęcie to nie jest tożsame z pojęciem przychodu brutto czy całkowitego wynagrodzenia wypłaconego przez pracodawcę. Przychód ubezpieczonego staje się elementem branym pod uwagę przy wyliczeniu wysokości jego świadczenia emerytalnego dopiero wtedy, gdy został poddany oskładkowaniu. Sam fakt, że dany składnik został ujęty w dokumentacji płacowej lub fizycznie postawiony do dyspozycji pracownika, nie nadaje mu automatycznie waloru podstawy wymiaru świadczeń ubezpieczeniowych, jeżeli z mocy przepisów prawa, jakie w tym czasie obowiązywały, nie naliczono od niego składki na ubezpieczenie społeczne.
Kierując się powyższymi rozważaniami, Sąd zważył w odniesieniu do 1989 roku, że zasiłki rodzinne z mocy prawa były świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, a nie przychodem ze stosunku pracy, wobec czego nie podlegały oskładkowaniu. Kwoty wypłacone w maju 1990 roku z funduszu nagród za rok 1989 oraz w lipcu 1990 roku („II rata”) – jak wynika z zeznań wiceprezesa H. M. – stanowiły udział w wypracowanym zysku. Choć nie były one tzw. „trzynastkami”, to spółka (...) sp. z o.o. nie wykazała ich w deklaracjach rozliczeniowych do ZUS i nie naliczyła od nich składek. Kwoty wypłat z zysku, od których nie naliczono i nie odprowadzono składek na ubezpieczenie społeczne, nie mogą być zatem uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury. Podobnie zakwalifikować należało „rekompensatę” z grudnia 1989 roku, która została ujęta łącznie z nieoskładkowanymi świadczeniami rodzinnymi i nie została zadeklarowana przez płatnika do ZUS. Z tych względów rzeczywisty, oskładkowany dochód wnioskodawcy ze spółki (...) za rok 1989 wyniósł 1 113 500 zł.
W odniesieniu do lat 1990–1991 (okres rozliczeń bezimiennych) Sąd, opierając się na dyspozycji art. 15 ust. 1 i art. 174 ustawy emerytalnej, przyjął rzeczywiste wartości kwot wynagrodzeń ujętych w listach płac. Zgodnie z zasadą temporalną, wypłaty z zysku zrealizowane w styczniu i kwietniu 1991 roku doliczono prawidłowo do przychodu za rok 1990, jako składnik należny za ten właśnie rok. Z uwagi na częściowe braki w dokumentacji płacowej za rok 1991, Sąd zaaprobował metodologię ZUS polegającą na odtworzeniu zarobków na podstawie listy pracowników do wypłaty (za styczeń 1991 r. – 1400000 zł) oraz analogicznego przyjęcia wynagrodzenia zasadniczego z innego miesiąca (za luty 1991 r. – 700000 zł). Brak nazwiska wnioskodawcy na liście za maj 1991 r. obligował Sąd do przyjęcia za ten miesiąc kwoty 0 zł. Łączny udokumentowany i podlegający oskładkowaniu dochód wyniósł odpowiednio 8138600 zł za rok 1990 oraz (...) zł za rok 1991.
Podkreślić w tym miejscu należy, że zajmując ostateczne stanowisko w sprawie wnioskodawca oświadczył na rozprawie w dniu 22 września 2026 roku, że nie kwestionuje założeń i wyników matematycznych, jakie zostały zastosowane do hipotetycznego wyliczenia kapitału początkowego i emerytury przez pozwanego. Dokonane na podstawie powyższych, zrewidowanych kwot zarobków skarżącego w badanym okresie, hipotetyczne wyliczenie ZUS doprowadziło do podwyższenia najkorzystniejszego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru (wwpw) z lat 1989–1998 z poziomu 125,07% do wartości 127,62%. Przełożyło się to bezpośrednio na wzrost hipotetycznej wartości kapitału początkowego wnioskodawcy na dzień 1 stycznia 1999 roku do kwoty 135 089,24 zł (w miejsce dotychczasowej kwoty 133 546,82 zł). W konsekwencji, dokonując hipotetycznego przeliczenia emerytury wnioskodawcy na zasadach określonych w art. 26 ustawy emerytalnej, hipotetyczna wysokość emerytury na dzień przyznania prawa do świadczenia (7 września 2025 r.) uległa podwyższeniu do kwoty 7 107,17 zł (wobec przyznanej pierwotnie kwoty 7 105,56 zł), a po uwzględnieniu należnej waloryzacji od 1 marca 2026 roku – do kwoty 7 483,85 zł.
Mając na uwadze wszystkie poczynione powyżej rozważania prawne, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 §2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.